{"id":71,"date":"2011-02-08T05:23:18","date_gmt":"2011-02-08T05:23:18","guid":{"rendered":"http:\/\/pgbsosyalizm.org\/yenicms\/?p=71"},"modified":"2014-02-05T23:39:29","modified_gmt":"2014-02-05T21:39:29","slug":"devlet-muelkiyeti-toplumsal-muelkiyete-giden-yol-yeni-bir-kamusal-alan-tarifinin-imkanszl1-sungur-savran","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/?p=71","title":{"rendered":"Devlet m\u00fclkiyeti: Toplumsal m\u00fclkiyete giden yol \u201cYeni bir kamusal alan\u201d tarifinin imkans\u0131zl\u0131\u011f\u01311 SUNGUR SAVRAN"},"content":{"rendered":"

Bu \u00e7\u00f6z\u00fcm, ancak modern \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin toplumsal niteli\u011finin fiilen kabul\u00fc ile, dolay\u0131s\u0131yla, \u00fcretim, m\u00fclk edinme ve m\u00fcbadele tarzlar\u0131n\u0131n \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsalla\u015fm\u0131\u015f karakteriyle uyumlula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile sa\u011flanabilir. Bu da ancak bir b\u00fct\u00fcn olarak toplumun kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki her t\u00fcrl\u00fc kontrol\u00fcn \u00f6tesine ta\u015fm\u0131\u015f olan \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin, toplum taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k\u00e7a ve dolays\u0131z bi\u00e7imde sahiplenilmesi sonucunda ger\u00e7ekle\u015febilir (…)<\/span> Proletarya politik iktidar\u0131 eline ge\u00e7irir ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 devlet m\u00fclkiyeti alt\u0131na al\u0131r. <\/strong>(Friedrich Engels)2<\/sup><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

D\u00fcnya kapitalizminin neredeyse \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131la uzanan krizine kendi lehine, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve emek\u00e7iler aleyhine bir \u00e7\u00f6z\u00fcm arayan uluslararas\u0131 burjuvazinin bu ama\u00e7la geli\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu yeni-liberal stratejinin ana eksenlerinden biri \u00f6zelle\u015ftirmedir. Bu stratejinin “k\u00fcreselle\u015fme” ve esnekle\u015ftirme t\u00fcr\u00fcnden \u00f6teki ayaklar\u0131 gibi, \u00f6zelle\u015ftirme de a\u00e7\u0131k\u00e7a ve dolays\u0131z bi\u00e7imde bir <\/strong>s\u0131n\u0131f politikas\u0131d\u0131r: Uluslararas\u0131 burjuvazinin d\u00fcnya i\u015f\u00e7ilerine ve emek\u00e7ilerine genel taarruzu \u00e7er\u00e7evesinde uygulanan bir politika. \u00d6zelle\u015ftirme politikas\u0131n\u0131n bu berrak niteli\u011fine ra\u011fmen, gerek d\u00fcnyada, gerek T\u00fcrkiye’de i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketinin ve solun \u00f6zelle\u015ftirme konusunda, yer yer verilen ciddi m\u00fccadelelere ra\u011fmen tutarl\u0131 ve b\u00fct\u00fcnsel bir kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiremedi\u011fi, saptanmas\u0131 gereken bir olgudur. Elbette, bunda yakla\u015f\u0131k 20 <\/span>y\u0131ld\u0131r uluslararas\u0131 alanda ve T\u00fcrkiye’de s\u0131n\u0131f g\u00fc\u00e7 dengelerinin burjuvazi lehine geli\u015fmekte olu\u015fundan, burjuvazinin ba\u015far\u0131l\u0131 propaganda bombard\u0131man\u0131na kadar bir\u00e7ok fakt\u00f6r rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Ama i\u015f\u00e7i hareketinin ve solun \u00f6zelle\u015ftirmeye tutarl\u0131 bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde kart\u0131 \u00e7\u0131kamamas\u0131n\u0131n alt\u0131nda daha derine giden, ideolojik ve teorik boyutlar\u0131 olan bir sorun daha yatmaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bu sorun do\u011frudan do\u011fruya, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin ve sosyalizmin bir arac\u0131 olarak devlet m\u00fclkiyetinin, sol i\u00e7inde prestijini son d\u00f6nemde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirmesi <\/strong>ile ilgilidir. Uluslararas\u0131 i\u015f\u00e7i hareketinin ve sosyalizmin 19.<\/span> y\u00fczy\u0131l ortalannda y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7i\u015finden itibaren kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyet kar\u015f\u0131s\u0131nda devlet m\u00fclkiyetinin sosyalizm a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekli bir ara\u00e7 oldu\u011fu fikri hareket i\u00e7inde yayg\u0131n bir kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, devlet m\u00fclkiyetinin b\u00fct\u00fcn tarihsel geli\u015fme boyunca tart\u0131\u015fmal\u0131 y\u00f6nleri olmu\u015ftur. \u00d6zellikle kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda devlet m\u00fclkiyetinin ne anlama geldi\u011fi i\u015f\u00e7i hareketi i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck teorik ve ideolojik tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ama 150<\/span> y\u0131ll\u0131k tarih boyunca, uluslararas\u0131 i\u015f\u00e7i hareketinin (sosyal demokrasi de dahil olmak \u00fczere) hi\u00e7bir kanad\u0131n\u0131n sorgulamad\u0131\u011f\u0131 bir temel kabul vard\u0131r: Kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yolu \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n devlet m\u00fclkiyeti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131ndan ge\u00e7mek zorundad\u0131r. Bug\u00fcn derinden derine ku\u015fkular duyulan, \u00f6rt\u00fcl\u00fc bi\u00e7imde y\u0131prat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ya da a\u00e7\u0131k\u00e7a reddedilen temel fikir i\u015fte budur. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 m\u00fccadelesinde ve sosyalist hareketin geli\u015fme tarihinde yepyeni bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Elbette, tarihsel \u00f6nem ta\u015f\u0131yan bu de\u011fi\u015fimin \u00fclkeden \u00fclkeye, b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye farkl\u0131la\u015fan \u00f6zg\u00fcl nedenleri de vard\u0131r. Ama her t\u00fcr \u00f6zg\u00fcl fakt\u00f6rden daha \u00f6nemlisi, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n i\u015f\u00e7i hareketini ve sosyalist ak\u0131mlar\u0131n\u0131 etkileyen, bug\u00fcne kadar ya\u015fanm\u0131\u015f olan sosyalist in\u015fa deneyimlerinin nihai ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Devlet m\u00fclkiyetinin genelle\u015fmesi \u00fczerine yerle\u015fmi\u015f olan bu in\u015fa deneyimlerinin iflas\u0131, solda devlet m\u00fclkiyetinin (ve merkezi planlaman\u0131n) bu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n esas nedeni ve somut kan\u0131t\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bir kez, devletin s\u0131n\u0131f karakterinin de\u011fi\u015fti\u011fi sosyalist in\u015fa d\u00f6neminde bile devlet m\u00fclkiyetinin ge\u00e7erlili\u011finden ku\u015fkuya d\u00fc\u015ferseniz, kapitalizm ve burjuva devleti ko\u015fullar\u0131nda devlet m\u00fclkiyetini savunabilmeniz haydi haydi anlams\u0131z hale gelir. Gerek i\u015f\u00e7i hareketinin, gerekse sosyalist ak\u0131mlar\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyet kar\u015f\u0131s\u0131nda devlet m\u00fclkiyetini savunma konusundaki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u00e7ten i\u00e7e kemiren bu durum, sonunda \u00f6zelle\u015ftirmeye kar\u015f\u0131 tutarl\u0131 ve b\u00fct\u00fcnsel bir m\u00fccadelenin felce u\u011framas\u0131nda temel bir fakt\u00f6r haline gelmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bildirimizin ana konusunu i\u015fte bu yak\u0131c\u0131 sorun olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu bildiride ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z noktalar\u0131 k\u0131saca \u015f\u00f6yle \u00f6zetleyebiliriz: 1)<\/span> Modern d\u00fcnyan\u0131n nesnel ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda, kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyetin yerine devlet m\u00fclkiyetinin ge\u00e7irilmesi, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve insanl\u0131\u011f\u0131n kurtulu\u015fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan vazge\u00e7ilemeyecek yoldur. 2)<\/span> Devlet m\u00fclkiyeti sosyalizme ge\u00e7i\u015fte bir zorunlu \u00f6n ko\u015fuldur ama kendi i\u00e7inde devlet m\u00fclkiyeti hi\u00e7bir bi\u00e7imde sosyalizm demek de\u011fildir. Devlet m\u00fclkiyeti ancak toplumsal m\u00fclkiyete ge\u00e7i\u015fin bir ilk bi\u00e7imi olarak anlaml\u0131d\u0131r. Devlet m\u00fclkiyetini bir feti\u015f stat\u00fcs\u00fcne y\u00fckselten reformist g\u00f6r\u00fc\u015fler yanl\u0131\u015ft\u0131r. 3)<\/span> Bug\u00fcne kadar ya\u015fanan sosyalist in\u015fa deneyimlerinin ba\u015fans\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framas\u0131n\u0131n sorumlusu devlet m\u00fclkiyeti (ve planlama) de\u011fil, sosyalizme ge\u00e7i\u015fin, b\u00fcrokratik bir z\u00fcmrenin hakimiyeti dolay\u0131s\u0131yla, toplumsal m\u00fclkiyete giden yolun bu ilk ve en alt basama\u011f\u0131nda tak\u0131l\u0131p kalmas\u0131d\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6zel m\u00fclkiyet, devlet m\u00fclkiyeti, toplumsal m\u00fclkiyet<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

M\u00fclkiyet sorununun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 \u00e7ok zaman bir hukuki m\u00fclkiyet sorununa indirgenir. Oysa toplumlar\u0131n yeniden \u00fcretiminde temel bir ekonomik kategori olarak m\u00fclkiyet, do\u011frudan do\u011fruya toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri \u00fczerinde hakimiyet<\/strong> sorunu ile ilgilidir. Tarih boyunca s\u0131n\u0131flar\u0131n temelini olu\u015fturmu\u015f olmakla birlikte kapitalist \u00fcretim tarz\u0131nda en olgun bi\u00e7imine ula\u015fan \u00f6zel m\u00fclkiyet, toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri \u00fczerinde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f<\/strong> bir hakimiyetin ifadesidir. Yani toplum kendi \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin b\u00fct\u00fcn\u00fcne ili\u015fkin kararlar\u0131 toplu halde veremez: Bu kararlar \u00f6zel m\u00fclkiyete sahip olan ki\u015fi, grup ve s\u0131n\u0131flarca kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun olarak verilir. Burada \u00e7ifte bir hakimiyet<\/strong> ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z: Toplumun var olan \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde \u00f6zel m\u00fclkiyet yoluyla kurulan hakimiyet. ayn\u0131 zamanda, m\u00fclkiyeti elinde tutanlar\u0131n, m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n, do\u011frudan \u00fcreticiler \u00fczerindeki hakimiyetinin de anahtar\u0131d\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyet, her \u015feyin al\u0131n\u0131p sat\u0131labilir bir meta haline geldi\u011fi bir toplumda \u00fcretimin, esas olarak, kapitalist s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131,<\/strong> yani art\u0131-de\u011fer (kar) \u00fcretimi ve sermaye birikimi do\u011frultusunda belirlendi\u011fi bir toplumdur. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyetinden yoksun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fun s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesine ve ezilmesine yol a\u00e7an bu sisteme son verilebilmesi i\u00e7in, b\u00fct\u00fcn<\/strong> toplumun \u00e7\u0131karlar\u0131na<\/strong> uygun bir \u00fcretime nas\u0131l ge\u00e7ilece\u011fi sorusu, i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7i s\u0131n\u0131flardan yana b\u00fct\u00fcn politik ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel ak\u0131mlar\u0131n esas sorunu olmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Elbette “b\u00fct\u00fcn toplumun \u00e7\u0131karlar\u0131” bir soyutlamad\u0131r. Elbette kapitalistlerin varl\u0131\u011f\u0131 sona erse bile, her bir bireyin, toplumsal grubun, b\u00f6lgenin vb. farkl\u0131 nicelik ve nitelikte ihtiya\u00e7lar\u0131 olacakt\u0131r. Buihtiya\u00e7lar\u0131n toplumun kaynaklar\u0131 temelinde farkl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclerde kar\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in belirli kararlar <\/strong>vermek gerekecektir. \u0130\u015fte “b\u00fct\u00fcn toplumun \u00e7\u0131karlar\u0131” kavram\u0131 burada anlaml\u0131d\u0131r. \u00d6zel m\u00fclkiyetin varoldu\u011fu ko\u015fullarda, bu kararlar\u0131 esas olarak kapitalistler verir. \u00d6zel m\u00fclkiyetin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla bu kararlar\u0131n verilmesine herkesin kat\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece, aralannda ihtiya\u00e7lar bak\u0131m\u0131ndan ne kadar fark olursa olsun, toplumun b\u00fct\u00fcn birey, grup ve b\u00f6lgelerinin ihtiya\u00e7lann\u0131n birinci elden<\/strong> g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn hale gelir. Yani \u00f6zel m\u00fclkiyetin \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde hakimiyet konusunda yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131k ortadan kalkar. \u0130\u015fte herkesin her \u015feye hep birlikte karar verdi\u011fi, bu kararlar\u0131n her birey, grup ve b\u00f6lgenin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n, belirli \u00f6nceliklere tabi olarak da olsa, kar\u015f\u0131lanmas\u0131na d\u00f6n\u00fck oldu\u011fu bir durumda “b\u00fct\u00fcn toplumun \u00e7\u0131karlar\u0131” n\u0131n belirleyici oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bunun i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken a\u00e7\u0131kt\u0131r: toplumun her unsuruna \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde hakimiyet getirecek bir toplumsal m\u00fclkiyete<\/strong> ge\u00e7mek. Kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kopar\u0131lm\u0131\u015f olan do\u011frudan \u00fcreticilerin \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde yeniden s\u00f6z hakk\u0131na sahip olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir yeni m\u00fclkiyet bi\u00e7imidir toplumsal m\u00fclkiyet.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Toplumsal m\u00fclkiyet, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n eme\u011fini m\u00fclk edinerek ya\u015famayan b\u00fct\u00fcn insanlara toplumsal \u00fcretime ili\u015fkin s\u00f6z hakk\u0131 veren m\u00fclkiyet tarz\u0131 olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131nda, ortaya \u00e7\u0131kan soru \u015fudur: Bu t\u00fcr m\u00fclkiyetin somut bi\u00e7imi ne olabilir? Hangi toplumsal kurum ve d\u00fczenlemeler, b\u00fct\u00fcn topluma \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde s\u00f6z hakk\u0131 tan\u0131r?<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bu soruyu cevaplayabilmek i\u00e7in kapitalizmin iki y\u00fczy\u0131ll\u0131k bir geli\u015fme sonucunda \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 a\u015famay\u0131 ele almak gerekiyor. Kendinden \u00f6nceki b\u00fct\u00fcn \u00fcretim tarzlar\u0131ndan farkl\u0131 olarak kapitalizm<\/strong> \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri sistematik olarak<\/strong> toplumsalla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/strong> \u00c7ok s\u00f6z\u00fc edilen ama i\u00e7eri\u011fi kesinlikli bi\u00e7imde tan\u0131mlanmayan bu kavram\u0131 biraz de\u015fmekte yarar var. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin toplumsalla\u015fmas\u0131n\u0131n birinci ad\u0131m\u0131 toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr<\/strong>: “insanlar ne tarzda olursa olsun birbirleri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 andan itibaren emekleri de toplumsal bir bi\u00e7im alm\u0131\u015f demektir.”3<\/sup> B\u00fct\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 aile i\u00e7inde ya da k\u00f6y \u00e7ap\u0131nda yap\u0131lan \u00fcretim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kar\u015f\u0131layan insanlar toplulu\u011fundan farkl\u0131 olarak, kapitalizm alt\u0131nda herkes b\u00fct\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 artan \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00fcretiminin \u00fcr\u00fcnleriyle kar\u015f\u0131lar. \u0130kinci ad\u0131m elbirli\u011fidir (kooperasyon)<\/strong>: ge\u00e7mi\u015fte, istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda, b\u00fct\u00fcn \u00fcretim s\u00fcre\u00e7leri (bazen birka\u00e7 yard\u0131mc\u0131 kullansa da) esas olarak bireyin y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc faaliyetler bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131karken, ister tar\u0131msal, ister s\u0131nai \u00fcr\u00fcn, ister hizmet olsun, b\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcnler bireyin do\u011frudan \u00fcr\u00fcn\u00fc iken, kapitalizm teknik bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7inde y\u00fczlerce binlerce i\u015f\u00e7iyi bir tek \u00fcretim s\u00fcrecinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde bir araya getirerek birbirine ba\u011flar, art\u0131k her \u00fcr\u00fcn ve hizmet say\u0131s\u0131z \u00fcreticinin ortakla\u015fa eme\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Elbirli\u011finin beraberinde getirdi\u011fi \u015fey, \u00fcretimin \u00e7e\u015fitli edimlerinin gerektirdi\u011fi say\u0131s\u0131z karar\u0131n tek bir otoritenin iradesine ba\u011flanmas\u0131d\u0131r. Bu iki temel ad\u0131ma daha sonra ba\u015fkalar\u0131 eklenir: Dikey ve yatay b\u00fct\u00fcnle\u015fme, farkl\u0131 \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin tek bir karar mekanizmas\u0131 alt\u0131nda toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar; sermayenin holding bi\u00e7imini almas\u0131 (“konglomera”) teknik anlamda birbirinden b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kopuk alanlar\u0131n tek bir karar s\u00fcrecine tabi k\u0131l\u0131nmas\u0131 sonucunu do\u011furur; karteller farkl\u0131 karar odaklar\u0131n\u0131n iradesinin ortakla\u015fmas\u0131n\u0131 getirir; bankalar ve borsa ba\u015fta olmak \u00fczere finans sistemi b\u00fct\u00fcn sekt\u00f6rleri birbirine g\u00f6r\u00fcnmez ba\u011flarla ba\u011flar. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonucu \u015fudur: Toplumsal \u00fcretimin<\/em> b\u00fct\u00fcn\u00fc ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz nesnel ba\u011flarla birbirine ba\u011flanan; herhangi bir noktada al\u0131nan herhangi bir karar ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ba\u015fka noktalarda dalga dalga etkiler yarat\u0131r<\/strong>. <\/strong>Kapitalist toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri sanki tek bir dev makine halini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bu ko\u015fullar alt\u0131nda b\u00fct\u00fcn topluma s\u00f6z hakk\u0131 sa\u011flayacak m\u00fclkiyet bi\u00e7imi olarak toplumsal m\u00fclkiyet ancak \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn birlikte tasarrufuna yaslan\u0131rsa ger\u00e7ek bir temele kavu\u015fabilir. “Modern evrensel ili\u015fkilerin bireyler taraf\u0131ndan kontrol edilebilmesi ancak hep birlikte kontrol edilmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.” \u00c7\u00fcnk\u00fc “bu m\u00fclk edinme her \u015feyden \u00f6nce m\u00fclk edinilecek nesne, yani \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan belirlenir; bunlar ise bir b\u00fct\u00fcnselli\u011fe evirilmi\u015ftir ve sadece evrensel bir ili\u015fkiler a\u011f\u0131 i\u00e7inde varolabilirler.”4<\/sup> Sadece b\u00fct\u00fcn hakk\u0131nda karar verebilen bir birey, grup ya da b\u00f6lge, kendi kaderi hakk\u0131nda s\u00f6z s\u00f6yl\u00fcyor demektir, \u00e7\u00fcnk\u00fc varolan, “\u015feyler taraf\u0131ndan dayat\u0131lan bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k sistemi”dir5<\/sup><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6yleyse b\u00fct\u00fcn toplum b\u00fct\u00fcn \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 hep birlikte m\u00fclk edinmelidir.<\/strong> \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin sonuna kadar toplumsalla\u015ft\u0131\u011f\u0131, her s\u00fcrecin ve faaliyetin birbirine ba\u011fland\u0131\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn kaderlerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7ine girdi\u011fi bir d\u00fcnyada toplumsal m\u00fclkiyetin ilk ko\u015fulu budur. Peki b\u00fct\u00fcn toplum b\u00fct\u00fcn \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 hep birlikte nas\u0131l, hangi somut bi\u00e7im alt\u0131nda <\/strong>m\u00fclk edinebilir? B\u0131\u0131 soruya farkl\u0131 d\u00fczeylerde cevap vermek gerekiyor. Bir ilk a\u015famada iki soyutlama yapaca\u011f\u0131z: Birincisi, d\u00fcnyada \u00e7ok say\u0131da \u00fclke oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini parantez i\u00e7ine alarak, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz kapitalist toplumu yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imde inceleyece\u011fiz; ikincisi, devletin s\u0131n\u0131fsal olarak, b\u00fct\u00fcn do\u011frudan \u00fcreticilerin ortak \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini varsayaca\u011f\u0131z. Bu\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>varsay\u0131mlar\u0131 daha ilerideki a\u015famalarda teker teker kald\u0131rarak sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ayr\u0131ca ele alaca\u011f\u0131z.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bu iki temel varsay\u0131m alt\u0131nda, b\u00fct\u00fcn toplumun b\u00fct\u00fcn \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 hep birlikte m\u00fclk edinmesinin tek bir yolu oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r: Devlet m\u00fclkiyeti. \u00c7\u00fcnk\u00fc birey, grup ve b\u00f6lgelerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n \u00f6tesinde b\u00fct\u00fcn toplumun ortak i\u015flerini y\u00fcr\u00fctebilecek, b\u00fct\u00fcn toplumun etkileyebilece\u011fi ve b\u00fct\u00fcn toplumu etkileyebilecek tek toplumsal organ<\/strong> devlettir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Burada bir parantez a\u00e7al\u0131m. Toplumsal m\u00fclkiyete giden yolda devlet m\u00fclkiyetinin \u00f6nko\u015ful olarak belirmesine yol a\u00e7an nesnel fakt\u00f6r\u00fcn geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli sanayi temelinde y\u00fckselmi\u015f olan modern \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin b\u00fct\u00fcnselli\u011fi oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015f bulunuyoruz. Ge\u00e7mi\u015fin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00fcretimi temelinde y\u00fckselen anar\u015fist \u00fctopyadan ya da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn sol liberal atmosferinden etkilenerek yerelli\u011fi, \u00f6zerkli\u011fi vb. \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasiyle \u00f6zde\u015fle\u015ftirmeye yatk\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131mlar\u0131, buradaki ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmeyi kabul etmek zorunda kalsalar bile, \u015f\u00f6yle bir itirazda bulunabileceklerdir: “ama biz kapitalizmin \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerini neden ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak alal\u0131m?” Buna verilecek cevap yal\u0131nd\u0131r: Ger\u00e7ek toplumsal m\u00fclkiyetin tarihsel \u00f6nko\u015fulu b\u00fct\u00fcn bireyleri birbirine ba\u011flayan ve \u00f6zel m\u00fclk edinmeyle ba\u011fda\u015fmayan toplumsalla\u015fm\u0131\u015f \u00fcretici g\u00fc\u00e7leridir. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin her b\u00f6l\u00fcnmesi, m\u00fclkiyet bi\u00e7imlerinde de b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fc, yani \u00f6zel m\u00fclkiyeti anlaml\u0131 hale getirir. “…ancak b\u00fcy\u00fck sanayi ile birliktedir ki \u00f6zel m\u00fclkiyetin ilgas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn hale gelir.”6<\/sup><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

E\u011fer bu s\u00f6ylenenler do\u011fruysa, devletin berisinde kalan her t\u00fcr m\u00fclkiyet bi\u00e7imi, kendi mikro d\u00fczeyinde ne kadar kolektif, ortakla\u015fa ve demokratik olursa olsun, yine de \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f bir hakimiyetin<\/strong> ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Elbette \u00fccretli eme\u011fin ilga edildi\u011fi bir toplumda bu hakimiyet bir s\u0131n\u0131f hakimiyeti anlam\u0131na gelmez. Ama hakimiyetin b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fc, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerindeki hakimiyetin toplumsal de\u011fil sekt\u00f6rel<\/strong> olmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bunun anlam\u0131 \u015fudur: Do\u011fal, toplumsal, ekonomik, co\u011frafi vb. say\u0131s\u0131z nedenle, \u00e7e\u015fitli i\u015fletmeler, sanayiler, b\u00f6lgeler vb. aras\u0131nda varolan farkl\u0131l\u0131klar sonucunda, belirli gruplar ve b\u00f6lgeler \u00f6tekilere kar\u015f\u0131 hak edilmemi\u015f, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle rastlant\u0131sal \u00fcst\u00fcnl\u00fckler<\/strong> elde ederler. Dolay\u0131s\u0131yla, s\u0131n\u0131f hakimiyetinin var olmad\u0131\u011f\u0131 durumda bile, devlet m\u00fclkiyetinin berisinde kalan kolektif\/ortakla\u015fa m\u00fclkiyet bi\u00e7imleri sosyalist bir toplumda arzu edilemeyecek iki sak\u0131nca yarat\u0131r: Demokratik kontrol yoklu\u011fu ve<\/strong> e\u015fitsizlik.<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bu s\u00f6ylenenleri say\u0131s\u0131z \u00f6rnekle somutlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Biz \u00f6zelle\u015ftirme kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcncel olarak tart\u0131\u015f\u0131lan baz\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerine ili\u015fkin birka\u00e7 \u00f6rnekle yetinelim. B\u00fcy\u00fck \u00fcretim birimlerinin m\u00fclkiyetinin orada \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7ilere devredilmesi baz\u0131lar\u0131na \u00e7ok demokratik gelebilir. Oysa, bu t\u00fcr m\u00fclkiyet, en demokratik \u00f6zy\u00f6netim y\u00f6ntemleriyle birle\u015ftirilse dahi antidemokratiktir. Ekonominin toplumsalla\u015fmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla her sekt\u00f6r\u00fcn birbirine kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, tek bir i\u015f\u00e7i kolektifinin b\u00fcy\u00fck \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc son derecede anti-demokratik k\u0131lar. Erdemir’ i ya da Petkim’ i o i\u015fletmelerde \u00e7al\u0131\u015fan i\u00e7\u00e7ilere devrederseniz, onlar\u0131n kendi sekt\u00f6rel \u00e7\u0131karlar\u0131 temelinde alacaklar\u0131 kararlar, bu kararlardan b\u00fct\u00fcn bir toplum etkilenece\u011fi i\u00e7in, toplumun geri kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in gayet anti-demokratik bir nitelik ta\u015f\u0131r. Demir \u00e7eli\u011fin ya da petrol \u00fcr\u00fcnlerinin fiyatlar\u0131n\u0131n ya da \u00fcretim miktarlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn ekonomiye dalga dalga ne kadar b\u00fcy\u00fck etkilerde bulunaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, bu konulardaki kararlar\u0131n toplum \u00e7ap\u0131nda, demokratik bir tart\u0131\u015fmadan sonra verilmesi gerekti\u011fi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Ayr\u0131ca, her i\u015fletme, i\u00e7inde bulundu\u011fu sekt\u00f6r\u00fcn \u00f6tekiler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki durumu ya da ayn\u0131 sekt\u00f6r i\u00e7indeki di\u011fer i\u015fletmeler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumu dolay\u0131s\u0131yla i\u015f\u00e7i kolektifinin iradesinden, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan vb. ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak belirli avantaj ya da dezavantajlara sahiptir. Dolay\u0131s\u0131yla, her i\u015fletmenin m\u00fclkiyetinin orada \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7i kolektifine verilmesi ekonomi \u00e7ap\u0131nda e\u015fitsizli\u011fi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale getirir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u0130kinci \u00f6rnek yerellikle ilgilidir. Son d\u00f6nemde yerellikle demokratiklik aras\u0131nda, hi\u00e7bir hakl\u0131 gerek\u00e7esi olmayan bir \u00f6zde\u015flik kurmak son derecede yayg\u0131n hale gelmi\u015ftir. Bunun bir \u00f6rne\u011fi olarak diyelim ki, i\u015f\u00e7i emek\u00e7i iktidar\u0131 alt\u0131nda, Antalya ve civar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn yeralt\u0131 ve yer\u00fcst\u00fc kaynaklar\u0131n\u0131n ve turizm tesislerinin m\u00fclkiyeti merkezi devlete de\u011fil de, daha demokratik olaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle Antalya belediyesine verildi. Bu t\u00fcr bir \u00e7\u00f6z\u00fcm, yine hem anti-demokratiktir, hem e\u015fitlik\u00e7ili\u011fe ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Anti-demokratik oldu\u011funu g\u00f6rmek i\u00e7in Antalya y\u00f6resinin T\u00fcrkiye’nin en g\u00fczel k\u0131y\u0131 \u015feritlerinden biri oldu\u011funu hat\u0131rlamak yeter. E\u011fer Antalya halk\u0131, en demokratik y\u00f6ntemlerle bile olsa, gelirini y\u00fckseltmek amac\u0131yla, belediyesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00fct\u00fcn k\u0131y\u0131 \u015feridini beton otellerle doldurmaya, orman alanlar\u0131n\u0131 tahribe vb. dayanan bir geli\u015fme stratejisine karar verirse, bu, T\u00fcrkiye’nin \u00f6teki b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan insanlar\u0131n aleyhine bir y\u00f6neli\u015f olacakt\u0131r ve onlar\u0131n bu konuda verilecek kararlara kat\u0131lamamas\u0131 derin bir bi\u00e7imde anti-demokratiktir. Orta\u00e7a\u011fda Antalya b\u00f6lgesinde al\u0131nacak kararlar\u0131 y\u00f6re halk\u0131n\u0131n almas\u0131 son derecede demokratik olabilirdi \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n kaderi hen\u00fcz toplumsalla\u015fman\u0131n sonucunda birbirine ba\u011flanmam\u0131\u015ft\u0131. Ama bug\u00fcn durum farkl\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, merkezile\u015fme ayn\u0131 zamanda demokratikle\u015fme olabilir. Yerellikle demokrasi, merkezilikle anti-demokratiklik aras\u0131nda hi\u00e7bir zorunlu ili\u015fki yoktur.<\/strong> Ayr\u0131ca, Antalya halk\u0131, \u00f6rne\u011fin Tokat halk\u0131na g\u00f6re do\u011fal co\u011frafi avantajlara sahip oldu\u011funa g\u00f6re yerel \u00e7\u00f6z\u00fcm derin bir e\u015fitsizli\u011fin s\u00fcrgit devam etmesine yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Nihayet, son \u00f6rnek olarak \u00fcnl\u00fc “sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri”ne geliyoruz. B\u00fcy\u00fck kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7an ve bilim d\u0131\u015f\u0131 bir kategori olan bu kavram\u0131n i\u00e7eri\u011fini biz kar amac\u0131 ta\u015f\u0131mayan devlet d\u0131\u015f\u0131 kurulu\u015flarla s\u0131n\u0131rlayal\u0131m. (Aksi takdirde d\u00fcped\u00fcz kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyeti tart\u0131\u015fmaya geri d\u00f6neriz.) Bu durumda hay\u0131r kurumlar\u0131ndan meslek \u00f6rg\u00fctleri ve sendikalara kadar bir\u00e7ok kurulu\u015f bu kategori alt\u0131nda toplanabilir. Sorunu iki d\u00fczeyde ele alabiliriz. \u00d6nce toplumda \u00f6zel m\u00fclkiyetin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ortadan kalkm\u0131\u015f oldu\u011fu bir durum d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Diyelim bir sendika kendi \u00fcyeleri i\u00e7in kendi m\u00fclkiyetinde bir hastane i\u015fletiyor. Bunun, halk\u0131n geri kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc d\u0131\u015flamas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, ne demokratik oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir, ne de e\u015fitlik\u00e7i. \u00c7\u00fcnk\u00fc yukar\u0131da belirtilen nedenlerle sekt\u00f6rler aras\u0131nda gelir vb. farkl\u0131l\u0131klar\u0131 varsa, belirli sendikalar\u0131n \u00fcyeleri di\u011fer sendikalar\u0131n \u00fcyelerine ve halk\u0131n \u00f6rg\u00fcts\u00fcz katmanlar\u0131na g\u00f6re ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 hale geleceklerdir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u0130kinci bir a\u015fama da, “sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri” ni kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyetin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte oldu\u011fu bir ba\u011flamda ele al\u0131rsak, durum daha da vahim hale gelir. Bu d\u00fczeyde, bir \u00f6nceki durumda varolan sekt\u00f6rel e\u015fitsizli\u011fin \u00fczerine bir de sermayeye tabiiyet eklenir. \u00c7\u00fcnk\u00fc “sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri”” tan\u0131m gere\u011fi kendi faaliyetleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla parasal kaynak \u00fcretemeyen, yani hizmetlerini meta olarak satmayan kurulu\u015flar olduklar\u0131ndan hep bir mali deste\u011fe ihtiya\u00e7 duyacaklard\u0131r. Kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyetin oldu\u011fu yerde para burjuvazidedir. 0<\/span> zaman “sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri” (\u00e7ok zengin baz\u0131 sendikalar vb. d\u0131\u015f\u0131nda) s\u00fcrekli olarak b\u00fcy\u00fck sermayenin eline bakmak zorunda kalacaklard\u0131r. Bu da bir hakimiyet-tabiiyet ili\u015fkisi yaratacakt\u0131r. Bunun milyonlarca canl\u0131 \u00f6rne\u011fini vermek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Tek \u00f6rnekle yetinelim: B\u0131rak\u0131n sa\u011fl\u0131k ya da e\u011fitim gibi alanlar\u0131, sanat\u0131n bile “sivil toplum kurumlar\u0131”na terk edilmesinin, devletin mali deste\u011finden yoksun k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n sanat\u0131 nas\u0131l sermayeye tabi hale getirdi\u011fi, bug\u00fcn T\u00fcrkiye’de de bir kanser gibi yay\u0131lan “sponsor” sistemiyle ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. “Paray\u0131 veren d\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7alar”: bu sistem, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, burjuvazinin \u00e7\u0131karlar\u0131yla uyu\u015fan, uysal bir sanat yarat\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6yleyse, kooperatif ya da i\u015fletme \u00f6l\u00e7e\u011finde m\u00fclkiyetin, belediye ya da ba\u015fka t\u00fcr yerel \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin ve “sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri”ne dayanan \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin, toplumsal hayat\u0131n nesnel \u00f6zellikleri dolay\u0131s\u0131yla ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak anti-demokratik ve e\u015fitli\u011fe ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Sonucu genelle\u015ftirerek ifade edelim: son d\u00f6nemde solda yayg\u0131n olan, devlet m\u00fclkiyetinin d\u0131\u015f\u0131nda “yeni bir kamusal alan” aray\u0131\u015f\u0131 beyhude bir \u00e7abad\u0131r.<\/strong> Bu aray\u0131\u015f\u0131n bug\u00fcne kadar bir aray\u0131\u015f olmaktan \u00f6teye ge\u00e7ememesi, taraftarlar\u0131n\u0131n bu ”yeni kamusal alan”\u0131n i\u00e7eri\u011fine ili\u015fkin en ufak bir a\u00e7\u0131l\u0131m yapamamas\u0131 yap\u0131lan a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak “piyasa sosyalizmi” y\u00f6n\u00fcnde olmas\u0131 bir rastlant\u0131 de\u011fildir. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin ve toplumsal hayat\u0131n 20.<\/span> y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda b\u00fct\u00fcn birey, grup, sekt\u00f6r ve b\u00f6lgeleri s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya birbirine ba\u011flam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n, yani \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin toplumsalla\u015fmas\u0131n\u0131n, toplumsal hayat\u0131n tamam\u0131n\u0131 tek bir b\u00fct\u00fcn haline getirmi\u015f olmas\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz<\/strong> bir sonucudur. E\u011fer “yeni bir kamusal alan” ger\u00e7ekten tan\u0131mlanabilseydi, bu ilerici bir \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fil, e\u015fitsizli\u011fe ve anti-demokratikli\u011fe boyun e\u011fen bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olurdu.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6yleyse, devlet m\u00fclkiyeti d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00f6teki b\u00fct\u00fcn kolektif\/ortakla\u015fa m\u00fclkiyet bi\u00e7imleri, \u00f6zel m\u00fclkiyet ile<\/strong> toplumsal m\u00fclkiyet aras\u0131nda melez bi\u00e7imler<\/strong>dir. Tekrarlamak pahas\u0131na s\u00f6yleyelim: Devlet m\u00fclkiyeti elbette kendi ba\u015f\u0131na toplumsal m\u00fclkiyetin en \u00fcst evresi, en olgun bi\u00e7imi de\u011fildir. \u0130\u015f\u00e7i ve emek\u00e7ilerin devlet iktidar\u0131n\u0131 elinde tuttu\u011fu bir durumda bile devlet m\u00fclkiyeti toplumsal<\/strong> m\u00fclkiyetin en alt bi\u00e7imidir<\/strong>. Ama bir bi\u00e7imidir. Oysa devlet m\u00fclkiyetinin berisinde kalan kolektif\/ortakla\u015fa m\u00fclkiyet bi\u00e7imleri, kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z bi\u00e7imde toplumsal m\u00fclkiyetin bir bi\u00e7imi de\u011fildir \u00d6zel ile toplumsal\u0131n aras\u0131nda bir noktada yer al\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bunu s\u00f6ylemekle sosyalizme ge\u00e7i\u015f a\u015famas\u0131nda bu t\u00fcr kat\u0131\u015f\u0131k m\u00fclkiye bi\u00e7imlerinden yararlan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131, her \u015feyin devlet m\u00fclkiyeti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015f olmuyoruz. Kooperatifler, belediye i\u015fletmeleri ve kurumlar\u0131, toplumsal dayan\u0131\u015fma \u00f6rg\u00fctleri ve benzerleri, elbette sosyalizmin in\u015fas\u0131nda somut alanlar\u0131n do\u011fas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak bir rol oynayacakt\u0131r. S\u00f6ylenen sadece \u015fudur: Bunlar\u0131n, devlet m\u00fclkiyetine oranla, top<\/em>lumsal m\u00fclkiyete daha yak\u0131n bi\u00e7imler oldu\u011fu konusunda bir yan\u0131lsamaya kap\u0131lmamak gerekir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda devlet m\u00fclkiyeti<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Yukar\u0131da sorunu yal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde inceleyebilmek amac\u0131yla yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki soyutlamadan ilki, devletin i\u00e7\u00e7i ve emek\u00e7ilerin iktidar arac\u0131 oldu\u011fuydu Bu varsay\u0131m alt\u0131nda sosyalizmin in\u015fas\u0131 ko\u015fullar\u0131nda devlet m\u00fclkiyelini toplumsal m\u00fclkiyetin ilk basama\u011f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. \u015eimdi bu varsay\u0131m\u0131 kald\u0131rarak, devletin burjuvazinin s\u0131n\u0131f hakimiyet arac\u0131 oldu\u011fu bir durumda, devlet m\u00fclkiyetinin i\u00e7\u00e7i ve emek\u00e7ilerin k\u0131sa vadeli \u00e7\u0131karlar\u0131 ve kurtulu\u015flar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne anlama geldi\u011fine de\u011finmemiz gerekiyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Devlet iktidar\u0131n\u0131n burjuvazinin elinde, toplumsal organizman\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn ise sermaye birikiminin mant\u0131\u011f\u0131na ve yasalar\u0131na tabi oldu\u011fu bir durumda, yani kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda, devlet m\u00fclkiyeti kapitalist m\u00fclkiyetin bir t\u00fcrevi olmaktan \u00f6teye ge\u00e7emez.<\/strong> “Ne hisse senetli sirketlere ve tr\u00f6stlere, ne de devlet<\/strong> m\u00fclkiyetine<\/strong> d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin kapitalist do\u011fas\u0131na son veremez.”7 <\/sup>Bunun nedeni a\u00e7\u0131kt\u0131r: Burjuva devleti m\u00fccadelelerin sonucu olarak emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda baz\u0131 tavizler vermek zorunda kalsa da, son tahlilde ve esas olarak sermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, sermaye birikimin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lar. Bu y\u00fczden de devlet m\u00fclkiyeti alt\u0131ndaki i\u015fletmeler de, belirli tadilatlarla birlikte, esas olarak kapitalizmin mant\u0131\u011f\u0131na tabidir; bu i\u015fletmelerde \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7iler de aynen \u00f6zel sekt\u00f6rde oldu\u011fu gibi art\u0131-de\u011fer \u00fcretmekte ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedirler.8<\/sup> B\u00fct\u00fcn bunlardan dolay\u0131, burjuvazinin hakimiyeti alt\u0131nda, kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda devletle\u015ftirmeyi ya da kamula\u015ft\u0131rmay\u0131 “sosyalizm” gibi sunan ak\u0131mlar sosyalizm ad\u0131na b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcnah i\u015flemektedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ula\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fumuz bu sonu\u00e7, kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda devlet m\u00fclkiyeti ile \u00f6zel m\u00fclkiyet aras\u0131nda kay\u0131ts\u0131z<\/strong> kalmam\u0131z gerekti\u011fi anlam\u0131na m\u0131 gelir? Kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda devlet m\u00fclkiyetinin kapitalist m\u00fclkiyetin bir t\u00fcrevi oldu\u011funu do\u011fru bi\u00e7imde saptayan bir\u00e7ok insan, buradan hareketle bu soruya evet cevab\u0131n\u0131 vermektedir Kalk\u0131\u015f noktas\u0131 do\u011fru, sonu\u00e7 yanl\u0131\u015ft\u0131r: Kay\u0131ts\u0131zl\u0131k s\u00f6z konusu olamaz<\/strong>! Eme\u011fin kurtulu\u015fundan yana olanlar\u0131n tercihi, kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda bile \u00f6zel m\u00fclkiyete kar\u015f\u0131 devlet m\u00fclkiyetidir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bunun temelinde, reformist g\u00f6r\u00fc\u015flerin savundu\u011fu gibi, kapitalist toplum \u00e7er\u00e7evesinde devletin burjuvalarla i\u015f\u00e7iler-emek\u00e7iler aras\u0131nda tarafs\u0131z bir \u00e7eki\u015fme alan\u0131 olmas\u0131 yatmaz. Devlet tarafl\u0131d\u0131r, burjuvaziden <\/strong>yanad\u0131r. Eme\u011fin kurtulu\u015fundan yana olanlar\u0131n her \u015feye ra\u011fmen devlet m\u00fclkiyetini tercih etmesinin nedenleri ba\u015fkad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bu nedenler temel olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r. Birincisi, i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7ilerin kapitalizm ko\u015fullar\u0131ndaki k\u0131sa vadeli \u00e7\u0131karlar\u0131yla, \u00f6teki ise sosyalizme ge\u00e7i\u015fin ihtiya\u00e7lar\u0131yla ilgilidir. \u0130lki a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ayr\u0131nt\u0131ya girmeden s\u00f6ylenmesi gereken \u015fudur: Kapitalizmde hem \u00f6zel, hem de devlet m\u00fclkiyetinin kapitalist m\u00fclkiyet karakteri ta\u015f\u0131mas\u0131 ikisi aras\u0131nda kay\u0131ts\u0131z olmak i\u00e7in bir neden de\u011fildir. Nas\u0131l hukuksuzluk ve keyfilik kar\u015f\u0131s\u0131nda burjuva hukukunun bir\u00e7ok h\u00fckm\u00fcne sahip \u00e7\u0131k\u0131yorsak ya da her ikisi de burjuvazinin hakimiyet bi\u00e7imleri oldu\u011fu halde burjuva parlamenter sistem ile fa\u015fizm aras\u0131nda ay\u0131r\u0131m yap\u0131yorsak, kapitalizmin s\u0131n\u0131rlan i\u00e7inde bile, \u00f6zel m\u00fclkiyet ile devlet m\u00fclkiyeti aras\u0131nda kay\u0131ts\u0131z kalamay\u0131z. Burada, devlet m\u00fclkiyetinin i\u015f\u00e7ilerin, yoksul k\u00f6yl\u00fclerin, kent emek\u00e7ilerinin ve yoksullar\u0131n\u0131n, emeklilerin, kad\u0131nlar\u0131n ve gen\u00e7lerin, yani toplumun b\u00fct\u00fcn ezilen s\u0131n\u0131f ve katmanlar\u0131n\u0131n k\u0131sa vadeli \u00e7\u0131karlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6zel m\u00fclkiyete tercih edilmesinin gereklili\u011finin say\u0131s\u0131z nedenini anlatmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama bu say\u0131s\u0131z nedenin alt\u0131nda devlet m\u00fclkiyetini \u00f6zel m\u00fclkiyetten ay\u0131ran iki temel \u00f6zellik yatar: Birincisi, \u00f6zel sermaye, piyasan\u0131n, rekabetin ve sermaye birikiminin yasalar\u0131na \u00e7ok daha do\u011frudan tabi iken, devlet i\u015fletmeleri, devletin \u00fcretilen toplam toplumsal de\u011ferin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc devlet geliri olarak kullanma kapasitesi dolay\u0131s\u0131yla, bu yasalar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ok daha korunakl\u0131 bir konuma sahiptir; ikincisi, kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyet (anayasalarda ve yasalarda ne yazarsa yazs\u0131n) do\u011fas\u0131 gere\u011fi, \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde mutlak bir hakimiyet i\u00e7erir, m\u00fclk sahibinin yetkisine (a\u011f\u0131r kriz d\u00f6nemleri d\u0131\u015f\u0131nda) ortak kabul etmezken, devlet, do\u011fas\u0131 gere\u011fi, b\u00fct\u00fcn toplumu y\u00f6netmek zorunda oldu\u011fu i\u00e7in, onun m\u00fclkiyetindeki i\u015fletmeler i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7ilerin \u00e7\u0131karlar\u0131na \u00e7ok daha fazla taviz vermek zorunda<\/strong> kal\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Devlet m\u00fclkiyeti uzun vadeli bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile de \u00f6zel m\u00fclkiyete tercih edilmelidir. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 iktidar\u0131 ele ald\u0131\u011f\u0131nda, ekonomiyi toplumun emek\u00e7i \u00e7o\u011funlu\u011funun \u00e7\u0131karlar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde derhal seferber edebilmesi ve planlaman\u0131n ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131 atabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda \u00fcretim ve dola\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131n geni\u015f bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn zaten devlet m\u00fclkiyeti alt\u0131na girmi\u015f olmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir avantaj yarat\u0131r. \u0130ktidar ele ge\u00e7irildikten sonra bile kamula\u015ft\u0131rma \u00fclke \u00e7ap\u0131nda ve uluslararas\u0131 alanda \u00e7apra\u015f\u0131k etkileri olabilecek zorlu bir s\u00fcre\u00e7tir. Dolay\u0131s\u0131yla kapitalizmden devral\u0131nacak kamu sekt\u00f6r\u00fc i\u015f\u00e7i-emek\u00e7i iktidar\u0131 i\u00e7in politik maliyet i\u00e7ermeyen bir s\u0131\u00e7rama tahtas\u0131<\/strong> olu\u015fturacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Biri k\u0131sa, \u00f6teki uzun vadeli bu iki m\u00fclahazaya, ayr\u0131ca, uzun s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri ve sosyalist in\u015fa deneyimlerinin rekabeti sonucunda e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, konut, belediye hizmetleri gibi sosyal hizmetlerin devlet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sunulu\u015funun \u00e7ok daha dayan\u0131\u015fmac\u0131 bir nitelik ta\u015f\u0131mas\u0131, i\u015fsizlik sigortas\u0131 ve yoksullara yard\u0131m gibi programlar\u0131n sosyal adalet bak\u0131m\u0131ndan oynad\u0131\u011f\u0131 olumlu rol\u00fc (genellikle “sosyal devlet” olarak tan\u0131mlanan faaliyetleri) de eklemek gerekir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar devlet m\u00fclkiyetinin kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda kapitalist m\u00fclkiyetin bir bi\u00e7imi oldu\u011funu bize unutturmamal\u0131d\u0131r. Her kim ki \u00f6zelle\u015ftirmeye kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyi “K\u0130T’ler halk\u0131n mal\u0131d\u0131r!” \u015fiar\u0131na yasland\u0131rmaya giri\u015firse, o halk\u0131 aldatmaktad\u0131r!<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bir feti\u015f olarak devlet m\u00fclkiyeti<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Evet, kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda bile emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 gere\u011fi devlet m\u00fclkiyetini tercih etmek gerekir. Evet, sosyalizm ancak devlet m\u00fclkiyetinin \u00fczerinde y\u00fckselebilir. Ama devlet m\u00fclkiyeti ne emek\u00e7ilerin kurtulu\u015fudur, ne de sosyalizm. Devlet m\u00fclkiyetini, onu \u00e7evreleyen s\u0131n\u0131fsal, toplumsal ve politik ko\u015fullardan soyutlayarak y\u00fcceltmek yanl\u0131\u015ft\u0131r. Devlet m\u00fclkiyeti bir feti\u015f de\u011fildir. Ancak toplumsal m\u00fclkiyete ge\u00e7i\u015fin bir dolay\u0131m\u0131, bir ilk bi\u00e7imi oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u015f\u00e7ilerin ve emek\u00e7ilerin kurtulu\u015funun bir arac\u0131 olabilir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Kendi i\u00e7inde dondurulmu\u015f ve \u00f6teki toplumsal ko\u015fullardan yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f devlet m\u00fclkiyeti, eme\u011fin kurtulu\u015fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00fc\u00e7 temel s\u0131n\u0131rla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

1)<\/span><\/em><\/strong> Devletin s\u0131n\u0131f karakteri de\u011fi\u015fmeden, yani iktidar burjuvazinin elinden i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7i s\u0131n\u0131flara ge\u00e7meden \u00f6nce, devlet m\u00fclkiyetindeki i\u015fletmeler de hala burjuvazinin birer hakimiyet arac\u0131d\u0131r<\/strong>. Bu konuya zaten de\u011finmi\u015f oldu\u011fumuz i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131ya girmek gerekli de\u011fildir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

2)<\/span><\/em> Devlet m\u00fclkiyeti, aynen \u00f6zel m\u00fclkiyet gibi uluslara ve halklar\u0131 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirir.<\/strong> Burada yukar\u0131da sorunu yal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde inceleyebilmek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ikinci varsay\u0131m\u0131 da kald\u0131r\u0131yoruz. Kapitalist toplum d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7ok say\u0131da devlet<\/strong> aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f durumdad\u0131r. Kendini “ulusal” olarak tan\u0131mlayan (asl\u0131nda \u00e7o\u011funlukla bir hakim ulusla bir ya da daha fazla ezilen ulusu bir araya getiren) bu devletler de, aynen ulusal sermaye gruplar\u0131 gibi, birbirleriyle d\u00fcnya ekonomisinin ba\u011fr\u0131nda rekabet halindedir. Devlet i\u015fletmeleri (Fransa’da Renault ya da Alcatel, \u0130talya\u2019da IRI \u015femsiyesi alt\u0131nda toplanm\u0131\u015f K\u0130T’ler, b\u00fct\u00fcn Avrupa \u00fclkelerinin havayolu \u015firketleri vb.) aynen tekelci \u00f6zel sermaye gibi d\u00fcnya ekonomisinde ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 ad\u0131na rekabet eden kapitalist \u015firketlerdir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bu devletlerin her birinde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve emek\u00e7iler iktidar\u0131 ele ge\u00e7irseler ve kapitalizmi ortadan kald\u0131rsalar bile, sorun nitelik de\u011fi\u015ftirir ama b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ortadan kalkmaz. Bir sosyalist devletler toplulu\u011funda da, ba\u015flang\u0131\u00e7ta, kapitalizmin uzun tarihsel geli\u015fmesinden miras al\u0131nan a\u011f\u0131r e\u015fitsizlikler olacakt\u0131r. Bu durumda, her sosyalist devletin kendi \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kendi m\u00fclkiyetinde tutmas\u0131, zengin ile yoksulun e\u015fitsizli\u011finden ba\u015fka bir anlama gelmez. \u00c7arp\u0131c\u0131 bir form\u00fcl kullanacak olursak, yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi (bkz. Antalya\/Tokat \u00f6rne\u011fi), belediye iktisadi i\u015fletmeleri (B\u0130T’ler) \u00fclke \u00e7ap\u0131nda ne anlam ta\u015f\u0131yorsa, K\u0130T’ler de d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda o anlam\u0131 ta\u015f\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

3)<\/span><\/em><\/strong> B\u00fct\u00fcn bunlar a\u015f\u0131lsa bile, devlet m\u00fclkiyeti kendi ba\u015f\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda do\u011frudan \u00fcretici ile \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndaki kopuklu\u011fu b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ortadan kald\u0131ramayaca\u011f\u0131, ikisinin tarihsel birle\u015fmesini en.olgun bi\u00e7imiyle sa\u011flayamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, eme\u011fin kurtulu\u015fu i\u00e7in<\/em> yeterli de\u011fildir<\/strong>. <\/strong>Bu nokta, bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z terimlerle de ifade edilebilir: Devlet m\u00fclkiyeti, do\u011frudan \u00fcreticilerin hep birlikte \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler \u00fczerindeki hakimiyeti anlam\u0131nda toplumsal m\u00fclkiyetin en alt, en ilkel bi\u00e7imidir.<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Burada art\u0131k ilk iki noktaya ili\u015fkin s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 varsay\u0131yoruz. Yani devlet art\u0131k i\u015f\u00e7ilerin ve emek\u00e7ilerin iktidar\u0131n\u0131 temsil ediyor. Uluslar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesi de s\u00f6z konusu de\u011fildir: M\u00fclkiyet, diyelim ki, bir d\u00fcnya sosyalist cumhuriyetler federasyonunun m\u00fclkiyetidir. Bu durumda bile, devlet m\u00fclkiyeti toplumsal m\u00fclkiyetin en olgun bi\u00e7imine kavu\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelmez.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bunun nedeni, devletin kendisinin, i\u015f\u00e7i devletinin bile, k\u0131smen de olsa, bir toplumsal i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcne dayanmas\u0131 ve bunu yeniden \u00fcretmesidir. Bir yanda do\u011frudan \u00fcreticiler, bir yanda ise devletin g\u00fcnbeg\u00fcn i\u015flerini y\u00fcr\u00fctmekte uzmanla\u015fm\u0131\u015f bir memurlar ordusu s\u00f6z konusudur. Bu haliyle, i\u015f\u00e7i devleti bile do\u011frudan \u00fcreticinin \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde dolays\u0131z bir kolektif hakimiyet kurmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir engeldir. Demek ki, toplumsal m\u00fclkiyet devlet m\u00fclkiyetinin \u00f6tesinde ba\u015fka ko\u015fullar\u0131 gerektirir. Bunlar\u0131 ayr\u0131nt\u0131ya girmeden d\u00f6rt ana grupta toplayabiliriz:<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

a) Merkezi planlama:<\/em><\/strong> Modern \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin<\/strong> toplumsal karakteri<\/strong> art\u0131k kendini tekil \u00fclkelerin de<\/strong> \u00f6tesinde d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ortaya koyuyor. Dolay\u0131s\u0131yla, b\u00fct\u00fcn ekonomik<\/strong> ve ekonomi d\u0131\u015f\u0131 sekt\u00f6rlerin farkl\u0131 d\u00fczeylerde birer par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu bu<\/strong> dev uluslararas\u0131 mekanizman\u0131n merkezi olarak planlanmas\u0131, do\u011frudan \u00fcreticilerin<\/strong> kendi kaderleri<\/strong> hakk\u0131nda s\u00f6z s\u00f6yleyebilmelerinin ilk ko\u015fuludur. Bu planlaman\u0131n zamanla d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda d\u00fczenlenmesi<\/strong> gerekiyor. Ancak bu ko\u015ful ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi takdirde, yani her \u00fclkenin \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin geli\u015fmesi konusunda ba\u015fka \u00fclkelerin emek\u00e7ilerinin s\u00f6z\u00fc oldu\u011fu g\u00fcn, ger\u00e7ek bir toplumsal<\/strong> m\u00fclkiyete ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015f demektir.<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

b) \u0130\u015f\u00e7i demokrasisi<\/em><\/strong>: Ge\u00e7mi\u015fin tipik do\u011frudan \u00fcreticisi, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fc ya da zanaatkard\u0131. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin toplumsalla\u015fmam\u0131\u015f oldu\u011fu bir d\u00fcnyada, bu do\u011frudan \u00fcretici ile \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndaki birlik tekil \u00fcretim s\u00fcreci d\u00fczeyinde kurulabiliyordu Bug\u00fcn do\u011frudan \u00fcretici ile \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n birli\u011finin yeniden tesisi, ancak bir ko\u015fulla sa\u011flanabilir: B\u00fct\u00fcn do\u011frudan \u00fcreticilerin b\u00fct\u00fcn ekonomiye hep birlikte hakimiyeti. Bu ise farkl\u0131 ihtiya\u00e7 ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilmek i\u00e7in farkl\u0131 tercihlerini demokratik bi\u00e7imde ifade olana\u011f\u0131na sahip i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7ilerin farkl\u0131 plan alternatiflerinden birini se\u00e7ebilece\u011fi bir i\u015f\u00e7i demokrasisini gerektirir. \u0130\u015f\u00e7i<\/strong>demokrasisinin olmad\u0131\u011f\u0131 yerde, toplumsal m\u00fclkiyet olamaz.<\/strong> Yani demokrasi sorunu sosyalizm i\u00e7in ne bir ahlak sorunudur, ne de burjuva demokratlar\u0131na ho\u015f g\u00f6r\u00fcnme sorunu. S\u0131n\u0131fs\u0131z topluma ge\u00e7i\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan i\u015f\u00e7i demokrasisi nesnel, neredeyse ekonomik bir zorunluluktur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

c) \u00d6zy\u00f6netim:<\/em><\/strong> \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda toplumsalla\u015fmas\u0131, tekil \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerine \u00f6zg\u00fc kararlar\u0131n varolmad\u0131\u011f\u0131 ya da \u00f6nemli olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Bu t\u00fcr kararlar s\u00f6z konusu oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde ve sadece onlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn \u00fcretim ve hizmet birimlerinin bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde<\/strong> \u00f6zy\u00f6netime ge\u00e7mesi, toplumsal m\u00fclkiyetin olgun bi\u00e7imini al\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir ba\u015fka ko\u015fuludur. Elbette, \u00f6zy\u00f6netimin kararlar\u0131 demokratik merkezi plan\u0131n kararlar\u0131yla ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

d) \u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn a\u015f\u0131lmas\u0131:<\/em><\/strong> M\u00fclkiyetin ger\u00e7ek anlamda toplumsalla\u015fmas\u0131, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n b\u00fct\u00fcn s\u00fcre\u00e7lere eri\u015febilirli\u011finin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 anda ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bu ise her \u015feyden \u00f6nce toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn<\/strong>, yani bireylerin toplumsal i\u015flev bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131 konumlarda yer almas\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak bu temelde uzun bir tarihsel s\u00fcre\u00e7 sonunda teknik i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc<\/strong> de ortadan kalkabilir. Dikkat edilirse, burada b\u00fct\u00fcn bireylerin b\u00fct\u00fcn i\u015fleri yapmas\u0131ndan de\u011fil, b\u00fct\u00fcn i\u015flerin b\u00fct\u00fcn bireyler i\u00e7in eri\u015filebilir<\/strong> olmas\u0131ndan s\u00f6z edilmektedir. Yani burada \u00fctopik bir g\u00f6r\u00fc\u015f s\u00f6z konusu de\u011fildir. \u0130\u015fte toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc kalkt\u0131\u011f\u0131nda, nihayet devlet toplumla \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir dolay\u0131m olmaktan \u00e7\u0131kacak, toplum b\u00fct\u00fcn \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 hep birlikte sahiplenmi\u015f olacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Sosyalist in\u015fa deneyimleri \u00fczerine<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bu s\u00f6ylenenler bize, devlet m\u00fclkiyeti (ve merkezi planlama) \u00fczerinde y\u00fckselen sosyalist in\u015fa deneyimlerinin neden ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131n da anahtar\u0131n\u0131 vermektedir. Evet, bu \u00fclkelerde, en ba\u015fta da Ekim devriminin \u00e7ocu\u011fu Sovyetler Birli\u011fi’nde, burjuvazinin iktidar\u0131na ve kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyete son verilmi\u015f, “proletarya politik iktidar\u0131 eline ge\u00e7ir(mi\u015f) ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 devlet m\u00fclkiyetine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr(m\u00fc\u015ft\u00fcr)”. B\u00f6ylece, toplumsal m\u00fclkiyete ge\u00e7i\u015fin ilk tarihsel ko\u015fulu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmaktad\u0131r. Bu \u00fclkeler, burjuvazinin yeniden iktidara gelmesine ve kapitalizmin restorasyonuna engel oldu\u011fu, i\u015f\u00e7i ve emek\u00e7ilere kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda kal\u0131c\u0131 bi\u00e7imde elde edilmesi olanaks\u0131z kazan\u0131mlar getirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, birer i\u015f\u00e7i devleti haline gelmi\u015ftir. Ama s\u00fcre\u00e7 bu noktada donmu\u015f, daha ileri gidememi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Birincisi, devrimin geri bir \u00fclkenin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine hapsolmas\u0131, y\u00f6netimin ad\u0131m ad\u0131m i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131ndan farkl\u0131la\u015fan ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir b\u00fcrokrasinin<\/strong> eline ge\u00e7mesiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kincisi, b\u00fcrokrasinim politikas\u0131 b\u00fct\u00fcn in\u015fa s\u00fcrecinin milli s\u0131n\u0131rlar temelinde geli\u015fmesine yol a\u00e7m\u0131\u015f, daha sonra kapitalizm ba\u015fka \u00fclkelerde ilga edildi\u011fi halde bir sosyalist uluslar federasyonuna ge\u00e7ilememi\u015ftir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ve buradaki konumuz bak\u0131m\u0131ndan en \u00f6nemlisi, b\u00fcrokrasi devlet m\u00fclkiyetinin derinle\u015fmesine ve daha \u00fcst bi\u00e7imlere ge\u00e7mesine izin vermemi\u015ftir. Ne i\u015f\u00e7i demokrasisi, ne \u00f6zy\u00f6netim b\u00fcrokrasinin diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcyle ba\u011fda\u015fabilirdi. \u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcne kar\u015f\u0131 m\u00fccadele haydi haydi g\u00fcndemin d\u0131\u015f\u0131ndayd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn bunlar bizatihi b\u00fcrokrasinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit edecek geli\u015fmeler olurdu. \u0130\u015fte, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n proletarya taraf\u0131ndan m\u00fclk edinilmesi, toplumsal m\u00fclkiyetin bu ilk ve en ilkel a\u015famas\u0131nda donduruldu\u011fu i\u00e7indir ki, zamanla i\u00e7i bo\u015f bir kabuk haline geldi. “Herkesin m\u00fclkiyeti” zamanla “hi\u00e7 kimsenin m\u00fclkiyeti” oldu. \u0130\u015f\u00e7iler ve emek\u00e7iler kendilerinin oldu\u011funu derinden hissedemedikleri devlet m\u00fclkiyetine kay\u0131ts\u0131z hale geldiler. Kabuk haline gelmi\u015f olan devlet m\u00fclkiyeti, milli kom\u00fcnizmin ve b\u00fcrokratik planlaman\u0131n \u00e7eli\u015fkileriyle birle\u015fince, sosyalizmin in\u015fas\u0131n\u0131n ekonomik etkinli\u011fi de geriledi. Sonu\u00e7, iflast\u0131\/9<\/sup><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ama bu iflas devlet m\u00fclkiyetinin tesisinin de\u011fil, b\u00fcrokratik engeller dolay\u0131s\u0131yla devlet m\u00fclkiyetinin dondurulmas\u0131n\u0131n, toplumsal m\u00fclkiyetin daha ileri evrelerine ge\u00e7i\u015fin engellenmesinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu ger\u00e7ek, bug\u00fcn \u00f6zelle\u015ftirme kar\u015f\u0131tlar\u0131 aras\u0131nda devlet m\u00fclkiyetini tek ba\u015f\u0131na feti\u015fle\u015ftirenlerin tarihten ders \u00e7\u0131kartmaya niyetlerinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ortaya koyuyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Sonu\u00e7<\/span><\/span><\/span><\/h1>\n

Bu bildiride \u00fc\u00e7 noktay\u0131 ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Birincisi, devlet m\u00fclkiyeti i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve insanl\u0131\u011f\u0131n toplumsal kurtulu\u015fu i\u00e7in vazge\u00e7ilemeyecek bir ara\u00e7t\u0131r. Ama ikincisi, devlet m\u00fclkiyeti toplumsal m\u00fclkiyete do\u011fru y\u00fckselen merdivende sadece bir ilk basamakt\u0131r. Yani gerekli ko\u015fuldur, ama yeterli de\u011fildir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ya\u015fanan sosyalist in\u015fa deneyimlerinden devlet m\u00fclkiyetinin sorumlu tutulmas\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r; sorun bizatihi devlet m\u00fclkiyetinde de\u011fil, b\u00fcrokratik bir toplumsal katman\u0131n hakimiyeti dolay\u0131s\u0131yla devlet m\u00fclkiyetinden daha ileri a\u015famalara ge\u00e7ilememesindedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

E\u011fer bunlar do\u011fruysa, devlet m\u00fclkiyeti kavram\u0131n\u0131 telaffuz etmekten bile \u00fcrkerek, soyut bir ifadeyle, “toplumsal”’ ya da “toplumsalla\u015fma” kavramlar\u0131na ka\u00e7\u0131\u015f yanl\u0131\u015f bir y\u00f6neli\u015ftir. Evet, nihai hedef m\u00fclkiyetin “toplumsalla\u015fmas\u0131”d\u0131r. Ama nas\u0131l? Devlet m\u00fclkiyeti oraya giden yolda zorunlu bir u\u011frakt\u0131r. Yani “toplumsalla\u015fma” devlet m\u00fclkiyetinin kar\u015f\u0131s\u0131na konulamaz. “Toplumsalla\u015fma” ilk a\u015famada ancak devlet m\u00fclkiyeti arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla somutla\u015f\u0131r, ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcn\u00fcr. Devlet m\u00fclkiyetinin d\u0131\u015f\u0131nda “yeni bir kamusal alan” yaratma aray\u0131\u015f\u0131, yeni bir \u00fctopik sosyalizmin pe\u015fine d\u00fc\u015fmektir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Oysa tarihsel deneyim Marksizmi yanl\u0131\u015flamak bir yana do\u011frulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/p>\n

1 <\/span><\/sup>Bu yaz\u0131 6-8<\/span> Ekim\u00bb 1997<\/span> tarihlerinde TMMOB taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen “Kamu Giri\u015fmecili\u011fi Sempozyumu”na yazar taraf\u0131ndan sunulmu\u015f olan tebli\u011fin metnidir. Tebli\u011fin S\u0131n\u0131f Bilincin<\/strong>de yay\u0131nlanmas\u0131na izin veren Konferans Sekreteryas\u0131na ve Elektrik M\u00fchendisleri Odas\u0131 \u0130stanbul \u015eubesi’ne te\u015fekk\u00fcr ederiz.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>2<\/span><\/sup>.<\/span> F. Engels, \u00dctopik Sosyalizm<\/strong> ve Bilimsel<\/strong> Sosyalizm, \u00e7ev. \u00d6ner \u00dcnalan, Karl Marx ve Friedrich Engels, Se\u00e7me Yap\u0131tlar,<\/strong> cilt 3,<\/span> Sol Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1979,<\/span> s. 174-175.<\/span> Buradaki al\u0131nt\u0131 \u0130ngilizce\u2019siyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131larak d\u00fczeltilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

3<\/span><\/sup>K. Marx, Kapital,<\/strong> cilt 1,<\/span> \u00e7ev. Alaattin Bilgi, Sol Yay\u0131nlan, 1986,<\/span> s. 87.<\/span> Buradaki al\u0131nt\u0131 Frans\u0131zca \u00e7eviri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131larak d\u00fczeltilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

4<\/span><\/sup> K. Marx \/<\/span> F. Engels, The German Ideology,<\/strong> International Publishers, New York, 1969,<\/span> s.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

66-67.<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>5<\/span><\/sup>K. Marx, Kapital,<\/strong> a.g.y.. s. 123.<\/span> Buradaki \u00e7eviri, Marx taraf\u0131ndan onaylanm\u0131\u015f olan Frans\u0131zca \u00e7eviriden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

6<\/span><\/sup> K. Marx \/<\/span> F. Engels, The German<\/strong> \u0130deology, a.g.y., s. 64.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>7<\/span><\/sup>F. Engels, \u00dctopik<\/strong> Sosyalizm ve Bilimsel Sosyalizm,<\/strong> a.g.y., s. 173-174.<\/span> Vurgu bizimdir. \u00c7eviri \u0130ngilizcesiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131larak d\u00fczeltilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/strong>8<\/span><\/sup>“Devletin kendisinin kapitalist<\/span><\/strong> \u00fcretici oldu\u011fu durumda,<\/strong> \u00f6rne\u011fin madenlerin ,<\/span> ormanlar\u0131n vb. i\u015fletilmesinde, \u00fcr\u00fcn\u00fc bir ‘meta\u2019d\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn \u00f6teki metalar\u0131n sahip oldu\u011fu \u00f6zg\u00fcl niteli\u011fe sahiptir.” Karl Marx, “Notes marginales pour le ‘Traite d’Economie Politique’ d’Adolphe Wagner”, Le Capital, Livre I,<\/span> tome III,<\/span> Editions Sociales, Paris, 1973,<\/span> s. 248. <\/span>Vurgu bizim.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

9<\/span><\/sup>.<\/span> Bu sorunlar\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak inceleyen bir kaynak i\u00e7in bkz. Sungur Savran, “Piyasa Sosyalizminin Y\u00fckseli\u015fi ve D\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc”, On birinci<\/strong> Tez, 11, 1991.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu \u00e7\u00f6z\u00fcm, ancak modern \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin toplumsal niteli\u011finin fiilen kabul\u00fc ile, dolay\u0131s\u0131yla, \u00fcretim, m\u00fclk edinme ve m\u00fcbadele tarzlar\u0131n\u0131n \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsalla\u015fm\u0131\u015f karakteriyle uyumlula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile sa\u011flanabilir. Bu da ancak bir b\u00fct\u00fcn olarak toplumun kontrol\u00fc d\u0131\u015f\u0131ndaki her t\u00fcrl\u00fc kontrol\u00fcn \u00f6tesine ta\u015fm\u0131\u015f olan \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin, toplum taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k\u00e7a ve dolays\u0131z bi\u00e7imde sahiplenilmesi sonucunda ger\u00e7ekle\u015febilir (…) Proletarya politik iktidar\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-71","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-19-say"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":449,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71\/revisions\/449"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}