{"id":80,"date":"2011-02-11T12:29:12","date_gmt":"2011-02-11T12:29:12","guid":{"rendered":"http:\/\/pgbsosyalizm.org\/yenicms\/?p=80"},"modified":"2014-02-05T23:41:34","modified_gmt":"2014-02-05T21:41:34","slug":"12-eyluel-tarihsel-bir-perspektifte-teorik-belirlemeler-rza-tura","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/?p=80","title":{"rendered":"12 Eyl\u00fcl: Tarihsel Bir Perspektifte Teorik Belirlemeler R\u0131za Tura"},"content":{"rendered":"

Dokuz y\u0131l sonra 12 Eyl\u00fcl, yeniden T\u00fcrkiye’nin siyasal g\u00fcndeminin ilk s\u0131ras\u0131nda. Darbeyi b\u00fcy\u00fck bir co\u015fkuyla kar\u015f\u0131layan burjuva bas\u0131n\u0131, dokuz y\u0131l sonra darbe ve darbe sonras\u0131 d\u00f6nemi k\u0131y\u0131s\u0131ndan k\u00f6\u015fesinden didik\u00adlemeye ba\u015flad\u0131. En \u00e7ok satan kitap listelerinde, 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn ipli\u011fini pazara \u00e7\u0131karmay\u0131 ama\u00e7layan incelemeler ya da kurgu-an\u0131lar ba\u015f s\u0131ray\u0131 al\u0131yor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Ama 12 Eyl\u00fcl’\u00fc yeniden T\u00fcrkiye’nin en g\u00fcncel sorunu haline getiren yaln\u0131zca bunlar de\u011fil. T\u00fcrkiye, belli ba\u015fl\u0131 semptomlar\u0131n\u0131 tehli\u00adkeli s\u0131n\u0131rlara ula\u015fan d\u0131\u015f bor\u00e7lar\u0131n, % 70’leri a\u015fan bir enflasyon oran\u0131n\u0131n, sanayi \u00fcretiminde ve yat\u0131r\u0131m oranlar\u0131nda ciddi bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f e\u011filiminin olu\u015fturdu\u011fu bir ekonomik t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n e\u015fli\u011finde, yeni bir siyasal bunal\u0131ma do\u011fru ilerliyor: Son kamuoyu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na g\u00f6re, oy oran\u0131 % 15’e d\u00fc\u015fen ve par\u00e7alanma dinamikleriyle sars\u0131lan ANAP iktidar\u0131 alt\u0131nda parlamento, t\u0131pk\u0131 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn arifesindeki gibi, erken se\u00e7im-anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi-cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7imi me\u015fum \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fcn olu\u015fturdu\u011fu bir kilitlenmeyle y\u00fcz y\u00fcze. Bu duruma, s\u00f6z konusu kilidin bir “k\u0131l\u0131\u00e7 darbesiyle”, yani yeni bir askeri darbeyle \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fine dair s\u00f6ylentiler e\u015flik ediyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan, PKK’n\u0131n giri\u015fti\u011fi eylemler kar\u015f\u0131s\u0131nda ordunun etkin ve kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olu\u015fturamay\u0131\u015f\u0131; dokuz y\u0131l sonra, “K\u00fcrt sorunu”yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olsa da, \u00e7o\u011funlu\u011funu devlet g\u00fc\u00e7lerinin olu\u015fturdu\u011fu “ter\u00f6r kurbanlar\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck bir olay haline geli\u015fi; belki de en \u00f6nemlisi PKK’ n\u0131n K\u00fcrt kitleler aras\u0131nda hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir toplumsal deste\u011fe sahip oldu\u011funun \u00f6rt\u00fcl\u00fc bi\u00e7imde kabul\u00fc ve b\u00fct\u00fcn bunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda “Silahl\u0131 Kuvvetlerin huzursuz oldu\u011fu” yolundaki deme\u00e7lerin bas\u0131nda yer almas\u0131, yeni bir darbe s\u00f6ylentilerine g\u00fcncel bir malzeme olu\u015fturmakta.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bu tabloya g\u00f6re sanki dokuz y\u0131l sonra T\u00fcrkiye tekrar ba\u015fa d\u00f6nm\u00fc\u015f gibi: “12 Eyl\u00fcl \u00f6ncesinin ter\u00f6r ve kaos ortam\u0131na d\u00f6nmek” yetkili a\u011f\u0131zlarda y\u0131llard\u0131r oldu\u011fu gibi bir tehdit unsuru olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, her an biraz daha yakla\u015f\u0131lan ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir kader gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Burjuva bas\u0131n\u0131n\u0131n \u00e7izdi\u011fi bu tablo, ku\u015fkusuz T\u00fcrkiye solunda da bir yank\u0131 buluyor. \u00d6rne\u011fin Sosyalist Parti y\u00f6netimi, bir s\u00fcreden beri, taban\u0131n\u0131 yeni bir siyasal bunal\u0131m-art\u0131 yeni askeri darbe senaryosuyla ate\u015fte tutuyor. Ama T\u00fcrkiye solunun teorik da\u011farc\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, yaln\u0131zca bir iki siyasal \u00e7izginin teorik-stratejik gelene\u011fiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 tutulamayacak kadar yayg\u0131nl\u0131k kazanan bir haz\u0131r a\u00e7\u0131klama bi\u00e7imi de var zaten bu konuda: Esas olarak Stalinizmin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nem \u00e7izgisinin “teorik” miras\u0131na dayanan ve “suni denge”, “s\u00fcrekli siyasal bunal\u0131m” vb. kavram\u00adlarla takviye edilen bu a\u00e7\u0131klama tarz\u0131na g\u00f6re varolan siyasal bunal\u0131m belirtileri de, “burjuvazinin (ya da “oligar\u015fi”nin) her ge\u00e7en g\u00fcn daha da derinle\u015fen yap\u0131sal bunal\u0131m\u0131”n\u0131n yeni bir d\u0131\u015favurumundan ibaret.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Duran bir saatin bile g\u00fcnde iki kez vakti do\u011fru g\u00f6sterdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, \u00e7a\u011f\u0131n genel karakteristiklerinin y\u00fczeysel ve mekanik bir betimlenmesinde \u00e7ak\u0131l\u0131p kalan bu “teori”nin de, hi\u00e7 de\u011filse ger\u00e7ek bunal\u0131m d\u00f6nemlerinde do\u011frulanma imk\u00e2n\u0131 elde etti\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki, y\u00fczeysel ve mekanik karakteri bir yana, bu t\u00fcr genel\u00adlemeler belli bir s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi konjokt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6zg\u00fcl farkl\u0131l\u0131klar\u0131m saptamaya imk\u00e2n tan\u0131maz. Oysa devrimci bir hareket, ancak somut s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi konjonkt\u00fcrlerinin \u00f6zg\u00fcl farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 do\u011fru bi\u00e7imde saptad\u0131\u011f\u0131 ve buna uygun politikalar geli\u015ftirebildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015febilir ve kendini de\u011fi\u015fiklere haz\u0131rlayabilir. Marksizmin, Kari Korsch’un. deyimiyle, tarihsel \u00f6zg\u00fcllestirme ilkesidir bu.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bu yaz\u0131n\u0131n, son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yer alacak bir varg\u0131s\u0131n\u0131, ba\u015ftan s\u00f6yleyelim: 12 Eyl\u00fcl \u00f6ncesiyle olan y\u00fczeysel benzerliklerine ra\u011fmen, bug\u00fcn ya\u015fanmakta olan siyasal bunal\u0131m belirtileri burjuvazi i\u00e7in 12 Eyl\u00fcl d\u00f6nemi i\u00e7inde yeni bir evreye ge\u00e7i\u015fin sanc\u0131lar\u0131d\u0131r. 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminin kimi aksakl\u0131klar\u0131n\u0131n biriken a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da bir etkisi olmak\u00adla birlikte, bu yeni evreye ge\u00e7i\u015fin temel dinami\u011fini, burjuvazinin ih\u00adracata dayal\u0131 sermaye birikim modeli \u00e7er\u00e7evesinde Avrupa Toplulu\u011funa girme do\u011frultusundaki kesin y\u00f6neli\u015finin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 siyasal toprak kaymas\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Ama bir noktay\u0131 \u00f6nemle vurgulamak gerek: Solun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ili\u015fkin kimi ciddi a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 da i\u00e7erebilecek olan bu yeni evreye ge\u00e7i\u015f, 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminin sonu olmayacakt\u0131r. Tersine, 12 Eyl\u00fcl askeri diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, sosyalist hareketin ve K\u00fcrt hareketinin ald\u0131\u011f\u0131 yenilgilerin siyasal ve hukuki planda kurumla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 zeminine dayanan hali haz\u0131rdaki s\u0131n\u0131flar aras\u0131 ger\u00e7ek g\u00fc\u00e7 dengelerinin titizlikle korunmas\u0131 ko\u015fulu \u00fczerine bina edilecektir bu yeni evre. \u00d6te yandan, Milli Uzla\u015fma siyasetinin \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n kuvvetle muhtemel oldu\u011fu bir evre olacakt\u0131r bu. Buna ba\u011fl\u0131 olarak bu ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde parlementer planda burjuva g\u00fc\u00e7lerinin bir yeniden harmanlanmas\u0131n\u0131n ve\/ya da yer de\u011fi\u015ftirmesinin yer yer ciddi s\u00fcrt\u00fc\u015fmeleri de i\u00e7ererek ger\u00e7ekle\u015fmesi g\u00fcndemdedir. En \u00f6nemlisi, sola y\u00f6nelik k\u0131smi a\u00e7\u0131l\u0131mlar i\u00e7ermesi kuvvetle muhtemel olan bu yeni evrede uluslararas\u0131 ve yerli burjuvazinin \u00e7\u0131kar\u0131na kar\u015f\u0131 ciddi bir m\u00fccadele vermeyecek, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 ve emek\u00e7ileri burjuva siyasal g\u00fc\u00e7lere ba\u011flamada bir dolay\u0131m i\u015flevini g\u00f6recek yasala sol partilere de me\u015fru bir yer olabilecektir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan 12 Eyl\u00fcl yenilgisi, izleyen y\u0131llarda T\u00fcrkiye solunda ge\u00e7mi\u015fe y\u00f6nelik \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir tart\u0131\u015fma ve hesapla\u015fma s\u00fcrecini ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. 12 Eyl\u00fcl yenilgisiyle hesapla\u015fmak, Stalinist ideolojinin dar kal\u0131plar\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na parelel olarak, ister istemez 12 Mart’la, 27 May\u0131s’la hatta Cumhuriyetin kurulu\u015funa kadar uzanan bir tarihsel d\u00f6nemle hesapla\u015fmay\u0131 da beraberinde getirmi\u015ftir. Bug\u00fcn de geni\u015f bir tarihsel d\u00f6nem i\u00e7inde ge\u00e7mi\u015fiyle ve ge\u00e7mi\u015fine damgas\u0131n\u0131 vuran Kemalist ideolojiyle hesapla\u015fmak, sosyalist hareketin teorik ve ideolojik g\u00fcndeminin temel bir maddesini olu\u015fturuyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Ama ge\u00e7mi\u015f her zaman bug\u00fcn\u00fcn ge\u00e7mi\u015fidir. Bu demektir ki, T\u00fcrki\u00adye’nin siyasal tarihinin evrimi, 12 Eyl\u00fcl ve sonras\u0131 d\u00f6nemin \u00f6zg\u00fcl fark\u00adl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n belirlenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir anlam ta\u015f\u0131r. Tersinden de s\u00f6yle\u00adnebilir: 12 Eyl\u00fcl ve sonras\u0131 d\u00f6nemin \u00f6zg\u00fcl farkl\u0131l\u0131klar\u0131, bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karacak bi\u00e7imde tarihsel bir perspektife yerle\u015ftirildi\u011finde a\u00e7\u0131k se\u00e7ik belirlenebilir ancak. Bu nedenle, burjuvazinin bug\u00fcnk\u00fc siyasal bunal\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7en iki temel \u00f6\u011fesini olu\u015fturan, burjuvazinin par\u00adlamenter temsil g\u00fc\u00e7lerinin yeniden harmanlanmas\u0131 sorunuyla TC. Devletinin me\u015fruluk bunal\u0131m\u0131m, tarihsel bir arka plan \u00fczerine yerle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015farak ele alaca\u011f\u0131m.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan, son d\u00f6nemde T\u00fcrkiye solunda me\u015fruluk bunal\u0131m\u0131 kavram\u0131 olduk\u00e7a yayg\u0131n bi\u00e7imde kullan\u0131l\u0131r oldu. Bug\u00fcn de varolan bunal\u0131m belirtilerini hakl\u0131 olarak bir me\u015fruluk bunal\u0131m\u0131 olarak tan\u0131m\u00adlayan yakla\u015f\u0131mlar gederek \u00e7o\u011fal\u0131yor2<\/sup>. Ne var ki s\u00f6zkonusu kavram\u0131n teorik i\u00e7eri\u011finin belirlenmesine y\u00f6nelik bir \u00e7aban\u0131n oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Daha da \u00f6nemlisi, a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131mlanmasa da kavram\u0131n esas olarak Weber’ci bir i\u00e7erikle, yani bir t\u00fcr “toplumsal ve siyasal de\u011ferler”, “motivasyonlar” bunal\u0131m\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu3<\/sup>. Dolay\u0131s\u0131yla kavram\u0131n tam bir tan\u0131m\u0131n\u0131 yapmak ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektirse de en az\u0131ndan Marksist bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7ine yerle\u015fti\u00adrilmesinde yarar var. Bu nedenle a\u015fa\u011f\u0131da, zaten tarihsel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan elinizdeki yaz\u0131y\u0131 daha da hantalla\u015ft\u0131rmay\u0131 g\u00f6ze alarak, bir parantez a\u00e7\u0131p, burjuva devletinin me\u015fruluk sorununa ili\u015fkin uzunca bir teorik not d\u00fc\u015ferek ba\u015flamay\u0131 gerekli g\u00f6r\u00fcyorum.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Uzunca bir teorik not: Burjuva devleti ve me\u015fruluk sorunu.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Gramsci’den bu yana burjuvazinin ezilen ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclen s\u0131n\u0131flar \u00fczerindeki egemenli\u011fini yaln\u0131zca zora ba\u015fvurarak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ideolojik hegemonya kurarak da s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc genel olarak kabul edilir. Ne var ki, Gramsci’ni bu katk\u0131s\u0131n\u0131, burjuvazinin k\u00e2h \u00e7\u0131plak zora ba\u015fvururak k\u00e2h hegemonyaya dayanarak y\u00f6netti\u011fi \u015feklinde yorumlamamak gerek. Devletin tekelinde bulunan zor \u00f6\u011fesi. P. Anderson’un da belirtti\u011fi gibi, ileri demokratik burjuva devletinde bile, g\u00fcndelik ya\u015fam\u00adda dolays\u0131zca g\u00f6r\u00fclmese de. siyasal yap\u0131n\u0131n k\u0131\u0131rucu \u00f6\u011fesidir. Avro-kom\u00fcnist teorisyenlerin iddia elliklerinin tersine, burjuva ege\u00admenli\u011fi alt\u0131nda (ve bunun teorik \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesini i\u00e7eren Gramsci’nin yaz\u0131lar\u0131nda) burjuva ideolojisinin s\u00f6m\u00fcr\u00fclen s\u0131n\u0131flar \u00fczerindeki hegemonik i\u015flevi, devlet tekelindeki zorla ayr\u0131lmaz bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Tam da bu nedenle burjuva ideolojisi i\u00e7inde, fizik \u015fiddet tekelini elinde bulunduran devletin varl\u0131k nedeninin, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen s\u0131n\u0131flar nezdinde me\u015fru k\u0131l\u0131nmas\u0131na y\u00f6nelik \u00f6zgt’il bir s\u00f6ylemler alan\u0131 vard\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, egemen ideolojinin zorunlu bir i\u015flevi -belki de en temel i\u015flevi- fizik \u015fiddet tekelini elinde bulunduran devletin (dolay\u0131s\u0131yla fizik \u015fiddetin) s\u00f6m\u00fcr\u00fclen s\u0131n\u0131flar\u0131n hi\u00e7 de\u011filse bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc nezdinde me\u015fru olarak, yani burjuvazinin de\u011fil, toplumun “genel \u00e7\u0131kar\u0131”n\u0131n koruyucusu olarak g\u00f6r\u00fclmesini sa\u011flamakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Poulantzas, me\u015fruluk bunal\u0131m\u0131 kavram\u0131n\u0131 tan\u0131mlarken, yukar\u0131da belirtilen i\u015fleve ikinci bir boyut getirir: Fizik \u015fiddet tekelini elinde bulunduran devlet, bir yandan bu \u015fiddetin potansiyel muhataplar\u0131 nez\u00addinde burjuvazinin de\u011fil “genel \u00e7\u0131kar\u0131n” bek\u00e7isi olarak me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131l-mal\u0131d\u0131r; ama \u00f6te yandan, bu i\u015fleve s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 olarak, devletin i\u00e7inde de, \u00e7e\u015fitli ayg\u0131tlar\u0131n uyumlu bi\u00e7imde i\u015fleyi\u015fini sa\u011flamak \u00fczere, devlet personeli aras\u0131nda (burjuvazinin “bir avu\u00e7 hizmetk\u00e2r\u0131ndan iba\u00adret de\u011fildir bunlar, \u00f6\u011fretmenlerden astsubaylara, savc\u0131lardan zab\u0131ta memurlar\u0131na kadar y\u00fczbirlerce g\u00f6revliyi i\u00e7erir) bir “\u00e7imento i\u015flevi” g\u00f6rmelidir egemen ideoloji. Hiyerar\u015fik bir g\u00f6rev b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc i\u00e7inde bur\u00adjuvazinin ortak \u00e7\u0131karma hizmet ederken, “genel \u00e7\u0131kan” temsil etti\u011fi yan\u0131lsamas\u0131 i\u00e7inde g\u00f6rev yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bi\u00e7imde, devlet perso\u00adneli i\u00e7inde de devleti (ve bu personelin g\u00f6revlerini) me\u015frula\u015ft\u0131racak \u00f6zg\u00fcl s\u00f6ylem ve pratikleri i\u00e7ermek durumundad\u0131r egemen ideoloji.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Poulantzas’\u0131n bu tan\u0131m\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde me\u015fruluk bunal\u0131m\u0131, “kitlelerin varolan ili\u015fkiler i\u00e7inde y\u00f6netilmek istemedi\u011fi, y\u00f6neticilerin de bu ili\u015fkiler i\u00e7inde y\u00f6netemedi\u011fi” (Lenin) \u00f6n devrimci ya da devrimci durumlar\u0131n tamamlay\u0131c\u0131 bir \u00f6\u011fesi olarak belirir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki, Poulantzas’la yol arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu noktada kesmek gere\u00adkiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Poulantzas, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 ba\u015ftan salt devlet ayg\u0131t\u0131 i\u00e7indeki (ideolojik ayg\u0131tlar) ideolojik \u00fcretim ve pratiklerle s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131ndan, bir noktadan sonra, s\u0131k s\u0131k oldu\u011fu gibi devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n “b\u00f6l\u00fcmlerinde”, “alt b\u00f6l\u00fcmlerinde”, bunlar\u0131 birbirine ba\u011flayan gizli dehlizlerde… kaybolup gider. Oysa burjuva devletinin me\u015frulu\u011fu salt devlet ayg\u0131tlar\u0131 i\u00e7indeki ideolojik \u00fcretime, hatta salt ideolojik etkene dayanmaz; daha derinlere, kapitalizmde s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkilerinin \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcne ve bu ili\u015fkiler i\u00e7inde devletin almak zorunda oldu\u011fu \u00f6zg\u00fcl bi\u00e7ime inmek gerekir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

B\u00f6ylece, son y\u0131llarda T\u00fcrkiye solunun olduk\u00e7a a\u015fina oldu\u011fu bir konuya yakla\u015fm\u0131\u015f oluyoruz:\u00a0 <\/span>Burjuva devletinin me\u015frulu\u011funun bir sonucu olarak beliri\u015fi de, bu me\u015frulu\u011fun sa\u011flanmas\u0131n\u0131n nesnel \u00e7er\u00e7evesi de kapitalizme \u00f6zg\u00fc Sivil toplum-Devlet ikili\u011fine dayan\u0131r. Ama dikkat; T\u00fcrkiye’de bir d\u00f6nem reva\u00e7ta olan “sivil toplumculuk”, bu konuda hi\u00e7 bir ciddi teorik a\u00e7\u0131l\u0131m sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 gibi, TC. Devletine 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda yeni bir me\u015fruluk kazand\u0131rma giri\u015fimlerinin sol bile\u015fkelerinin teorik arka plan\u0131 olma i\u015flevini yerine getirmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u015eu halde \u00f6nce soruyu do\u011fru, yani s\u0131n\u0131fsal temelde sormak gerekiyor:<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Neden s\u0131n\u0131f egemenli\u011fi ne ise o olarak, yani n\u00fcfusun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn di\u011fer b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc boyunduruk alt\u0131na almas\u0131 olarak kalmaz? Neden resmi bir devlet egemenli\u011fi bi\u00e7imini al\u0131r, ya da ayn\u0131 anlama gelmek \u00fczere, neden devletin bask\u0131 ayg\u0131t\u0131 egemen s\u0131n\u0131f\u0131n \u00f6zel ayg\u0131t\u0131 olarak kurulmaz, egemen s\u0131n\u0131ftan ayr\u0131l\u0131r ve toplumdan ayr\u0131, ki\u015filere ba\u011fl\u0131 olmayan (impersonel) bir kamu ayg\u0131t\u0131 bi\u00e7imini al\u0131r?<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bu \u00fcnl\u00fc soru, P. Salama’n\u0131n da belirtti\u011fi gibi,7<\/sup> iki teorik alan\u0131 bir\u00adden a\u00e7ar \u00f6n\u00fcm\u00fcze: Kapitalist devletin, i\u015flevini yerine getirmek i\u00e7in kapitalist toplumsal formasyonda almak durumunda oldu\u011fu \u00f6zg\u00fcl bi\u00e7im ve bu bi\u00e7ime s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 olan, devletin, toplumun b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131flar\u0131 nezdinde, “sivil toplumdan ayr\u0131 ve onun \u00fczerinde yer alan bir kendilik” (Marx) gibi g\u00f6r\u00fcnmesinin nesnel temelleri. Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc daha da uzatmamak i\u00e7in, her iki alanda ancak k\u0131y\u0131s\u0131ndan s\u00f6yle bir bakaca\u011f\u0131z.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Kapitalist \u00fcretim tarz\u0131 bir dizi ayr\u0131lmaya dayan\u0131r: Eme\u011fin (emek-g\u00fcc\u00fc haline gelmek \u00fczere) \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan ayr\u0131lmas\u0131; art\u0131 de\u011ferin “\u00fcretim s\u00fcreciyle ger\u00e7ekle\u015fme s\u00fcrecinin, buna ba\u011fl\u0131 olarak \u00fcretim ili\u015fkileriyle dola\u015f\u0131m ili\u015fkileri alanlar\u0131n\u0131n ayr\u0131lmas\u0131; tekil sermayelerle “genel olarak sermaye”8<\/sup> aras\u0131ndaki diyalektik birlik… Kapitalizme \u00f6zg\u00fc Sivil toplum-Devlet ikili\u011fi bu ayr\u0131lmalar \u00fczerinde y\u00fckselir. Bu nok\u00adtada s\u00f6z\u00fc G\u00fclnur Savran’a b\u0131rakal\u0131m:<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Emek g\u00fcc\u00fc, pazarda ba\u015fka metalar gibi. e\u015fit de\u011ferlerin m\u00fcbadelesi temelinde sat\u0131l\u0131yor; bundan sonra, art\u0131\u011fa el konmas\u0131, \u00fcretim s\u00fcrecinde emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn kullan\u0131m-de\u011ferinin ger\u00e7ekle\u015fmesine ba\u011fl\u0131 t\u00fcm\u00fcyle. Emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn meta olmas\u0131, tan\u0131m\u0131 gere\u011fi bu meta sahibi \u00fczerinde do\u011frudan bask\u0131 uygulanmas\u0131n\u0131 engelliyor: Meta m\u00fcbadelesi ancak akil (s\u00f6zle\u015fme) kuralar\u0131 alt\u0131nda olanakl\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla herhangi bir egemenlik ili\u015fkisinde, \u00f6rt\u00fck olarak da olsa, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir bi\u00e7imde yer alan zor \u00f6\u011fesi, bu alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, ayr\u0131 bir alan olu\u015fturuyor. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, zora dayal\u0131 ili\u015fkilerin \u00fcretim ili\u015fkilerinden ayr\u0131lmas\u0131yla, kapitalizmde, farkl\u0131 iki toplumsal ili\u015fki t\u00fcr\u00fc geli\u015fiyor, ekonomik ve siyasal ili\u015fkiler bi\u00e7iminde. “Siyasal olan” bireysel sermayelerin d\u0131\u015f\u0131nda, ayr\u0131 bir alan olu\u015fturuyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bu ayr\u0131l\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde, siyasal iktidar genel \u00e7\u0131kar\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 bi\u00e7imine b\u00fcr\u00fcn\u00fcyor, iki anlamda senellik s\u00f6zkonusu burada: tikin, devlet tek tek sermayelerin de\u011fil, genel olarak sermayenin ortak gereksinimine, yani burjuva toplulumunun yeniden-\u00fcretimine y\u00f6nelik. Ayr\u0131ca sivil toplumdan ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 j\u00e7inde devlet, toplumun ortak \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n temsilcisi g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yor. (Vurgular asl\u0131nda)<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Mandel de kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcne dayanan bu olgunun egemen ideolojinin etkisinden \u00e7ok daha \u00f6nemli oldu\u011funu belirtir:<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bunun (meta ili\u015fkilerinin genelle\u015fmesinin-RT) sonucu olan ve -genelle\u015fmi\u015f meta \u00fcretimi ko\u015fullar\u0131 alt\u0131l\u0131da her biri “kendinde ama\u00e7lar” olarak alg\u0131lanan t\u00fcm insan faaliyetlerinin \u00f6zerkle\u015fmesine yol a\u00e7an-i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn sonu\u00e7lan taraf\u0131ndan peki\u015ftirilen, insanlar aras\u0131 ili\u015fkilerin genel \u015feyle\u015fmesi, kapitalizmin ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00f6nemde bir sonuca ula\u015fmas\u0131n\u0131 olanakl\u0131 k\u0131lar: Piyasa ili\u015fkilerinin kabul\u00fc ve s\u00fcreklili\u011fi, ister proleter olsun, ister k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ya da b\u00fcy\u00fck kapitalist, “\u00f6zg\u00fcr yurtta\u015flar\u0131n” b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnce i\u00e7selle\u015ftirilir. Burjuva siyasal iktidar\u0131n\u0131n temel \u00fcstyap\u0131sal g\u00fcc\u00fc burjuva ideolojisinin etkisinden \u00e7ok burada yatar.\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>(Vurgular asl\u0131nda) –<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ayr\u0131ca Mandel, kapitalist ili\u015fkilerin geli\u015fimine \u00f6zg\u00fc olan bu ol\u00adguyla burjuva demokrasisi aras\u0131ndaki ba\u011fa da dikkat \u00e7eker:<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bu i\u00e7selle\u015ftirmeyle iktidar\u0131n burjuvazi taraf\u0131ndan kullan\u0131m\u0131n\u0131n klasik bi\u00e7imleri aras\u0131nda a\u00e7\u0131k bir ba\u011f vard\u0131r (…) Nas\u0131l her m\u00fclk sahibinin piyasaya “kendi metas\u0131n\u0131”, yani birinin emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fc. di\u011ferinin ise sermayesini, e\u015fit ko\u015fullarda sunmakta oldu\u011fu kabul ediliyorsa, tek tek her se\u00e7mene de birer oy pusulas\u0131 vermek suretiyle “ulus”un kendi y\u00f6neticisini “se\u00e7ti\u011fi” kabul edilir(…) \u015eu halde piyasa ili\u015fkilerinin i\u00e7selle\u015ftirilmesine t\u00fcm\u00fcyle bi\u00e7imsel bir demokrasinin “i\u00e7selle\u015ftirilmesi” tekab\u00fcl eder. Her iki s\u00fcre\u00e7 de ayn\u0131 k\u00f6ke ve ayn\u0131 sonuca sahiptir: ger\u00e7ek e\u015fitsizlikleri ve egemenlik yap\u0131lar\u0131n\u0131 gizlemek ve bu sayede me\u015frula\u015ft\u0131rmak.\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>(Vurgular asl\u0131nda)<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Art\u0131k toparlayal\u0131m. Bir yandan \u015fiddet tekelini elinde bulunduran devlet, \u00fcretim-dola\u015f\u0131m, yani ekonomik ili\u015fkiler alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, bu ili\u015fkilerin s\u00fcreklili\u011fini (yeniden-\u00fcretimini) sa\u011flama i\u015flevini \u00fcstle\u00adnirken, di\u011fer yandan dola\u015f\u0131m ili\u015fkileri alan\u0131nda, toplumsal ili\u015fkilerin “e\u015fit ve \u00f6zg\u00fcr iradeye sahip” m\u00fclksahipleri aras\u0131 m\u00fcbadele ili\u015fkileri bi\u00e7imini almas\u0131 (\u00fcretim s\u00fcrecindeki art\u0131 de\u011fer s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn bu bi\u00e7imde gizlenmesi) ve bu ili\u015fkileri tan\u0131m\u0131 gere\u011fi e\u015fit hukuk \u00f6zneleri aras\u0131 \u00f6zg\u00fcr irade ili\u015fkileri bi\u00e7iminde kuran burjuva hukuku, devletin toplumun genel \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131n bek\u00e7isi olarak g\u00f6r\u00fcnmesinin, \u015fu halde tekeli alt\u0131nda tuttu\u011fu fizik \u015fiddetle birlikte devletin me\u015fru k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n nes\u00adnel temelini olu\u015fturur. \u0131<\/sup>“<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Ku\u015fkusuz bu en genel \u00e7er\u00e7eve, burjuvazinin s\u00f6m\u00fcr\u00fclen s\u0131n\u0131flar \u00fczerindeki ideolojik hegemonyas\u0131n\u0131n kendisini de\u011fil, dayand\u0131\u011f\u0131 nesnel yap\u0131y\u0131 sunar. Bu ikisini birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmak, Manc’\u0131n metaforuyla devam edelim, canl\u0131 varl\u0131klar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131n incelendi\u011fi anatomi ile, \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imler alt\u0131nda kendini g\u00f6steren canl\u0131l\u0131k fonksiyonlar\u0131n\u0131n incelendi\u011fi fizyolojiyi birbirini kar\u0131\u015ft\u0131rmakla e\u015fde\u011ferdir. Burjuvazinin s\u00f6m\u00fcr\u00fclen s\u0131n\u0131flar \u00fczerindeki ideolojik hegemonyas\u0131n\u0131n t\u00fcm boyutlar\u0131yla incelen\u00admesi, her burjuva toplumunun \u00f6zg\u00fcl tarihsel evriminin incelenmesini gerektirir; her burjuva toplumunda burjuvazinin ideolojik hegemonyas\u0131n\u0131n somut bi\u00e7imleni\u015fi burjuva devriminin ger\u00e7ekle\u015fme bi\u00e7iminden, burjuvazinin “organik ayd\u0131n katlan” yaratabilme kapasitesine kadar bir dizi etkenin \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir etkile\u015fiminin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Yeri gelmi\u015fken, yaz\u0131n\u0131n ileriki b\u00f6l\u00fcmleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u2018organik ayd\u0131nlar\u2019 kavram\u0131na bir iki kelimeyle de olsa de\u011finmek gerekiyor. Gramsci, “ayd\u0131n katlar\u0131n\u0131n organik \u00f6zelli\u011fi”ni, bunlar\u0131n “\u00fcretim d\u00fcnyas\u0131yla iliskileri”nden \u00e7ok, “sivil toplum ve devlet basamaklar\u0131ndaki g\u00f6revlerini” \u00f6l\u00e7\u00fct alarak betimler; yani i\u015flevleri temelinde ele al\u0131r “organik ayd\u0131nlar\u0131”. Bununla birlikte, “geleneksel ayd\u0131nlar”la olan fak\u0131n\u0131 belirlerken, “organik ayd\u0131nlar\u0131n”, “organik olarak ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu” burjuvazinin tarihsel toplumsal bir s\u0131n\u0131f olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f s\u00fcrecinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu belirtir.14<\/sup> Bu tan\u0131mlamada, \u00f6rt\u00fcl\u00fc bi\u00e7imde de olsa, organik ayd\u0131nlar\u0131n tarihsel toplumsal varolu\u015f ko\u015fullan ve bi\u00e7imlerinin, burjuva toplumsal ili\u015fkilerinin geli\u015fmesinin damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nermesi vard\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, burjuvazinin “organik ayd\u0131nlar\u0131n\u0131”, “geleneksel ayd\u0131nlar”dan ay\u0131rdeden, yanl\u0131zca i\u015flevleri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bu i\u015flevleri farkl\u0131 bi\u00e7imde yerine getirmelerini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan, nesnel varolu\u015f ko\u015fullan ve bi\u00e7imleridir. Genelle\u015fmi\u015f meta \u00fcretimi ko\u015fullar\u0131 \u00fczerinde y\u00fckselen, “her biri ‘kendinde ama\u00e7lar’ olarak alg\u0131lanan t\u00fcm insan faaliyetlerinin \u00f6zerkle\u015fmesine yol a\u00e7an i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn sonu\u00e7lar\u0131 taraf\u0131ndan da peki\u015ftirilen” (Mandel) tarihsel-toplumsal varolu\u015f ko\u015fullan ve bi\u00e7imleri.’<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Burjuvazinin ideolojik hegemonyas\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 (herg\u00fcn yeniden kurulmas\u0131) s\u00fcrecinde, “sivil toplum ve devlet basamaklar\u0131nda” g\u00f6rev alan “organik ayd\u0131nlar”\u0131n hi\u00e7 de\u011filse \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn, “bur\u00adjuvazinin kiral\u0131k u\u015faklar\u0131” gibi de\u011fil, “genel \u00e7\u0131kar\u0131n” koruyucular\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc alt\u0131nda faaliyet g\u00f6stermelerini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan da budur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Azgeli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde burjuva devletinin me\u015frulu\u011fu<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Azgeli\u015fmi\u015f kapitalist toplumlarda genelle\u015fmi\u015f meta \u00fcretiminin b\u00fct\u00fcn toplumsal ili\u015fkilere damgas\u0131n\u0131 vuracak bi\u00e7imde geli\u015fememesi (ve buna s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 olarak, emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yeniden \u00fcretiminin salt \u00fccret temelinde piyasa ve kapitalist ili\u015fkilerin peki\u015ftirdi\u011fi aile i\u00e7inde de\u011fil; ayn\u0131 zamanda ba\u015fka toplumsal ili\u015fkiler i\u00e7inde sa\u011flanmas\u0131) bu \u00fclkelerde burjuva devletlerinin geni\u015f kitleler nezdinde yayg\u0131n bir me\u015fruluk kazanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde ciddi bir engel te\u015fkil etti\u011fi gibi 16<\/sup>, bu s\u0131n\u0131rl\u0131 me\u015frulu\u00ad\u011fun da farkl\u0131 mekanizmalara dayanmas\u0131n\u0131 gerektirir \u00d6te yandan ulus\u00adlararas\u0131 kapitalist i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcnde benzer yerler i\u015fgal etmelerine kar\u015f\u0131l\u0131k, bug\u00fcn\u00fcn azgeli\u015fmi\u015f kapitalist toplumlar\u0131n\u0131n emperyalizmle eklemlen\u00adme s\u00fcre\u00e7lerinin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131, bu toplumlar\u0131n siyasal d\u00fczeyde ve s\u0131n\u0131flar\u0131n olu\u015fum d\u00fczeyinde, dolay\u0131s\u0131yla da bu \u00fclke devletlerinin dayand\u0131\u011f\u0131-ideolojik ve toplumsal me\u015fruluk mekanizmalar\u0131nda ciddi farkl\u0131l\u0131klara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r (birbirlerinden cetvelle \u00e7izilmi\u015f gibi ayr\u0131lan Afrika’n\u0131n “ulus”-devletleri, “\u0130slam devletleri”, Pop\u00fclist rejimler alt\u0131ndaki devlet\u00adler vb!) Kald\u0131 ki, genel olarak azgeli\u015fmi\u015f \u00fclke devletleri hem verili bir uluslararas\u0131 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc temelinde bu \u00fclkelerin kapitalist d\u00fcnya pazar\u0131yla eklemlenmelerinde siyasal bir dolay\u0131m,\u00a0 <\/span>hem de uluslar aras\u0131 siyasal yap\u0131n\u0131n yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1930\u2019lu y\u0131llarda Kemalist rejim iki temel ayak \u00fczerine oturacakt\u0131r: Birinci aya\u011f\u0131, ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131ya Kemalist ideoloji ile donat\u0131lan ve M. Kemal \u00f6nderli\u011fine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 k\u0131l\u0131nan ordu olu\u015fturmaktad\u0131r.” G\u00fcnl\u00fck siyasal ya\u015famda hi\u00e7 bir bi\u00e7imde \u00f6n planda g\u00f6r\u00fcnmemekle birlikle, Kemalist rejimin ve \u00fcstyap\u0131 reformlar\u0131n\u0131n temel dayana\u011f\u0131n\u0131 do\u011frudan Kemalist \u00f6nder kadrolara ba\u011fl\u0131 olan ordu olu\u015fturmaktad\u0131r. \u0130kinci ayak ise, verili g\u00fc\u00e7 dengeleri \u00e7er\u00e7evesinde, bile\u015fimi Kemalist kadronun bonapartist\/b\u00fcrokratik denetimi ve se\u00e7icili\u011fi alt\u0131nda belirlenen, hakim s\u0131n\u0131flar ittifak\u0131n\u0131n kurumla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Meclis’tir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle devletin idari yap\u0131s\u0131yla \u00e7ak\u0131\u015facak bi\u00e7imde b\u00fcrokrasinin merkezi denetimi alt\u0131nda bina edilen Cumhuriyet Halk Partisi’nin etraf\u0131nda k\u00fcmelenen m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n i\u00e7inden, Kemalist \u00f6nderli\u011fin varolan s\u0131n\u0131fsal g\u00fc\u00e7 dengelerini g\u00f6zeterek “se\u00e7ti\u011fi” temsilcilerden olu\u015fmaktad\u0131r Meclis’in bile\u015fimi. TBMM’nin tarihsel varl\u0131k nedeni de g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131 da, bi\u00e7imleni\u015finin ve i\u015flevinin bu \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcnde yatmaktad\u0131r. Kemalist rejimin ikinci aya\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan Meclis, iki temel \u00f6\u011fenin damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r: Birincisi, yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi. Meclis ve CHP arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla devlet i\u00e7inde hakim s\u0131n\u0131flar\u0131n siyasal egemenli\u011fi\/temsili, hakim s\u0131n\u0131flar ittifak\u0131n\u0131n nesnel bir zorunluluk olarak ancak b\u00fcrokrasinin dolay\u0131m\u0131 ile kurulabilmesinin bir sonucu olarak, Kemalist b\u00fcrokrasinin bonapartist\/b\u00fcrokratik denetimi alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. \u0130kincisi, Meclis, i\u015f\u00e7i hareketinin ve sosyalistlerin yasal siyasal alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lmas\u0131 ve s\u00fcrekli bask\u0131 alt\u0131nda tutulmas\u0131 \u00fczerinde yap\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r; ayr\u0131ca yasal siyasal platform ezilen ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclen kitlelerin siyasal temsilcilerine kapal\u0131 oldu\u011fu gibi, m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n \u015fu ya da bu kesiminin b\u00fcrokrasiden ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde bu kitleler \u00fczerinde bir hegemonya olu\u015fturma giri\u015fimlerine de kapal\u0131d\u0131r.2<\/sup>‘<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bu noktada belirtilmesi gereken en \u00f6nemli husus, Kemalist rejiminin iki temel aya\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan iki devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n, yani par\u00adlamenter ayg\u0131tla ordunun aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n, ancak Kemalist \u00f6nderlik kanal\u0131yla kurulan dolay\u0131ml\u0131 bir ba\u011f oldu\u011fudur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Burjuva devriminin, demokratik de\u011fil tepeden, devletin aktif ve m\u00fcdahaleci toplumsal d\u00fczenlemeleriyle, h\u0131zl\u0131 ve “radikal” bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00fcstyap\u0131sal reformlar yoluyla geli\u015fme s\u00fcreci, kendine \u00f6zg\u00fc bir resmi ideolojinin yarat\u0131lmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Olduk\u00e7a c\u0131l\u0131z bir pop\u00fclist damara sahip olan bu ideolojinin topluma ili\u015fkin s\u00f6ylemini s\u0131n\u0131flar\u0131n ve K\u00fcrtlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n inkar\u0131na dayal\u0131 \u015foven bir milliyet\u00e7ilik olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu ideolojiye g\u00f6re halk “efkar\u0131 umumisiyle kayna\u015fm\u0131\u015f ve s\u0131n\u0131fs\u0131z bir kitle”dir; ve bu. kitle “damarlar\u0131nda dola\u015fan asil kana” ra\u011fmen, “cehalet” vb. nedenlerle ken\u00addini y\u00f6netme yetene\u011finden yoksun, kurtar\u0131lmas\u0131 gereken bir nesnedir. Devlet ise bu toplumdan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir varl\u0131k nedenine ve me\u015frulu\u011fa sahiptir neredeyse. Yaln\u0131zca bu kadar de\u011fil; devlet, “cahil”, “geri b\u0131rakt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f\u201d bu halk\u0131, gerekti\u011finde halka ra\u011fmen kurtaracak \u201cmuas\u0131r medeniyet seviyesine\u201d \u00e7\u0131kartacak bir \u00f6zne olarak sunulmaktad\u0131r Kemalist ideolojide. Dolay\u0131s\u0131yla, burjuva devriminin demokratik de\u011fil tepeden karakterine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 olarak, resmi ideolojide devletin me\u015frulu\u011fu hi\u00e7 bir bi\u00e7imde varolan topluma ve toplumsal ili\u015fkilere dayand\u0131r\u0131lmaz. Devlet, bir \u00d6zne olarak me\u015frulu\u011funu varolan toplum\u00adsal ili\u015fkilerden de\u011fil, toplum kar\u015f\u0131s\u0131ndaki misyonundan al\u0131r. K\u0131saca TC. Devletinin me\u015frulu\u011funun dayand\u0131\u011f\u0131 Kemalist ideolojinin ana \u00e7ekirde\u011fi \u00f6zg\u00fcl bir \u00d6zne-Devlet s\u00f6ylemidir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Burjuva toplumsal ili\u015fki bi\u00e7imlerinin, devletin aktif m\u00fcdahalesiyle tepeden devrim s\u00fcrecinde yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, tarihsel olarak (\u00f6zellikle az\u00adgeli\u015fmi\u015f kapitalist toplumlarda) burjuvazinin g\u00f6reli g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Bu saptama ise, bir ba\u015fka ba\u011flamda, burjuvazinin “devlet ve sivil toplum basamaklar\u0131nda” hegemonyas\u0131n\u0131 kuracak “or\u00adganik ayd\u0131n katlar\u0131” yaratamam\u0131\u015f oldu\u011fu varg\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Bu nedenle burjuva toplumsal ili\u015fkilerinin tepeden devrimler yoluyla yayg\u0131nla\u015fabildi\u011fi \u00fclkelerde, burjuvazi, bir yandan pre-kapitalist m\u00fclksahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc zaman i\u00e7inde kendine katarken bir yandan da kendi “organik ayd\u0131n katlar\u0131”ndan \u00e7ok, egemen durumda olan “geleneksel ayd\u0131n”lar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kendine eklemleyerek ve zaman i\u00e7inde dev\u015firerek hegemonyas\u0131n\u0131 sa\u011flama yoluna gider.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye’de tepeden devrim s\u00fcrecinin, kitlesiz de olsa bir siyasal devrim ile g\u00fc\u00e7l\u00fc bir at\u0131l\u0131m yapmas\u0131, devlet i\u00e7inde oldu\u011fu kadar, toplumsal dokuda da “geleneksel ayd\u0131n” odaklar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmi\u015ftir. (Bu nedenle, “\u015eapka devrimi”nden Harf devrimine, Tekke ve Zaviyelerin kapat\u0131lmas\u0131ndan laikli\u011fin ilan\u0131yla yetinilmeyip resmi bir din politikas\u0131 olu\u015fturulmas\u0131na kadar bir dizi \u00fcstyap\u0131sal refor\u00admun bir i\u015flevinin de “geleneksel ayd\u0131nlar”\u0131n varolu\u015f ve etkinlik ko\u015fullar\u0131na y\u00f6nelik sistemli bir sald\u0131r\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ama ayn\u0131 zamanda, bu y\u0131k\u0131nt\u0131lar \u00fczerinde, tepeden devrim s\u00fcreci do\u011frultusunda seferber edilmek \u00fczere, benzer \u00fclkelere g\u00f6re olduk\u00e7a e\u015fitlik\u00e7i bi\u00e7imde toplumun b\u00fct\u00fcn dokular\u0131 i\u00e7inden \u00e7ekilip \u00e7\u0131kart\u0131lan ve yat\u0131l\u0131 okullar, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z burslar, “e\u011fitim seferberli\u011fi” gibi y\u00f6ntemlerle yeni e\u011fitim kurumlar\u0131nda Kemalist ideoloji temelinde yeni ayd\u0131nlar yeti\u015ftirilecektir. Osmanl\u0131 Devleti’nin dev\u015firme y\u00f6nteminin laik bir ben\u00adzeridir bu y\u00f6ntem. Bu “laik dev\u015firme y\u00f6ntemi”yle yeti\u015ftirilen yeni “ayd\u0131n kaf’lar\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde devlet memuru stat\u00fcs\u00fc alt\u0131nda, \u00d6zne-Dev\/et’in bir temsilcisi olarak \u00fclkenin (mecburi hizmet vb. politikalar sonucu) d\u00f6rt bir yan\u0131na da\u011f\u0131lacaklar ve burjuva ideolojisinin en temel normlar\u0131n\u0131, toplumun benimsemesi gereken “\u00fclk\u00fcler” olarak yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r. 193()”lu y\u0131llarda T\u00fcrk Ocaklar\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesiyle kurulan Halkevleri de benzer bir i\u015flevin yar\u0131 resmi bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine y\u00f6nelik kurulu\u015flard\u0131r. B\u00f6ylece Gramsci’nin “organik ayd\u0131n” tan\u0131m\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131, varolu\u015f bi\u00e7imine ba\u011fl\u0131 olarak ayd\u0131n kimli\u011fi \u00f6zg\u00fcl bir \u00d6zne-devlet ideolojisinden dolay\u0131mlanarak kurulan ve “toplum kar\u015f\u0131s\u0131nda” devleti temsil eden \u00f6zg\u00fcl bir Kemalist ayd\u0131n tipi yeti\u015fecektir 1930″lardan itibaren. (1929 Bunal\u0131m\u0131n\u0131n bir dayatmas\u0131 sonucu g\u00fcndeme gelen devlet\u00e7ilik de, Kadro dergisinin ideolojik k\u0131lavuzlu\u011fu alt\u0131nda, kendini burjuvaziden ya da herhangi bir toplumsal g\u00fc\u00e7ten ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6ren ve ancak bu sayede burjuvazinin stratejik ve tarihsel \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda hareket eden Kemalist ayd\u0131n tipinin peki\u015fmesini sa\u011flayacakt\u0131r).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bu tarihsel iklim i\u00e7inde, Kemalist rejim alt\u0131nda TC Devletinin yok\u00adsul kitleler nezdinde pozitif anlamda yayg\u0131n bir me\u015frulu\u011fa sahip oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Me\u015fruluktan de\u011fil, olsa bir “kabullenmeden” s\u00f6z edilebilir yaln\u0131zca. Hem Terakkiperver F\u0131rka hem de daha sonra Serbest F\u0131rka’n\u0131n, kurulu\u015flar\u0131ndan \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, \u00f6zellikle k\u0131rsal b\u00f6lgelerde Kemalist rejim i\u00e7in tehlike te\u015fkil edecek bir taraftar kitlesi kazanmalar\u0131 da bu yarg\u0131y\u0131 do\u011frular nitelik\u00adtedir. Esas\u0131nda o d\u00f6nemde olup bitenlere ku\u015fkuyla bakan Anadolu’nun yoksul k\u00f6yl\u00fc kitlelerinin g\u00f6z\u00fcnde yeni devlet “Ceberrut Osmanl\u0131”n\u0131n laik bir devam\u0131 gibidir; dolay\u0131s\u0131yla TC. Devleti, bu kesim\u00adler nezdinde, “devlet olman\u0131n geleneksel me\u015fruiyeti”ne oturmaktad\u0131r. (Ama s\u0131rf bundan hareketle TC. Devletini “Ceberrut Osmanl\u0131”n\u0131n laik bir devam\u0131 olarak nitelemek, tarihe k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn g\u00f6z\u00fcnden bakmak anlam\u0131na gelir ancak.) K\u00fcrtlerin yo\u011fun bi\u00e7imde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde Kemalist rejimin bir me\u015fruluk sorunu zaten yok\u00adtur.”6<\/sup><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Toparlarsak; TC. Devletinin me\u015frulu\u011fu, Kemalist rejim alt\u0131nda, Poulanlzas’\u0131n vurgulad\u0131\u011f\u0131 ikinci boyutu a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00f6zkonusudur ancak. Yani, tepeden devrim s\u00fcrecinde, devletin aktif ve m\u00fcdaheleci d\u00fczenlemelere giri\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n uyumlu bi\u00e7imde i\u015flemesini sa\u011flayacak bir \u00e7imento i\u015flevi sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r Kemalist ideoloji. Bununla birlikte, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen yoksul kitleler nezdinde me\u015fruluktan \u00e7ok bir kabullenme s\u00f6zkonusudur. Bunun rejim a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok da \u00f6nemi yoktur ger\u00e7ekte: \u00c7\u00fcnk\u00fc bu kitlelerin \u00f6rg\u00fctl\u00fc bi\u00e7imde siyasal alanda yer almalar\u0131, bir alternatif odak olu\u015fturmalar\u0131 zor temelinde engellen\u00admekledir Kemalist rejim alt\u0131nda. B\u00f6yle bir oda\u011f\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda ba\u015f rol\u00fc oynayabilecek olan TKP ise Stalinist a\u015famal\u0131 devrim anlay\u0131\u015f\u0131 (daha do\u011frusu Sovyet b\u00fcrokrasisinin d\u0131\u015f politikas\u0131) do\u011frultusunda, kulisle sahneye \u00e7\u0131kma s\u0131ras\u0131n\u0131 beklerken sahnedeki selefine rol\u00fcn\u00fc s\u00fctle eden bir akt\u00f6r gibi, yer alt\u0131ndan “devrim s\u0131ras\u0131” kendisine gelin\u00adceye kadar, Kemalist \u00f6nderli\u011fe yapmas\u0131 gerekeni (ancak kendisinin duyabilece\u011fi bir sesle) sufle etmektedir yaln\u0131zca.*”<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bununla birlikte, Kemalist rejimin bir toplumsal kategori olarak gen\u00e7li\u011fe \u00f6zel bir \u00f6nem verdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle tepeden devrim s\u00fcrecinin uzun vadeli bir gereklili\u011fi olarak ideolojik yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 yeni nesiller \u00fczerine yapmaktad\u0131r Kemalist rejim. Dolay\u0131s\u0131yla Kemalist ideolojinin birinci derecede manevra alan\u0131n\u0131 gen\u00e7lik olu\u015fturmaktad\u0131r. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bu siyasal yap\u0131, “Ebedi \u015eefin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra bir \u00f6l\u00e7\u00fcde gev\u015feyerek “Milli \u015eef d\u00f6neminde de s\u00fcrecektir. “\u00c7ok partili sisteme” ge\u00e7i\u015fle birlikte, temel bi\u00e7imleni\u015fini bonapartist rejim alt\u0131nda kazanan devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yeniden kurmak zorla\u015facak, baz\u0131 ayg\u0131tlar\u0131n (ordu, \u00fcniversiteler vb.) h\u00fck\u00fcmet ve parlamento kar\u015f\u0131s\u0131nda fiilen \u00f6zerkle\u015fmeleri, hakim s\u0131n\u0131flar ittifak\u0131 i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimin yarataca\u011f\u0131 dinami\u011fin de etkisiyle, 1950’lerin sonunda siyasal yap\u0131n\u0131n ciddi bir bunal\u0131mla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

2) “\u00c7ok partili sistem “de hakim s\u0131n\u0131flar ve siyasal yap\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda, ABD’nin tart\u0131\u015f\u0131lmaz \u00f6nderli\u011fi alt\u0131nda kapitalist d\u00fcnya pazar\u0131nda ba\u015flayan yeni uzun vadeli canlanma, 29 Bunal\u0131m\u0131 sonras\u0131 d\u00f6nemde zorunlu bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak g\u00fcndeme gelen devlet kapitalizminin rafa kald\u0131r\u0131lmas\u0131na ve emperyalizmle ge\u00e7mi\u015fe oranla \u00e7ok daha fazla bir b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye yol a\u00e7acakt\u0131r. Nato’ya ve Cento’ya giri\u015ften Kore sava\u015f\u0131ndan emperyalist d\u00fcnya ile ayn\u0131 safta yer almaya karar uzanan bir siyasal entegrasyon da e\u015flik edecektir ekonomik b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye. Burada bir noktan\u0131n \u00f6nemle belirtilmesinde yarar var: Demokrat Parti’nin kuruldu\u011fu y\u0131l olan 1946’dan itibaren CHP ve DP aras\u0131nda, programlar\u0131 ve temsil ettikleri s\u0131n\u0131flar\u0131n bile\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7 bir ciddi farkl\u0131l\u0131k yoktur. Ba\u015fka bir deyi\u015fle her ikisi de, \u00f6nceki d\u00f6nemde devlet kapitalizmi ve sava\u015f y\u0131llar\u0131n\u0131n spek\u00fclatif giri\u015fimleri temelinde sa\u011flanan ilksel birikim \u00e7er\u00e7evesinde 1940’lann ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren \u00f6ne \u00e7\u0131kan b\u00fcy\u00fck ticaret ve tar\u0131m burjuvazisinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 ekonomik ve siyasal konjonkt\u00fcre uygun olarak yeniden form\u00fcle edilmesi do\u011frultusunda birbirleriyle yar\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla, sol Kemalist mitlerin yayd\u0131klar\u0131n\u0131n tersine, DP iktidar\u0131yla ba\u015flayan yeni d\u00f6nem ile tek parti d\u00f6nemi aras\u0131nda siyasal iktidar\u0131n s\u0131n\u0131fsal karakteri konusunda ciddi bir farkl\u0131l\u0131k s\u00f6zkonusu de\u011fildir. Bununla birlikte 1950’lere kadar hakim s\u0131n\u0131flar ittifak\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda bir dolay\u0131m i\u015flevi g\u00f6ren b\u00fcrokrasi, DP iktidar\u0131yla birlikte bu i\u015flevini ve dolay\u0131s\u0131yla siyaset tekelini yitirerek iktidar blokunun d\u0131\u015f\u0131nda kalacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla iki siyasal rejim aras\u0131ndaki en \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131k, iktidarlar\u0131n s\u0131n\u0131fsal karakterinde de\u011fil, hakim s\u0131n\u0131flar ittifak\u0131n\u0131n siyasal temsil tan\u0131nda yatmaktad\u0131r: Hakim s\u0131n\u0131flar iktidar\u0131n\u0131n CHP’de cisimle\u015fen bonapartist\/b\u00fcrokratik temsil bi\u00e7iminin yerini, b\u00fcy\u00fck ticaret ve tar\u0131m burjuvazisinin, toplumun b\u00fct\u00fcn dokular\u0131na n\u00fcfuz eden yeni bir parlamenter siyasal ayg\u0131t (Demokrat Parti) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla k\u00f6yl\u00fcl\u00fck \u00fczerinde hegemonya olu\u015fturarak (Gramsci) temsil edilme bi\u00e7imi alm\u0131\u015ft\u0131r. Yani iki rejim aras\u0131ndaki fark esas olarak bi\u00e7ime ili\u015fkindir; ama son derece \u00f6nemlidir bu bi\u00e7im de\u011fi\u015fikli\u011fi: Kemalist b\u00fcrokrasinin bonapartist\/b\u00fcrokratik denetimi alt\u0131nda cisimle\u015fen iktidar bloku \u00e7atlam\u0131\u015f ve ticaret ve tar\u0131m burjuvazisinin, b\u00fcrokrasiyi devreden \u00e7\u0131kararak ve bu b\u00fcrokrasinin s\u00fcrekli olarak horlad\u0131\u011f\u0131 k\u00f6yl\u00fcl\u00fck \u00fczerinde kurduklar\u0131 hegemonya temelinde ilk kez y\u00f6netici g\u00fc\u00e7 olarak yer ald\u0131klar\u0131 yeni bir siyasal temsil\/egemenlik tarz\u0131na ge\u00e7ilmi\u015ftir. Yeni uluslararas\u0131 ekonomik konjonkt\u00fcrde ticaret hadlerinin (Kore sava\u015f\u0131n\u0131n da etkisiyle) T\u00fcrkiye i\u00e7in elveri\u015fli bir trend izlemesi, daha \u00f6nceki d\u00f6nemlerde ilksel sermaye birikiminin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fczey, d\u0131\u015f yard\u0131mlar\u0131n katk\u0131s\u0131 ve bunlara eklenebilecek ba\u015fka etkenler, 1950’li y\u0131llar\u0131n ilk yans\u0131nda \u00f6zellikle k\u0131rsal kesimde yoksul k\u00f6yl\u00fc kitlelerin de hi\u00e7 de\u011filse k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131ndan yararlanabildi\u011fi h\u0131zl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecine neden olmu\u015f, bu da k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn tar\u0131m ve ticaret burjuvazisinin hegemonyas\u0131 alt\u0131na girmesini kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ku\u015fkusuz burada belirleyici etken daha \u00f6nceki siyasal rejimde oldu\u011fu gibi “\u00e7ok partili sistem”de de sosyalistler ve ezilen-s\u00f6m\u00fcr\u00fclen kitlelerin ba\u011f\u0131ms\u0131z siyasal \u00f6rg\u00fctlenmelerinin sistemli bir bask\u0131 politikas\u0131yla engellenmesi, yasal siyasal alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve b\u00f6ylece, parlamenter yap\u0131n\u0131n yeni rejimde de burjuvazi i\u00e7in steril bir halde tutulmas\u0131d\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki, burjuvazinin siyasal egemenli\u011finin\/temsilinin, yaln\u0131zca burjuva g\u00fc\u00e7leriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa, k\u00f6y\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn burjuvazinin hegemon\u00adyas\u0131 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bi\u00e7imde parlamenter-demokratik bir mekanizmaya oturtulmas\u0131; bu mekanizman\u0131n k\u00f6yl\u00fcl\u00fck \u00fczerinde hegemonya olu\u015fturman\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak, Kemalist rejim alt\u0131nda bast\u0131r\u0131lan “geleneksel ayd\u0131n” odaklar\u0131n\u0131n (tarikatlar vb.) bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne yeniden hayat kazand\u0131rmas\u0131 ve benzer etkenler TC Devleti’nin me\u015frulu\u011funa ili\u015fkin olarak devlet ayg\u0131t\u0131 i\u00e7inde biri ordu ve e\u011fitim kurumlar\u0131nda di\u011feri DP’nin toplumsal-parlamenter g\u00fcc\u00fcnde cisimle\u015fen bir ikili\u011fin do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Sanayi burjuvazisinin \u00f6ne ge\u00e7i\u015fi ve 27 May\u0131s<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Ne var ki, 27 May\u0131s’\u0131 salt 1950’li y\u0131llarda siyasal yap\u0131 i\u00e7inde TC. Devleti’nin me\u015frulu\u011fu \u00fczerinde odaklasan gerilimle a\u00e7\u0131klamak, temel bir toplumsal-siyasal dinami\u011fin ihmal edilmesi pahas\u0131na yap\u0131labilir ancak. Ger\u00e7ekte 27 May\u0131s gerek \u00f6ncesindeki toplumsal-siyasal geli\u015fmeler bak\u0131m\u0131ndan, gerekse yola\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yeni d\u00f6nemin s\u0131n\u0131fsal karakteri bak\u0131m\u0131ndan, 1950’lerin ikinci yans\u0131ndan itibaren giderek g\u00fc\u00e7lenen ve siyasal yap\u0131y\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda bi\u00e7imlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fan gen\u00e7 sanayi burjuvazisinin geli\u015fme dinamiklerinin damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

DP \u0130ktidarlar\u0131 alt\u0131nda esas itibar\u0131yla i\u00e7 ticaretin geli\u015ftirilmesi amac\u0131yla yap\u0131lan alt yap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131, daha \u00f6nceki d\u00f6nemlerde devlet\u00e7ilik politikas\u0131 s\u0131ras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen sanayi kurulu\u015flar\u0131, uluslararas\u0131 ticaret hadlerinin de zorlanmas\u0131yla,\u00a0\u00a0 <\/span>1950\u2019li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren ticaret burjuvazisinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ithal ikameci bi\u00e7imde sanayi \u00fcretimine kaymas\u0131n\u0131 olanakl\u0131 hale getir\u00admi\u015ftir. *” En \u00f6nemlisi, II. D\u00fcnya Savas\u0131 sonras\u0131nda kapitalist d\u00fcnya ekonomisinde egemen hale gelmeye ba\u015flayan yeni uluslararas\u0131 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, zaten bir dizi azgeli\u015fmi\u015f \u00fclkede ithal ikamesi temelinde i\u00e7 pazara y\u00f6nelik sermaye birikim tarz\u0131n\u0131n geli\u015fmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir. i\u015fte bu ko\u015fullar, 1950’lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda kendili\u011finden gen\u00e7 ve geli\u015fme olanaklar\u0131 olan bir sanayi burjuvazisinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ve siyasal yap\u0131y\u0131 kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda bi\u00e7imlendirme m\u00fccadelesine giri\u015fmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki, DP i\u00e7inde k\u00f6\u015fe ba\u015flar\u0131n\u0131 tutan tar\u0131m ve ticaret bur\u00adjuvazisinin etkisinin bir \u00e7\u0131rp\u0131da k\u0131r\u0131lmas\u0131 ve bu kesimlerin sanayi bur\u00adjuvazisinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 \u00f6n plana ge\u00e7iren yeni bir ittifaka ikna edilmeleri k\u0131sa vadede olanakl\u0131 de\u011fildir. Bu nedenle sanayi burjuvazisinin siyasal temsilcili\u011fine yak\u0131n kesimler DP’den koparak H\u00fcrriyet Partisini kuracaklar ve k\u0131sa bir s\u00fcre sonra da olduk\u00e7a \u00f6nemli avantajlar elde ederek CHP’ye gireceklerdir.29<\/sup><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Sanayi burjuvasisinin stratejik talepleri aras\u0131nda ku\u015fkusuz plan\u00adlama gelmektedir; ithal ikamesine dayal\u0131 sanayile\u015fme\/birikim tarz\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, devletin aktif ve m\u00fcdahaleci politikalarla kademeli bi\u00e7imde y\u00f6nlendirece\u011fi ithal ikamesine dayal\u0131 sanayile\u015fme s\u00fcrecinin, h\u00fck\u00fcmetlerin g\u00f6rece d\u0131\u015f\u0131nda bir devlet kurumun inisiyatifi alt\u0131na veril\u00admesini talep etmektedir sanayi burjuvazisi. \u00d6te yandan iktidar blokundaki di\u011fer kesimlerin k\u0131rsal \u00e7o\u011funlu\u011fa dayal\u0131 parlamenter g\u00fcc\u00fcn\u00fc den\u00adgelemek \u00fczere, siyasal yap\u0131n\u0131n sanayi burjuvazisinin siyasal karar s\u00fcre\u00e7lerindeki etkisini varolan toplumsal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00f6tesinde \u00e7o\u011faltacak bi\u00e7imde yeniden d\u00fczenlenmesi gerekmektedir. Siyasal karar s\u00fcre\u00e7lerinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc devlet ayg\u0131t\u0131 i\u00e7inde parlamento ve h\u00fck\u00fcmetin inisiyatif alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na da\u011f\u0131lacak bir d\u00fczenleme olmal\u0131d\u0131r bu. B\u00fct\u00fcn bu \u00f6nlemler 61 Anayasas\u0131na al\u0131nmadan \u00f6nce CHP’nin 1957 sonras\u0131ndaki belli ba\u015fl\u0131 programatik metinlerinde form\u00fcle edilecektir.”\u00a0\u00a0 <\/span>(Anayasa Mahkemesi, \u00e7ift meclis, planlama, Dan\u0131\u015ftay vb)<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan, DP iktidar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, ba\u015flang\u0131\u00e7ta ayd\u0131nlardan ve \u00f6\u011frenci gen\u00e7likten olu\u015fan kentsel toplumsal muhalefet, giderek di\u011fer k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva kesimlerle belli bir i\u015f\u00e7i kitlesini de i\u00e7erecek bi\u00e7imde geni\u015fleyecek ve CHP’nin etraf\u0131nda k\u00fcmelenecektir. Bu ise CHP’nin bu dinamik kentsel toplumsal taban\u0131n belli ba\u015fl\u0131 ekonomik ve demokratik taleplerini (grev hakk\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, sendikal haklar vb.) program\u0131na almas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. B\u00f6ylece, 1950’lerin sonunda, sanayi burjuvazisi ile kentsel muhalefet aras\u0131nda, programatik planda CHP”nin bir dolay\u0131m i\u015flevi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir ittifak ger\u00e7ekle\u015fmektedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bunlar\u0131n yan\u0131s\u0131ra, aktif ve m\u00fcdahaleci devlet politikalar\u0131yla toplumsal kaynaklar\u0131n sanayi burjuvazisinin \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda seferber edilmesi, g\u00fc\u00e7l\u00fc pop\u00fclist \u00f6\u011feler i\u00e7eren milli kalk\u0131nmac\u0131 yeni bir ideolojik at\u0131l\u0131m\u0131 gerektirmektedir; bu da Kemalist ideolojinin yeni birikim tarz\u0131n\u0131n gerekliliklerine uyarlanarak yeni bir i\u00e7erik kazand\u0131r\u0131l\u0131p \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na cevaz yermektedir. 1950’li y\u0131llarda HP i\u00e7indeki kimi ayd\u0131nlardan \u00fcniversite i\u00e7indeki \u00e7evrelere, kadar uzanan geni\u015f\u00e7e bir ayd\u0131n \u00e7evre i\u00e7inde bu do\u011frultuda yo\u011fun bir ideolojik faaliyet de g\u00fcndemdedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Sanayi burjuvazisinin stratejik at\u0131l\u0131m\u0131 temelinde ba\u015fg\u00f6steren bu toplumsal ve siyasal dinamizm, devlet i\u00e7inde “\u00e7ok partili sistem”e ge\u00e7i\u015fle birlikte g\u00fcndeme gelen ikili\u011fi tam bir siyasal bunal\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye yetecektir. Ayr\u0131ca, 1960 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda DP iktidar\u0131n\u0131n kimi DP’lilerin bile kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131na ra\u011fmen a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa diktat\u00f6rce y\u00f6ntemlere ba\u015fvurmas\u0131, DP’nin varl\u0131\u011f\u0131yla devlete kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yeni demokratik me\u015fruluk zeminini icraat\u0131yla baltalamas\u0131 sonucu do\u011furmaktad\u0131r. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bu s\u00fcrecin tam bir iktidar ve me\u015fruluk bo\u015flu\u011funa do\u011fru evrildi\u011fi bir noktada, ordu “k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 atacakt\u0131r”. Bonapar\u0131ist bir askeri darbedir bu: Kemalist rejim alt\u0131nda bi\u00e7imlenen ve hakim s\u0131n\u0131flar ittifak\u0131yla, yaln\u0131zca Kemalist y\u00f6netici kadronun dolay\u0131m\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olan ordu, 1946 sonras\u0131nda bu dolay\u0131m\u0131n ortadan kalkmas\u0131, yerine ba\u015fka kal\u0131c\u0131 ba\u011flant\u0131 kay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n olu\u015fturulamamas\u0131 sonucunda siyasal iktidar kar\u015f\u0131s\u0131nda fiilen \u00f6zerk bir g\u00fc\u00e7 oda\u011f\u0131 haline gelmi\u015ftir; devlet i\u00e7inde devletin me\u015frulu\u011fu noktas\u0131nda yo\u011funla\u015fan farkl\u0131la\u015fma, iktidar blokundaki di\u011fer s\u0131n\u0131flar ve onlar\u0131n siyasal temsilcisi durumundaki DP iktidar\u0131na kar\u015f\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 sanayi burjuvazisinin \u00e7ekti\u011fi toplumsal ve siyasal m\u00fccadeleyle \u00e7ak\u0131\u015f\u0131nca, DP iktidar\u0131n\u0131n kendi me\u015frulu\u011funu sakatlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve ekonomik bunal\u0131m\u0131n k\u0131rsal kesim i\u00e7inde bile DP iktidar\u0131na y\u00f6nelik bir tepkinin olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7te ordu, Milli Birlik Komitesi’nin y\u00f6netimi alt\u0131nda t\u00fcm burjuva siyasal g\u00fc\u00e7lerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde iktidara el koymu\u015ftur. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki MBK, temel s\u0131n\u0131flardan ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde devlet iktidar\u0131na el koyabilecek ko\u015fullara sahipse de, Kemalizmi yeniden TC. Devletinin ideolojik temeli haline getirme d\u0131\u015f\u0131nda,31<\/sup> uzun vadeli her\u00adhangi bir ortak programdan yoksundur. Darbeci subaylar\u0131n bu temel zaaf\u0131, darbeden \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, Komite toplant\u0131lar\u0131n\u0131n CHP’li siyaset\u00e7ilerin ve baz\u0131 ayd\u0131nlarla b\u00fcrokratlar\u0131n etkisine a\u00e7\u0131k hale gel\u00admesine yol a\u00e7acakt\u0131r. Dahas\u0131, ordunun alt kademelerinden gelen sa\u011f ve sol radikal tepkiler ve yeni darbe giri\u015fimleri tehlikeli boyutlar kazar\u0131nca, Komite ve ordu i\u00e7inde tasfiyeler ba\u015flayacak ve nihayet dar\u00adbeciler, yeni anayasal d\u00fczende me\u015fru mevkiler elde ederek iktidar\u0131 sivillere b\u0131rakacaklard\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Siyasal rejimin belirlenmesine y\u00f6nelik karar s\u00fcre\u00e7lerinin olduk\u00e7a dar bir alanda yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, yeni anayasa b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kimi CHP’li siyaset\u00e7ilerin ve b\u00fcrokratlar\u0131n etkisine a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde haz\u0131rlanacakt\u0131r.\u00a0\u00a0 <\/span>\u00d6te yandan, zaten 27 May\u0131s, bonapartist karakterine ra\u011fmen fiilen, DP kar\u015f\u0131t\u0131 olan ve darbe \u00f6ncesinde CHP etraf\u0131nda k\u00fcmelenen toplumsal siyasal dinami\u011fe paralel ve hatta onu arkas\u0131na almaya \u00f6zen g\u00f6steren bir m\u00fcdahaledir. Kald\u0131 ki, tarihsel olarak i\u015flevi de, bu kent merkezli kitlesel radikalle\u015fmeye temel programatik perspek\u00adtiflerine sahip \u00e7\u0131karak ikame etmek olmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, 27 May\u0131s’\u0131n, i\u00e7 pazara y\u00f6nelik sermaye birikim tarz\u0131n\u0131n, do\u011fas\u0131 gere\u011fi sanayi burjuvazisinin stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc yeni bir siyasal rejime bonapartist bir askeri m\u00fcdahale alt\u0131nda ge\u00e7ilmesi i\u015flevini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6ylenebilir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Son olarak, 27 May\u0131s’\u0131n gerek ger\u00e7ekle\u015fme bi\u00e7imi, gerek arkas\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 toplumsal muhalefetin ideolojik bile\u015fimi, gerek yeni birikim tarz\u0131nda devletin aktif ve m\u00fcdahaleci bir rol almas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi gibi nedenlerle, sanayile\u015fme \u015fiar\u0131n\u0131n kilit \u00f6\u011fesi oldu\u011fu pop\u00fclist \u00f6\u011feler i\u00e7eren bir milli kalk\u0131nmac\u0131 ideoloji \u00e7er\u00e7evesinde, Kemalizmin \u00d6zne-Devlet nosyonunun yeni ko\u015fullara uyarlanm\u0131\u015f -bir versiyonuna yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 vurgulanmal\u0131d\u0131r.33<\/sup><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

II- 1960 sonras\u0131nda siyasal yap\u0131 ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

1)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/span><\/span><\/strong>27 May\u0131s sonras\u0131nda hakim s\u0131n\u0131flar ittifak\u0131 ve siyasal yap\u0131<\/span><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

K\u0131saca, 27 May\u0131s m\u00fcdahalesi alt\u0131nda siyasal yap\u0131n\u0131n DP y\u00f6netimle\u00adrinde temsil edilen s\u0131n\u0131flar ve onlar\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 k\u0131rsal \u00e7o\u011funluk kar\u015f\u0131\u00ads\u0131nda, sanayi burjuvazisinin stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alacak bi\u00e7imde yeniden d\u00fczenlendi\u011fi s\u00f6ylenebilir. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki, bu d\u00fczenlemenin, sanayi burjuvazisinin, k\u0131rsal \u00e7o\u011funlu\u011fa dayanan di\u011fer m\u00fclksahibi s\u0131n\u0131flar kar\u015f\u0131s\u0131nda, Kemalist ayd\u0131n kesim\u00adlerinin anlaml\u0131 bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de kendine ba\u011flayarak, kentli s\u0131n\u0131flar \u00fczerinde kurdu\u011fu hegemonya ve denetim temelinde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bir m\u00fccade\u00adlenin de\u011fil, bu muhtemel s\u00fcreci ikame eden bonapartist bir askeri m\u00fcdahalenin sonucunda ger\u00e7ekle\u015fmesi, yeni d\u00f6nemde beklenmedik toplumsal ve siyasal geli\u015fmelere yol a\u00e7acak ve sanayi burjuvazisini 27 May\u0131s \u00f6ncesinde kar\u015f\u0131s\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 saflara itecektir. Biraz a\u00e7al\u0131m.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

27 May\u0131s, yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi, sanayi burjuvazisinin \u00f6ng\u00f6r\u00add\u00fc\u011f\u00fc siyasal d\u00fczenlemeleri, bu s\u0131n\u0131f\u0131n kentli toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131n DP iktidar\u0131na kar\u015f\u0131 muhalefeti \u00fczerinde bir denetim ve hegemonya kurma s\u00fcrecini engelleyip ikame ederek ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Dahas\u0131, 27 May\u0131s m\u00fcdahalesi, me\u015frula\u015fmak i\u00e7in bu toplumsal radikalle\u015fmeyi arkas\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Ama iki y\u00f6nl\u00fc bir ili\u015fkidir bu: 27 May\u0131s me\u015frula\u015fmak i\u00e7in bu hareketlili\u011fe yaslanmak zorunda kal\u0131rken, ister istemez bu hareket\u00adlili\u011fi de me\u015frula\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, hatta kimi durumda y\u00fcceltmi\u015ftir. 1960’lann hemen ba\u015f\u0131nda, kendini yeni “anayasal d\u00fczen”in ger\u00e7ek sahibi (“Atat\u00fcrk ilke ve devrimlerinin bek\u00e7isi”) olarak g\u00f6ren kentli toplum\u00adsal hareketler, yeni anayasan\u0131n sundu\u011fu k\u0131smi demokratik a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 da basamak yaparak h\u0131zla radikal bir m\u00fccadelecilik i\u00e7ersine girecekler\u00addir. Daha da \u00f6nemlisi, siyasal yap\u0131 i\u00e7ersinde, parlamentonun ve h\u00fck\u00fcmetlerin etkisini hafifletmek \u00fczere olu\u015fturulan g\u00f6rece \u00f6zerk kurulu\u015flar (Anayasa Mahkemesi, tabii ve kontenjan senat\u00f6rl\u00fcklerini de i\u00e7eren Senato, \u00fcniversiteler, T\u00fcrk Dil ve Tarih kurumu gibi resmi ideolojiyi tekeli alt\u0131na alan kurumlar vb.) siyasal yap\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesinin bonapartist bir askeri darbe alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftiril\u00admesinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak, sanayi burjuvazisinin hegemonyas\u0131 alt\u0131na girme s\u00fcrecinden -27 May\u0131s’\u0131n da etkisiyle- s\u0131yr\u0131larak ideolojik olarak olmasa bile fiilen ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fma ko\u015fullar\u0131na ula\u015fan toplumsal hareketliliklerin bas\u0131nc\u0131na a\u00e7\u0131kt\u0131rlar.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

27 May\u0131s sonras\u0131 d\u00f6nemde g\u00fc\u00e7ler dengesinin ba\u015fta i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 olmak \u00fczere kentli toplumsal hareketlerin m\u00fccadelecili\u011findeki y\u00fckseli\u015fe ba\u011fl\u0131 olarak beklenmedik bi\u00e7imde de\u011fi\u015fmesinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak siyasal rejimde h\u0131zl\u0131 bir “eksen kaymas\u0131” g\u00fcndeme gelecektir. Bu ko\u015fularda sanayi burjuvazisi, bir bak\u0131ma mimar\u0131 oldu\u011fu siyasal rejim alt\u0131nda, dengeyi yeniden kurmak i\u00e7in a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 di\u011fer uca vermek zorunda kalacakt\u0131r. \u00d6te yandan, siyasal yap\u0131n\u0131n, bonapartist bir y\u00f6netim alt\u0131nda da olsa, sanayi burjuvazisinin stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda yeniden bi\u00e7imlendirilmesi, sanayi burjuvazisinin 27 May\u0131s \u00f6ncesinde kar\u015f\u0131s\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 di\u011fer m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flara, kendi \u00f6nderli\u011fi alt\u0131nda yeni bir ittifa\u00adk\u0131 dayatabilmesini de kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r zaten. B\u00f6ylece, i\u015f\u00e7i hareketinin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi toplumsal muhalefet hareketinin siyasal rejim \u00fczerindeki bas\u0131nc\u0131n\u0131 dengelemek \u00fczere, yeni hakim s\u0131n\u0131flar ittifak\u0131n\u0131n siyasal s\u00f6zc\u00fcs\u00fc durumuna gelen Adalet Partisinin \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda k\u0131rsal \u00e7o\u011funlu\u011fun parlamenter g\u00fcc\u00fcne dayanarak, 61 Anayasa’s\u0131n\u0131n temel demokratik a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015f bayra\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7acakt\u0131r sanayi burju\u00advazisi; 6O’l\u0131 ve 70’li y\u0131llar boyunca “toplumsal muhalefet”in geli\u015fmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda iktidar blokundaki di\u011fer s\u0131n\u0131flara tavizler verme Danas\u0131na hep biraz daha sa\u011fa kayarak dengeyi sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

2) 27 May\u0131s sonras\u0131 d\u00f6nemde i\u015f\u00e7i hareketi ve “toplumsal muhalefet”<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

1960 sonras\u0131 d\u00f6nem, T\u00fcrkiye tarihi boyunca ilk kez i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n m\u00fccadelecili\u011finin damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011fu bir d\u00f6nemdir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, \u00f6rne\u011fin 1950-60 aras\u0131 d\u00f6nemden farkl\u0131 olarak,-60 sonras\u0131 d\u00f6nem m\u00fclksahibi s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki m\u00fccadelenin de\u011fil proletarya ile burjuvazi aras\u0131ndaki m\u00fccadelenin damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Ama bu d\u00f6nem ayn\u0131 zamanda modern bir kentli sanayi proletaryas\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 bir tempo i\u00e7inde olu\u015ftu\u011fu bir d\u00f6nemdir de. Ya da \u015f\u00f6yle s\u00f6yleyelim: \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n siyasal m\u00fccadelelere damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011fu d\u00f6nem, ayn\u0131 zamanda modern sanayi proletaryas\u0131n\u0131n olu\u015fum d\u00f6nemidir; ve bu d\u00f6nemde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n m\u00fccadelecili\u011fi kadar bu m\u00fccadeleci\/i\u011fin zaaflar\u0131 da olu\u015fum s\u00fcrecinin \u00f6zg\u00fcl sosyo-ekonomik ko\u015fullar\u0131n\u0131n dolays\u0131zca izlerini ta\u015f\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Yaln\u0131zca bu kadar de\u011fil:\u00a0 <\/span>1950’lerin ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren geli\u015fen i\u00e7 pazara y\u00f6nelik sanayile\u015fme s\u00fcrecinde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fumu, soyut ve \u015fematik bi\u00e7imde “kapitalizmin geli\u015fmesiyle yoksulla\u015fan ve deklase olan k\u0131r ve kent k\u00fc\u00e7\u00fck\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>burjuvazisinin\u00a0\u00a0 <\/span>fabrikalar\u0131 doldurmas\u0131”yla s\u0131n\u0131rl\u0131 bir olgu olarak ele al\u0131namaz. Benzer bir s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7en azgeli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, i\u00e7 pazara y\u00f6nelik birikim\/sanayile\u015fme s\u00fcreci, esas olarak b\u00fcy\u00fck kentlerde (ama ayn\u0131 zamanda h\u0131zl\u0131 kapitalistle\u015fmenin u\u011fra\u011f\u0131 olan baz\u0131 ta\u015fra kent ve kasabalar\u0131nda) salt i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131ndan ibaret olmayan bir kentsel yeniden tabakala\u015fmaya yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 <\/span>Ba\u015fka bir deyi\u015fle bu y\u0131llarda sanayi proletaryas\u0131n\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131 olu\u015fma s\u00fcreci, etraf\u0131nda, say\u0131s\u0131z ara s\u0131n\u0131fsal duruma ve ge\u00e7i\u015flili\u011fe olanak tan\u0131yan kent merkezli yeni bir toplumsal tabakala\u015fman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi “haleli” bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla 1960 sonras\u0131nda siyasal rejime pop\u00fclist renkler katan m\u00fccadelecilik, pek de haks\u0131z olmayan nedenlerle s\u0131n\u0131fsal terimlerle de\u011fil “toplumsal muhalefet”, “toplumsal hareketlilik” vb. gev\u015fek terim\u00adlerle ifade edilmi\u015ftir sol hareket i\u00e7inde.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bununla birlikte, \u00f6zellikle 80 sonras\u0131 d\u00f6nemin \u00f6zg\u00fcl farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 belirlemek a\u00e7\u0131s\u0131ndan, sanayi proletaryas\u0131n\u0131n etraf\u0131ndaki toplumsal “hale”nin s\u0131n\u0131fsal bile\u015fimini, kabaca da elsa ayr\u0131\u015ft\u0131rmakta yarar var. Ayr\u0131ca, gene 60-80 aras\u0131 d\u00f6nemin m\u00fccadelelerine ili\u015fkin olarak, T\u00fcrkiye solunda s\u0131k s\u0131k “k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva radikalizasyonu” vb. terimler kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da an\u0131msan\u0131rsa, bu d\u00f6nemde k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi i\u00e7indeki siyasal farkl\u0131la\u015fmalara ve bu farkl\u0131la\u015fmalar\u0131n alt\u0131nda yatan nesnel ol\u00adgulara de\u011finmek de gerekiyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131da, “toplumsal muhalefet” hareketinin bi\u00e7imlenmesi \u00fczerinde ektisi olan kimi sosyo-ekonomik olgulara da k\u0131smen de\u011finerek, bu toplumsal mozayi\u011fin ana bile\u015fkelerini k\u0131sa noktalar halinde belir\u00adlemeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. B\u00fcy\u00fck ve h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen kentlerin giderek geni\u015fleyen \u00e7emberler bi\u00e7iminde gecekondu mahalleleriyle ku\u015fat\u0131lmas\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu i\u015f\u00e7ilerin olu\u015fturdu\u011fu bu yeni kentli n\u00fcfusa y\u00f6nelik olarak mal ve hiz\u00admet sunan yeni k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva tabakalar\u0131n olu\u015fmas\u0131na imkan tan\u0131\u00adm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece bir \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndan da \u00e7\u0131kabilen, ama esas olarak k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011fe dahil olan kesimlerin k\u00f6ydeki m\u00fclkle\u00adrini satarak kentlere yerle\u015fmesiyle olu\u015fan yeni bir kentsel k\u00fc\u00e7\u00fck bur\u00adjuva tabakala\u015fma s\u00fcreci, sanayi proletaryas\u0131n\u0131n olu\u015fma s\u00fcreciyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7erek kentle\u015fmeye yeni bir boyut getirmi\u015ftir. Bunlar\u0131n pek de az\u0131msanmayacak bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc -\u00f6zellikle 1950’li y\u0131llarda ve 6O’l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda kente gelip yerle\u015fenler- 10-15 y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre zarf\u0131nda k\u0131smen aile i\u00e7i tasarrufla, k\u0131smen tar\u0131mla olan ba\u011flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrerek, k\u0131smen de kentle\u015fmenin sundu\u011fu imkanlardan yararlanarak (\u00f6rne\u011fin gecekondu yap\u0131p satmak gibi) orta m\u00fclk sahibi tabakalara d\u00f6n\u00fc\u015febilmi\u015flerdir. Buna s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 bir olgunun vurgulanmas\u0131nda yarar var: Bu ke\u00adsimler kentsel k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvaziyi (yeniden) olu\u015fturmakla birlikte, varolu\u015f ve geli\u015fme imkanlar\u0131n\u0131 i\u00e7 pazara y\u00f6nelik sanayile\u015fme \u00e7er\u00e7e\u00advesinde kapitalist ili\u015fkilerin geli\u015fmesine bor\u00e7ludurlar. Dolay\u0131s\u0131yla kapi\u00adtalist geli\u015fmenin ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131, proleterle\u015ftirdi\u011fi ya da s\u00fcrekli tehdit alt\u0131nda tuttu\u011fu geleneksel kentli k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva tabakalar\u0131n siyasal tepkilerinden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r bu tabakalar\u0131n tepkileri. Geleneksel k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazinin kapitalizmin geli\u015fmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda duydu\u011fu panik\u00adten farkl\u0131 olarak, bu kesimler gelece\u011fe “umutla” bakmaktad\u0131rlar; dola\u00ady\u0131s\u0131yla gerici ya da fa\u015fist hareketlerin tepkisel bi\u00e7imde taban\u0131 olmak \u015f\u00f6yle dursun, “kalk\u0131nma”dan “umuttan dem vuran CHP’nin aktif (hatta zorlay\u0131c\u0131) taban\u0131n\u0131 olu\u015fturacaklard\u0131r 1970’li y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131na kadar.3<\/sup>”<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u2022 B\u00fcy\u00fck ve h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen kentlerin giderek geni\u015fleyen \u00e7emberler bi\u00e7iminde gecekondu mahalleleriyle ku\u015fat\u0131lmas\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu i\u015f\u00e7ilerin olu\u015fturdu\u011fu bu yeni kentli n\u00fcfusa y\u00f6nelik olarak mal ve hiz\u00admet sunan yeni k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva tabakalar\u0131n olu\u015fmas\u0131na imkan tan\u0131\u00adm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece bir \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndan da \u00e7\u0131kabilen, ama esas olarak k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011fe dahil olan kesimlerin k\u00f6ydeki m\u00fclkle\u00adrini satarak kentlere yerle\u015fmesiyle olu\u015fan yeni bir kentsel k\u00fc\u00e7\u00fck bur\u00adjuva tabakala\u015fma s\u00fcreci, sanayi proletaryas\u0131n\u0131n olu\u015fma s\u00fcreciyle i\u00e7 i\u00e7e ger\u00e7ek kentle\u015fmeye yeni bir boyut getirmi\u015ftir. Bunlar\u0131n pek de az\u0131msanmayacak bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc -\u00f6zellikle 1950’li y\u0131llarda ve 6O’l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda kente gelip yerle\u015fenler- 10-15 y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre zarf\u0131nda k\u0131smen aile i\u00e7i tasarrufla, k\u0131smen tar\u0131mla olan ba\u011flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrerek, k\u0131smen de kentle\u015fmenin sundu\u011fu imkanlardan yararlanarak (\u00f6rne\u011fin gecekondu yap\u0131p satmak gibi) orta m\u00fclk sahibi tabakalara d\u00f6n\u00fc\u015febilmi\u015flerdir. Buna s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 bir olgunun vurgulanmas\u0131nda yarar var: Bu ke\u00adsimler kentsel k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvaziyi (yeniden) olu\u015fturmakla birlikte, varolu\u015f ve geli\u015fme imkanlar\u0131n\u0131 i\u00e7 pazara y\u00f6nelik sanayile\u015fme \u00e7er\u00e7e\u00advesinde kapitalist ili\u015fkilerin geli\u015fmesine bor\u00e7ludurlar. Dolay\u0131s\u0131yla kapi\u00adtalist geli\u015fmenin ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131, proleterle\u015ftirdi\u011fi ya da s\u00fcrekli tehdit alt\u0131nda tuttu\u011fu geleneksel kentli k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva tabakalar\u0131n siyasal tepkilerinden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r bu tabakalar\u0131n tepkileri. Geleneksel k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazinin kapitalizmin geli\u015fmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda duydu\u011fu panik\u00adten farkl\u0131 olarak, bu kesimler gelece\u011fe “umutla” bakmaktad\u0131rlar; dola\u00ady\u0131s\u0131yla gerici ya da fa\u015fist hareketlerin tepkisel bi\u00e7imde taban\u0131 olmak \u015f\u00f6yle dursun, “kalk\u0131nma”dan “umuftan dem vuran CHP’nin aktif (hatta zorlay\u0131c\u0131) taban\u0131n\u0131 olu\u015fturacaklard\u0131r 1970’li y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131na kadar.3<\/sup>”<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u2022 Bununla birlikte, b\u00fcy\u00fck kentlerde biriken bu tabakalardan farkl\u0131 olarak, gene ayn\u0131 d\u00f6nemde kapitalist geli\u015fmenin olumsuz sonu\u00e7lar\u0131yla y\u00fcz y\u00fcze gelen, en az\u0131ndan bu geli\u015fmenin d\u0131\u015f\u0131nda kalan belirli ta\u015fra kent ve\u00a0 <\/span>kasabalar\u0131nda,\u00a0 <\/span>geleneksel\u00a0\u00a0 <\/span>ili\u015fkilere dayanan,\u00a0 <\/span>dolay\u0131s\u0131yla geli\u015fmeyle birlikte varolu\u015f ko\u015fullar\u0131 ve stat\u00fcleri sars\u0131lan orta ve k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclk sahibi tabakalar, 1960’lar\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren AP’den koparak fa\u015fist ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde islamc\u0131 hareketin taban\u0131n\u0131 olu\u015fturacaklard\u0131r. Ama bu olgu, ayn\u0131 zamanda fa\u015fist hareketin toplumsal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131na da\u00a0\u00a0 <\/span>i\u015faret\u00a0\u00a0 <\/span>etmektedir\u00a0\u00a0 <\/span>(co\u011frafi\u00a0\u00a0 <\/span>olarak\u00a0\u00a0 <\/span>Yozgat,\u00a0\u00a0 <\/span>\u00c7orum\u00a0\u00a0 <\/span>gibi\u00a0\u00a0 <\/span>\u0130\u00e7 Anadolu’nun geri kalm\u0131\u015f illeri). Ne var ki, fa\u015fist hareketin kitle taban\u0131 yanl\u0131zca bu kesimlerden de ibaret olmayacakt\u0131r. 1970’li y\u0131llarda bun\u00adlara K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelere s\u0131n\u0131r olan ya da K\u00fcrtlerle T\u00fcrklerin birlikle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde, K\u00fcrt hareketinin geli\u015fmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi ve g\u00fc\u00e7l\u00fc devlet \u00f6zlemi i\u00e7inde MHP’ye y\u00f6nelen T\u00fcrk m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131f ve tabakalar da eklenecektir.”<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u2022 \u0130\u00e7 pazara y\u00f6nelik sanayile\u015fme\/birikim tarz\u0131, ba\u015fka \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi T\u00fcrkiye’de de \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fc yan sanayi niteli\u011finde olan ve esas olarak g\u00f6rece geri bir teknolojiyle yakla\u015f\u0131k 5-10 i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran
\nk\u00fc\u00e7\u00fck sanayi birimlerinin geli\u015fmesine olanak vermi\u015ftir. Bu \u00fcretim bi\u00adrimlerinin \u00e7o\u011fu, kente \u00f6nceden gelip (ya da yurt d\u0131\u015f\u0131na gidip) de bir s\u00fcre sonra (\u00f6rne\u011fin 8-10 y\u0131l) kalifiye hale gelen sanayi i\u015f\u00e7ilerinin ortakl\u0131k vb. bi\u00e7imlerde kurduklar\u0131 at\u00f6lyelerden olu\u015fmaktad\u0131r. K\u0131smen k\u0131dem tazminat\u0131, emeklilik ikramiyesi gibi gelirlerle, k\u0131smen -varsa- k\u0131rsal m\u00fclk\u00fcn elden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla, k\u0131smen de krediyle sa\u011flanan bir ilk birikim sayesinde ve aile i\u00e7i eme\u011fin de kullan\u0131m\u0131yla kurulan bu at\u00f6l\u00adyeler b\u00fcy\u00fck sanayi ile bir rekabet ili\u015fkisinden \u00e7ok tamamlay\u0131c\u0131l\u0131k ili\u015fkisi i\u00e7indedirler. Buna ek olarak sendikal m\u00fccadele konusunda da \u00f6nemli bir etkisi s\u00f6z konusudur bu \u00fcretim birimlerinin. B\u00fcy\u00fck sanayi kurulu\u015flar\u0131nda ba\u015f\u0131n\u0131 D\u0130SK’e ba\u011fl\u0131 sendikalar\u0131n \u00e7ekti\u011fi militan \u00f6rg\u00fctlenme ve m\u00fccadelecilik, 1960’lar\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren emek maliyetlerinin y\u00fckselmesi y\u00f6n\u00fcnde bir etki yaratt\u0131k\u00e7a, b\u00fcy\u00fck sanayi kurulu\u015flar\u0131, hemen t\u00fcm\u00fcyle sendikal haklardan yoksun ve sigortas\u0131z olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan, \u00e7o\u011funlukla g\u00f6rece ucuz olan \u00e7ocuk ve kad\u0131n eme\u00ad\u011finin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresinin ortalama 10-12 saati buldu\u011fu, k\u0131saca mutlak art\u0131-de\u011fer s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bu t\u00fcr k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelere \u00fcretimlerinin k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyeek bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc (fason, sipari\u015f vb. y\u00f6ntemlerle) aktarmaktad\u0131rlar. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeleri kredi, \u00f6deme politikalar\u0131 vb. y\u00f6ntemlerle s\u00fcrekli bir bi\u00e7imde denetim alt\u0131nda tutan b\u00fcy\u00fck sanayi kurulu\u015flar\u0131, b\u00f6ylece, do\u011frudan istihdam ettikleri i\u015f\u00e7ilerin sendikal kazan\u0131mlar\u0131na ve m\u00fccadeleciliklerine ra\u011fmen, en militan sendikalar\u0131n bile \u00f6rg\u00fctlemeyi “maliyetli” oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle reddettikleri k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerdeki y\u00fcksek art\u0131 de\u011ferin \u00f6nemli b\u00f6l\u00fc\u00adm\u00fcne el koyabilmekte, yani k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletme sahiplerini vah\u015fi s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc sa\u011flayan m\u00fclksahibi ustaba\u015flan olarak kullanmaktad\u0131rlar.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

K\u0131saca k\u00fc\u00e7\u00fck sanayi birimlerinin ikili bir i\u015flevi s\u00f6zkonusudur i\u015f\u00e7i hareketi \u00fczerinde bu y\u0131llarda: Birincisi, pek \u00e7ok \u00fclkede, \u00fcretimdeki kilit konumu dolay\u0131s\u0131yla i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n m\u00fccadele gelene\u011finin s\u00fcrekli k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n ana halkas\u0131n\u0131 olu\u015fturan kalifiye i\u015f\u00e7i kategorisi, T\u00fcrkiye’de ya k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcretime kayarak ya da s\u0131n\u0131f atlayamasa bile, en az\u0131ndan “kendi i\u015fyerini a\u00e7ma” umuduyla militan m\u00fccadelenin d\u0131\u015f\u0131nda kalarak m\u00fccadele gelene\u011finin yeni i\u015f\u00e7i ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131nda bo\u015fluklar\u0131n do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kincisi, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n az\u0131msanmayacak bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerde \u00e7al\u0131\u015fan ve en \u00e7ok s\u00f6m\u00fcr\u00fclen kitleler, sendikal m\u00fccadelenin d\u0131\u015f\u0131nda kalmaktad\u0131rlar.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u2022 Bunun yan\u0131s\u0131ra, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fumu ve m\u00fccadelecili\u011fi \u00fczerinde belirleyici etkisi olan bir ba\u015fka olgudan bahsetmek gerekiyor. \u0130\u00e7 pazara y\u00f6nelik sanayile\u015fme\/birikim tarz\u0131n\u0131n temeli olan b\u00fcy\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli sanayi kurulu\u015flar\u0131yla bunlar etraf\u0131nda k\u00fcmelenen k\u00fc\u00e7\u00fck sanayi sitelerinin (ve bunlarda \u00fcretilen mallar\u0131n pazarlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan b\u00fcy\u00fck ma\u011fazalar\u0131n, bayiliklerin, acentelerin vb.) olu\u015fturdu\u011fu ana ekonomik sekt\u00f6r\u00fcn yan\u0131s\u0131ra, bir ba\u015fka sekt\u00f6r\u00fcn de ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 s\u00f6zkonusudur. Son y\u0131llarda, azgeli\u015fmi\u015f kapitalist toplumlar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 konu edinen Marksist yaz\u0131nda, ayr\u0131m\u0131 belirginle\u015ftirmek amac\u0131yla, sanayile\u015fmenin\/birikimin ana eksenini olu\u015fturan, dolay\u0131s\u0131yla formel olarak adland\u0131r\u0131lan ekonomik sekt\u00f6r\u00fcn kar\u015f\u0131s\u0131nda, enformel (ya da marjinal) sekt\u00f6r ad\u0131yla an\u0131lan bu sekt\u00f6r, azgeli\u015fmi\u015f kapitalizmin dolays\u0131z bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.” Bu sekt\u00f6r, geleneksel \u00fcretim ili\u015fkilerinden farkl\u0131 olarak kapitalist pazar\u0131n sundu\u011fu olanak\/ar sayesinde ve bu pazar i\u00e7in yap\u0131lan \u00fcretim temelinde geli\u015fmektedir. Birbirinden olduk\u00e7a farkl\u0131 “ekonomik” faaliyetleri i\u00e7ermekle birlikte, esas olarak aile i\u00e7i eme\u011fe ve i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcne dayanmaktad\u0131r bu sekt\u00f6rdeki \u00fcretim, (\u00f6rne\u011fin, seri \u00fcretime y\u00f6nelik olarak geli\u015fmi\u015f bir i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve son derece basit \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 temelinde, b\u00fct\u00fcn aile fertlerinin katk\u0131da bulundu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla ancak istisnai ve ge\u00e7ici olarak \u00fccretli emek kullanan, ev i\u00e7inde ya da evin bir m\u00fc\u015ftemilat\u0131 olarak yap\u0131lan bir b\u00f6l\u00fcmde kurulan bir ayakkab\u0131 at\u00f6lyesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ya da gene aile i\u00e7i eme\u011fe dayanarak \u00fcretilen ve i\u015fporta tezgahlar\u0131nda sat\u0131lan haz\u0131r yiyecekler vb bu sekt\u00f6rdeki ekonomik faaliyet bi\u00e7imleri i\u00e7in verilebilecek tipik \u00f6rneklerdir). Ayr\u0131ca salt hizmet faaliyeti de s\u00f6zkonusu olabilir; toptanc\u0131dan ucuza ald\u0131\u011f\u0131 t\u00fcketim mallar\u0131n\u0131 i\u015flek kent merkezlerinde satan seyyar sat\u0131c\u0131lar\u0131n \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi. Bu kesimlerin, (k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticilerden yar\u0131 proleterlere kadar uzanan say\u0131s\u0131z ara s\u0131n\u0131fsal tabakay\u0131 da i\u00e7ermekle birlikte) esas olarak kent proletaryas\u0131n\u0131n bir alt b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u00c7o\u011funlukla b\u00fcy\u00fck kentlere, ya da h\u0131zla geli\u015fen ta\u015fra kent ve kasabalar\u0131na yeni gelen yoksul kesimlerin, bu kent ya da kasabalarda tutunabilmek i\u00e7in giri\u015ftikleri, hatta esas olarak yaratt\u0131klar\u0131 faaliyetlerden olu\u015fmaktad\u0131r enformel sekt\u00f6r . Proletaryan\u0131n bir alt b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturmakla birlikte, bu kesimler sen-. dikalarda \u00f6rg\u00fctl\u00fc sanayi i\u015f\u00e7ilerinden farkl\u0131 olarak, k\u0131dem tazminat\u0131, emeklilik ikramiyesi, sosyal sigorta vb. g\u00fcvencelerden ve sendikal hak\u00adlardan yoksundurlar. Ba\u015fka bir deyi\u015fle varolan d\u00fczen hi\u00e7bir g\u00fcvence sunmamaktad\u0131r bu kesimlere. Daha da \u00f6nemlisi, toplumda ge\u00e7erli yasal mevzuat, hemen t\u00fcm\u00fcyle formel sekt\u00f6r\u00fcn gereksinimlerine g\u00f6re d\u00fczenlendi\u011finden, bu kesimlerin kentlerde varolabilmek i\u00e7in yaratt\u0131klar\u0131 “i\u015f”ler, hi\u00e7 bir bi\u00e7imde devlerin yasal g\u00fcvencesi alt\u0131nda de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla bu kesimler salt varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in bile her an devlet ayg\u0131tlar\u0131yla (polis, zab\u0131ta, vergi tahsildarlar\u0131 vb.) fiilen \u00e7at\u0131\u015fma halinde, “militan” bir ya\u015fam m\u00fccadelesi i\u00e7indedirler.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bununla birlikte, \u00e7o\u011funlukla b\u00fct\u00fcn aile fertlerinin kazanc\u0131na dayal\u0131 bir “aile ekonomisi” s\u00f6zkonusu oldu\u011fundan, sosyal ve sendikal g\u00fcvencelerden yoksun olmakla birlikte, bu kesimlerin ortalama gelir\u00adleri, sanayi sekt\u00f6r\u00fcndeki ortalama \u00fccretlerden \u00e7o\u011funlukla daha d\u00fc\u015f\u00fck de\u011fildir. Dahas\u0131, bir kez kentlerde tutunabildikten sonra, zamanla durumlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirme ve s\u0131n\u0131f atlama olanaklar\u0131na sanayi i\u015f\u00e7ilerine oranla \u00e7ok daha fazla sahip olduklar\u0131 bile s\u00f6ylenebilir. \u00d6te yandan, hi\u00e7 bir yasal \u00e7er\u00e7eveye sahip de\u011filse de, bu sekt\u00f6re giri\u015f san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ser\u00adbest de de\u011fildir. Tersine, d\u00fczenli ve merkezi bir yap\u0131s\u0131 olmamakla bir\u00adlikte, \u00e7o\u011funlukla akrabal\u0131k ve hem\u015fehrilik ili\u015fkilerine dayal\u0131, kimi zaman birbirleriyle rekabet ve m\u00fccadele halindeki toplumsal yar\u0131 \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fcklerin denetimi alt\u0131ndad\u0131r enformel sekt\u00f6rdeki faaliyet alanlar\u0131\u00a0 <\/span>.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bu sekt\u00f6r\u00fc olu\u015fturan yar\u0131 proleter ve proleter kesimlerin m\u00fccadelecili\u011fi, \u00f6zellikle 70’li y\u0131llarda, sendikalarda \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015f\u00e7i kit\u00adlelerinin sendikal m\u00fccadelecili\u011finin yan\u0131 s\u0131ra, ama bu sonun- cusundan \u00e7ok farkl\u0131 eylem bi\u00e7imleri ve tempo alt\u0131nda, zaman zaman (\u00f6zellikle gecekondula\u015fma s\u00fcrecinde) b\u00fcy\u00fck kentlerin ve ta\u015fradaki kimi kent ve kasabalar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva kesimlerin radikalizasyonuyla da i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7erek \u201ctoplumsal muhalefet hareketi\u201dnin ikinci ana damar\u0131n\u0131 olu\u015fturacakt\u0131r. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Daha da \u00f6nemlisi, 70’li y\u0131llarda, a\u015fa\u011f\u0131da da belirtilece\u011fi gibi, sosyalist hareketin\u00a0\u00a0 <\/span>reformist\u00a0\u00a0 <\/span>ve\u00a0 <\/span>\u00a0<\/span>uzla\u015fmac\u0131\u00a0\u00a0 <\/span>kanatlan\u00a0\u00a0 <\/span>sendika b\u00fcrokrasisi kanal\u0131yla i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n sendikalarda \u00f6rg\u00fctl\u00fc kesimleri \u00fczerinde k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek bir siyasal \u00e7ekim merkezi olu\u015fturmaya y\u00f6nelirken, sosyalist hareketin militan Stalinist-pop\u00fclist ak\u0131mlar\u0131, ayn\u0131 y\u0131larda,\u00a0\u00a0 <\/span>bir yandan\u00a0 <\/span>gecekondu\u00a0\u00a0 <\/span>mahallelerini\u00a0\u00a0 <\/span>tehdit\u00a0 <\/span>eden\u00a0 <\/span>fa\u015fist sald\u0131r\u0131lar\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>kar\u015f\u0131s\u0131nda\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>anti-fa\u015fist\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>m\u00fccadelenin\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>esas\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00fcstlenirlerken bir yandan da, marjinal sekt\u00f6rdeki proleter ve yar\u0131 proleter kesimlerin ana eksenini olu\u015fturdu\u011fu “toplumsal muhalefet hareketinin bu ikinci damar\u0131na n\u00fcfuz edeceklerdir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle bu ak\u0131mlar, burjuva partilerinin se\u00e7imden se\u00e7ime kimi vaadlerle oylar\u0131n\u0131 almak d\u0131\u015f\u0131nda, hi\u00e7 bir bi\u00e7imde d\u00fczene kanalize edemedikleri, kentlerde tutunabilmek i\u00e7in bile ister istemez devletle fiilen militan bir m\u00fccadele i\u00e7inde olan bu kesimlerin, yukar\u0131da da and\u0131\u011f\u0131m\u0131z gayr\u0131 resmi, gev\u015fek ve merkezsiz \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fcklerinin siyasal merkezi haline geleceklerdir. (\u00d6zellik!e Maocu ve Hocac\u0131 ak\u0131mlar\u0131n ideolojik geleneklerinde varolan pre-kapitalist \u00f6\u011feler, kentlere yeni gelen, k\u0131rdan tam olarak kopmayan bu kitlelerin kula\u011f\u0131nda a\u015fina bir t\u0131n\u0131 b\u0131rakmaktad\u0131r zaten.)<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u2022\u00a0 <\/span>Son olarak, “toplumsal muhalefet hareketinin en dinamik \u00f6\u011felerinden biri olan \u00f6\u011frenci gen\u00e7lik hareketinde 1970’li y\u0131llar\u0131n ikin\u00adci yar\u0131s\u0131ndan itibaren g\u00f6r\u00fclen bir s\u0131n\u0131fsal de\u011fi\u015fimden bir iki kelimeyle de olsa s\u00f6z etmekte yarar var. Daha 27 May\u0131s \u00f6ncesinde ba\u015flayan ve 1970’li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na kadar esas olarak \u00fcniversiteli gen\u00e7li\u011fin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi m\u00fccadelecili\u011fin bir k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ayd\u0131n hareketi oldu\u011fu a\u00e7\u0131k olsa gerek. Ne var ki, 1970’lerin ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren fa\u015fist hareketin \u00fcniversiteleri hedef alan sistemli ter\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00fcniversitelerdeki \u00f6\u011frenci gen\u00e7lik hareketinin kitlesel karakterine son verdi\u011fi s\u00f6ylenebilir.\u00a0 <\/span>Bununla birlikte bu tarihlerde,\u00a0 <\/span>militan sol gruplar\u0131n marjinal sekt\u00f6r\u00fc olu\u015fturan kesimlere y\u00f6nelmesine paralel olarak yoksul gecekondu b\u00f6lgelerine ba\u011fl\u0131 olan orta \u00f6\u011frenim kurumlar\u0131nda, bu mahallelerdeki m\u00fccadelecili\u011fin bir t\u00fcrevi olarak geli\u015fen, dolay\u0131s\u0131yla k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva avd\u0131n hareketi olarak nitelenmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan yeni bir gen\u00e7lik hareketinin olu\u015ftu\u011fu ve art\u0131k militan sol kadrolar\u0131n bu kesimlerden \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 vurgulanmal\u0131d\u0131r. Hatta, 1970’lerin sonlar\u0131na do\u011fru, \u00fcniversitelerdeki m\u00fccadelelerin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekenlerin bile esas olarak, bu liselerde politize olan kesimler aras\u0131ndan \u00fcniversitelere girebilen kadrolar oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

1960 sonras\u0131 d\u00f6nemde sendikal m\u00fccadelecilik<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Toplumsal olarak i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fma s\u00fcrecinin bu “haleli” karakteri, \u00f6zellikle 1970’li y\u0131llarda “toplumsal muhalefet hareketi”nin \u00e7ok par\u00e7al\u0131 ve adem-i merkeziyet\u00e7i bir yap\u0131 kazanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bununla birlikte 196011\u0131 ve 70’li y\u0131llar boyunca ba\u015f\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck sanayi kurulu\u015flar\u0131nda yer alan sanayi proletaryas\u0131n\u0131n \u00e7ekti\u011fi sendikal m\u00fccadelecilik, gerek toplum i\u00e7indeki nesnel a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla gerek kendine \u00f6zg\u00fc temposuyla gerekse de \u00f6rg\u00fctl\u00fc karakteriyle bu m\u00fccadelecili\u011fin lokomotif g\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturmu\u015ftur. Ne var ki, esas olarak sosyalist hareketin zaaflar\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak i\u015f\u00e7i hareketi, sendikal m\u00fccadelenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015famam\u0131\u015f ve siyasal m\u00fccadele alan\u0131na ancak toplumsal dinamizminin yaratt\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n\u00e7 ile, yani dolayl\u0131 olarak etkide bulunmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Bu noktada \u00e7er\u00e7evesi 27 May\u0131s ile \u00e7izilen 60 sonras\u0131 siyasal rejim ile sendikal m\u00fccadeleler aras\u0131ndaki ili\u015fkinin \u00f6zg\u00fcl bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirtmek gerekiyor. 27 May\u0131s’\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan 61 Anayasas\u0131 sendikal ve demokratik haklar konusunda ge\u00e7mi\u015fle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a \u00f6nemli a\u00e7\u0131l\u0131mlar i\u00e7ermektedir. Birden \u00e7ok nedeni vard\u0131r bunun. Birin\u00adcisi, yukar\u0131da da an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi 61 Anayasas\u0131n\u0131n iskeletini, sanayi bur\u00adjuvazisinin temel siyasal perspektifleriyle kentli s\u0131n\u0131flar\u0131n taleplerini kayna\u015ft\u0131ran CHP’nin belli ba\u015fl\u0131 programatik metinleri olu\u015fturmaktad\u0131r ve bu metinlerde grev hakk\u0131 da dahil olmak \u00fczere temel sendikal ve demokratik haklar yer almaktad\u0131r. \u0130kincisi, yeni anayasan\u0131n haz\u0131rlanma s\u00fcreci, 27 May\u0131s’\u0131n bonapartist karakteri nedeniyle anayasa profes\u00f6rlerinin ve baz\u0131 ilerici ayd\u0131nlar\u0131n etkisine olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 olmu\u015ftur. B\u00f6ylece tarihsel olarak i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kazan\u0131mlar\u0131 olan ve zaman i\u00e7inde “evrensel hukuk normlar\u0131” haline gelen bir dizi \u00f6ge de \u00e7ok fazla bir sorun yaratmadan girebilmi\u015ftir yeni anayasaya. Ama en \u00f6nemlisi, anayasan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 s\u00fcrecinde sanayi burjuvazisinin s\u00f6zc\u00fcs\u00fc durumundaki \u00e7evreler, di\u011fer m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n toplumsal dayana\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan k\u0131rsal \u00e7o\u011funlu\u011fun kar\u015f\u0131s\u0131nda kentli s\u0131n\u0131f ve tabakalar\u0131n sendikal ve demokratik a\u00e7\u0131l\u0131mlara kavu\u015fturulmas\u0131n\u0131 gelecek a\u00e7\u0131s\u0131ndan dengeleyici bir etken olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f olmal\u0131d\u0131rlar. Bunlar ve bunlara eklenmesi m\u00fcmk\u00fcn ba\u015fka et\u00adkenler bir araya gelince, yeni anayasal d\u00fczende, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n varolan g\u00fcc\u00fc ve m\u00fccadelecili\u011fiyle elde etmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir dizi sen\u00addikal ve demokratik hak “yukar\u0131dan bah\u015fedilmi\u015f”tir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na.\u00a0 <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck kentlerde h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 bu bah\u015fedilen haklara sahip \u00e7\u0131kmakta gecikmeyecektir. Militan bir sendikal m\u00fccadelenin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bu s\u00fcre\u00e7 b\u00fct\u00fcn burjuva g\u00fc\u00e7leri tedirgin etmekle kalmay\u0131p yeni siyasal rejimin olu\u015fturulmas\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen g\u00fc\u00e7 dengesi hesaplar\u0131n\u0131 beklenmedik bi\u00e7imde. sarsacakt\u0131r. Ne var ki, 1960’lar ve 70’lerde yer yer kendili\u011finden patlamalar, i\u015fgaller d\u00fczeyine ula\u015fabilen bu m\u00fccadelecili\u011fin siyasal ufku daha ba\u015ftan itibaren anayasan\u0131n bah\u015fetti\u011fi haklan “hayata ge\u00e7irmek” ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacakt\u0131r43<\/sup>‘ Bir ba\u015fka deyi\u015fle i\u015f\u00e7i hareketi siyasal rejim i\u00e7indeki dengeleri fiili m\u00fccadelecili\u011fi ile alt\u00fcst ederken paradoksal bi\u00e7imde siyasal rejimin anayasal \u00e7er\u00e7evesine sahip \u00e7\u0131kacak, m\u00fccadelecili\u011fiyle zorlad\u0131\u011f\u0131 rejimi ideolojik olarak y\u00fcceltecektir. Farkl\u0131 bi\u00e7imlerde ve a\u011f\u0131rl\u0131klarda da olsa T\u00fcrk-\u0130\u015e ve D\u0130SK b\u00fcrokrasilerinin hem bir bak\u0131ma varl\u0131k ko\u015fulu hem de \u00f6nemli bir manevra olana\u011f\u0131d\u0131r bu durum.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Ku\u015fkusuz sendikal m\u00fccadelenin devlete ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 salt 27May\u0131s’\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 yan\u0131lsamaya ba\u011flanamaz. K\u00f6keni 1946’dan itibaren, bir yan\u00addan i\u015f\u00e7i hareketinin kendili\u011finden sendikala\u015fma giri\u015fimi engellenirken di\u011fer yandan T\u00fcrk-\u0130\u015f’in devlet eliyle yukar\u0131dan denetimli bi\u00e7imde kurulmas\u0131na kadar uzat\u0131labilir. Bu ba\u011flamda, 196O’I\u0131 ve 70’li y\u0131llarda sendikal m\u00fccadeleleri denetimi alt\u0131nda tutan sendika b\u00fcrokrasisinin, Bat\u0131 toplumlar\u0131ndaki i\u015f\u00e7i hareketinin evrimi s\u0131ras\u0131nda oldu\u011fu gibi, sendikal m\u00fccadelenin belli bir evresinde tedricen geli\u015fen bir b\u00fcrokratiklesme s\u00fcrecinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131, tersine, sendikalar\u0131n yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya yani devlet denetimi alt\u0131nda kurulmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak daha bastan devlet\u00e7e yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmelidir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Devlet sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn mutlak a\u011f\u0131rl\u0131k ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 1946-60 ajas\u0131 d\u00f6nemde bu sendikal yap\u0131 (zaten b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131rsal b\u00f6lgelere yak\u0131n yerlerde kurulan, dolay\u0131s\u0131yla k\u0131rdan tam olarak kopart\u0131lmayan) i\u015f\u00e7i kitlesi \u00fczerinde, dolays\u0131z bir devlet denetimini sa\u011flamak perspektifi do\u011frultusunda in\u015fa edilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla devlet sekt\u00f6r\u00fcnde istihdam edilen her i\u015f\u00e7i, prosed\u00fcr gere\u011fi T\u00fcrk-\u0130\u015f \u00fcyesi olmaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

60 sonras\u0131nda T\u00fcrk-\u0130\u015f b\u00fcrokrasisinin y\u00f6netiminde devlet sekt\u00f6r\u00fcnde \u00fccretlerin ve sosyal haklar\u0131n belirlenmesi 60 \u00f6ncesinde oldu\u011fu gibi b\u00fct\u00e7e g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ve plan haz\u0131rl\u0131klar\u0131 s\u0131ras\u0131nda sendika b\u00fcrokratlar\u0131yla bakanl\u0131klar ve h\u00fck\u00fcmet aras\u0131ndaki pazarl\u0131klar temelinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmekte, toplu s\u00f6zle\u015fmeler \u00f6nceden belirlenen miktarlar\u0131 karara ba\u011flayan bir formalite olmaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u0130\u00e7 pazara y\u00f6nelik sermaye birikiminin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak 1960’lann ba\u015f\u0131ndan itibaren \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn h\u0131zla geli\u015fip \u00f6ne ge\u00e7i\u015fi, devlet sekt\u00f6r\u00fcnden farkl\u0131 olarak bu sekt\u00f6rde militan bir sendikal \u00f6rg\u00fctlenme s\u00fcrecine yol a\u00e7acakt\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle 60 sonras\u0131n\u0131n militan sendikal m\u00fccadelecili\u011finin alt\u0131nda, sanayi burjuvazisinin direnme ve engelleme giri\u015fimlerine ra\u011fmen ger\u00e7ekle\u015ftirilen, \u00f6zel sekt\u00f6re dahil b\u00fcy\u00fck sanayi i\u015fletmelerindeki sendikal \u00f6rg\u00fctlenme faaliyeti yatar. ‘ Baz\u0131 sendikalar\u0131n 1960’lar\u0131n sonuna do\u011fru T\u00fcrk-\u0130\u015f’ten koparak D\u0130SK’i olu\u015fturmalar\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan dinamik de budur esas olarak. \u00d6zel sekt\u00f6rde istihdam edilen i\u015f\u00e7iler i\u00e7in sendikala\u015fma, salt \u00fccretlerin y\u00fckseltilmesine y\u00f6nelik bir kayg\u0131dan da kaynaklanmamaktad\u0131r. Sanayicilerin maliyetleri y\u00fckseltti\u011fi ve i\u015ften atmay\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle vermekten imtina etti\u011fi k\u0131dem tazminat\u0131, sigortal\u0131 olma hakk\u0131, emekli ikramiyesi, i\u015f kazalar\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00fcvence gibi-temel sosyal haklar\u0131n ve g\u00fcvencelerin elde edilebilmesi i\u00e7in bile sendikala\u015fmak gerekmektedir \u00f6zel sekt\u00f6rdeki i\u015f\u00e7iler i\u00e7in. Ne var ki, \u00f6zel sekt\u00f6rdeki militan sendikala\u015fma dinami\u011fi temelinde D\u0130SK’in olu\u015fmas\u0131, bu konfederasyonda b\u00fcrokrasinin egemenli\u011fine son vermemi\u015ftir. Tersine, T\u00fcrk-t\u015f i\u00e7inden gelen b\u00fcrokratlar\u0131n kendini bu dinami\u011fe uyarlayan ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren kesimlerinin \u00f6nderli\u011fi alt\u0131nda kurulmu\u015ftur D\u0130SK.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

1970’lerin ikinci yar\u0131s\u0131na do\u011fru, sanayile\u015fme dalgas\u0131n\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirmesine paralel olarak b\u00fcy\u00fck, hatta orta \u00f6l\u00e7ekli sanayi i\u015fletmelerinin \u00e7o\u011funda sendikal \u00f6rg\u00fctlenmenin ger\u00e7ekle\u015ftiril\u00admesi, D\u0130SK’i D\u0130SK yapan militan m\u00fccadelecili\u011fin durulmas\u0131na ve b\u00fcrokrasinin taban \u00fczerindeki denetiminin peki\u015fmesine yol a\u00e7acakt\u0131r. Art\u0131k bu y\u0131llarda sendikal m\u00fccadele ve buna ba\u011fl\u0131 olarak T\u00fcrk-i\u015f -D\u0130SK rekabeti, toplu s\u00f6zle\u015fme pazarl\u0131klar\u0131 ve h\u00fck\u00fcmetler \u00fczerinde siyasal bask\u0131 kurmak gibi b\u00fcrokratlar\u0131n ve uzmanlar\u0131n inisiyatifini \u00f6ne \u00e7\u0131karan alanlara kaym\u0131\u015ft\u0131r. 1970’li y\u0131llarda D\u0130SK, militan bir \u00f6rg\u00fctlenme faaliyeti temelinde de\u011fil, b\u00fcrokratlar aras\u0131 pazarl\u0131klar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan, baz\u0131 sendikalar\u0131n ya da \u015fubelerin T\u00fcrk-\u0130\u015f’den kopmas\u0131 ya da ba\u011f\u0131ms\u0131z sendikalar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 temelinde b\u00fcy\u00fcmektedir. \u00dccretlerin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ve sendikal kazan\u0131mlar\u0131n geni\u015fletilmesi D\u0130SK y\u00f6netiminin taban \u00fczerindeki denetimine dayanarak, h\u00fck\u00fcmetler ve i\u015fveren kurulu\u015flar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda sol bir s\u00f6ylem alt\u0131nda olu\u015fturdu\u011fu siyasal bas\u0131nc\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olmaktad\u0131r art\u0131k. Grev, miting vb. eylemler bu do\u011frultuda taktik ara\u00e7lard\u0131r yaln\u0131zca. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

1960 sonras\u0131 d\u00f6nemde sosyalist hareket<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

1960’l\u0131 y\u0131llarda sosyalist hareket, 27 May\u0131s \u00f6ncesinde CHP etraf\u0131nda toplanan, 27 May\u0131s’ta ise m\u00fcdahaleyle \u00f6zde\u015fle\u015ferek kendini Kemalizmin -orduyla birlikte- ger\u00e7ek miras\u00e7\u0131s\u0131 olarak g\u00f6ren aydm ve \u00f6\u011frenci gen\u00e7lik radikalizasyonunun bir devam\u0131 olarak belirir. 27 May\u0131s ve sonras\u0131nda sanayi burjuvazisinin kendisine “organik olarak” ba\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 bu kesimler, bu burjuvazinin DP’nin miras\u00e7\u0131s\u0131 olan g\u00fc\u00e7lere-kendi \u00f6nderli\u011fini kabul ettirerek-meyletmesi sonucunda, daha da radikalle\u015ferek iyiden iyiye sola kayacaklard\u0131r. Ama gene de 60’lann sonlar\u0131na kadar AP iktidarlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda kendilerini 27 May\u0131s’\u0131n ve 61 Anayasas\u0131’n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc “anayasal d\u00fczen”in ger\u00e7ek sahibi olarak g\u00f6rmeye devam edeceklerdir. \u00d6yle ki 1960’lann ortalar\u0131na kadar gen\u00e7lik hareketinin \u00f6nderleri, d\u00f6nemin h\u00fck\u00fcmetlerine \u00fcltimatomlar g\u00f6nderme hakk\u0131n\u0131 bile g\u00f6rmektedirler kendilerinde.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan 27 May\u0131s’la gelen g\u00f6rece \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnme ve tart\u0131\u015fma ortam\u0131, Takrir-i s\u00fckun’dan beri yasaklanm\u0131\u015f ve gayr\u0131 me\u015fru ilan edilmi\u015f olan sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcncenin ilk kez geni\u015f kesimlere ula\u015fabilecek bir yasal a\u00e7\u0131l\u0131ma kavu\u015fmas\u0131na imkan tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte, Stalinist \u00e7izgileri do\u011frultusunda siyasal ya\u015famlar\u0131 s\u00fcrekli olarak sillesini yedik\u00adleri Kemalist dikta alt\u0131nda Kemalizme \u00f6vg\u00fcler d\u00fczmekle ge\u00e7en a\u015famal\u0131 devrim ve tek \u00fclkede sosyalizm ideolojisiyle yorulmu\u015f, TKP’den arta kalan “eski t\u00fcfek” kadrolar\u0131n inisiyatifi alt\u0131nda geli\u015fen bir s\u00fcre\u00e7tir bu.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlara ek olarak sa\u011fdan sola do\u011fru olduk\u00e7a farkl\u0131 tonlar i\u00e7ermekle birlikte, i\u00e7 pazara y\u00f6nelik birikim-sanayile\u015fme tarz\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde Kemalist ideolojiye pop\u00fclist renkler de katarak olu\u015fturulan milli’ kalk\u0131nmac\u0131 bir ideolojik paradigman\u0131n egemen oldu\u011funu hat\u0131rlatmak gerekiyor. Bu birikim tarz\u0131 i\u00e7inde devletin almak durumunda oldu\u011fu aktif ve m\u00fcdahaleci rol\u00fcn ger\u00e7ek s\u0131n\u0131fsal i\u015flevini gizlemek \u00fczere, 1<\/sup>‘milli kalk\u0131nma” hedefi do\u011frultusunda devlete, \u015fu ya da bu \u00f6l\u00e7\u00fcde sanayile\u015fmenin lokomotif g\u00fcc\u00fc yani bir \u00f6zne g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc kazand\u0131r\u0131lmas\u0131na cevaz veren bir paradigmad\u0131r bu. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte kabaca bu ideolojik iklimin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ortamda, sosyalizm, “eski t\u00fcfeklerin de marifetiyle, sanayi burjuvazisinin staretijik y\u00f6nelimine tekab\u00fcl eden milli kalk\u0131nmac\u0131 ideolojik paradigman\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bir me\u015fruluk kazancakt\u0131r. Daha a\u00e7\u0131k bir ifadeyle, sosyalizm i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendi eyleminin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan ve ancak enternasyonal bir temelde ger\u00e7ekle\u015febilecek bir toplumsal kurtulu\u015f projesi oJarak de\u011fil, devlet marifetiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilecek planl\u0131 bir milii kalk\u0131nma yolu olarak, “kapitalist yoldan” kalk\u0131nilamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u015fvurulmas\u0131 gereken bir yol olarak savunulacak ve me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131r. Egemen ideolojik paradigma i\u00e7inde, bu paradigman\u0131n belli ba\u015fl\u0131 \u00f6\u011felerini (m\u00fcdahaleci devlet, plan milli kalk\u0131nma vb.) sola do\u011fru \u00e7eki\u015fi irerek, b\u00f6ylece Kemalizmin mant\u0131ksal bir sonucu ve hatta “ger\u00e7ek i\u00e7eri\u011fi” g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fclerek sunulacakt\u0131r sosyalizm.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

K\u0131saca, 6O’l\u0131 y\u0131llarda bi\u00e7imlendirilen sosyalist ideoloji, ortak temalar \u00e7er\u00e7evesinde sol Kemalizmle Stalinizmin bir k\u0131rmas\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r. (Hi\u00e7 ku\u015fkusuz Sovyet b\u00fcrokrasisinin bu y\u0131llarda belli az\u00adgeli\u015fmi\u015f ‘devletler \u00fczerinde egemenlik kurma yolunda yayd\u0131\u011f\u0131 “kapitalist olmayan yol” ideolojisinin de \u00f6nemli bir etkisi vard\u0131r T\u00fcrkiye solunun ideolojik bi\u00e7imlenmesi \u00fczerinde.)<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u2022 60’lar\u0131n hemen sonras\u0131nda Y\u00f6n dergisinden ba\u015flayarak Devrim dergisiyle devam eden ve 12 Mart’a kadar etkin bir ayd\u0131n ve asker-sivil b\u00fcrokrat \u00e7evre i\u00e7inde taraftar bulan, Marksizmi olduk\u00e7a \u015faibeli olan sol Kemalist \u00e7izgi, staratejik planda “ilerici darbe” haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde,
\ndolays\u0131zca bir kurtar\u0131c\u0131-\u00f6zne devletin marifeti olarak g\u00f6rmektedir sosyalizmi.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u2022 1960’lar\u0131n ikinci yaras\u0131ndan itibaren, bu \u00e7izgiden koparak Marksist bir \u00e7er\u00e7evede devrim stratejisine y\u00f6nelen MDD \u00e7izgisi ve bunun t\u00fcrevleri ise Stalinizm ve Kemalizmin etkisinden kopamasalar da stratejilerini s\u0131n\u0131fsal bir temele oturtma \u00e7abas\u0131 i\u00e7ine gireceklerdir. 70’lerin hemen arifesinde Kastrist ya da Maoist gerillac\u0131 pop\u00fclist temelde militan bir m\u00fccadele \u00e7izgisi aray\u0131\u015f\u0131nda olsalar da, MDD \u00e7izgisinin t\u00fcrevleri olduklar\u0131ndan, dolay\u0131s\u0131yla Kemalizmin s\u0131n\u0131f do\u011fas\u0131na ili\u015fkin yan\u0131lsamalar k\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan, bu ak\u0131mlar, stratejik projelerinde \u015fu ya da bu \u00f6l\u00e7\u00fcde ama mutlaka ilerici bir askeri darbeye yer vereceklerdir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u2022 1960’lar\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda, ileride D\u0130SK’in kurulu\u015funun ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekecek olan sendikac\u0131lar\u0131n giri\u015fimiyle kurulan T\u0130P, ba\u015ftan itibaren sol darbe pe\u015finde ko\u015fan stratejilerden uzak duracak ve bu \u00e7izgilerin k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011fi parlamenterizmi temel alacakt\u0131r (60 \u00f6ncesine kadar, yaln\u0131zca m\u00fclksahibi s\u0131n\u0131f temsilcileriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olan ve m\u00fclksahibi s\u0131n\u0131flar aras\u0131 uzla\u015fmalar\u0131n – pazarl\u0131klar\u0131n steril bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir zemin i\u015flevi g\u00f6ren parlamento, T\u0130P’li sosyalist milletvekillerinin yer almaya ba\u015flamas\u0131yla ciddi tart\u0131\u015fmalara, alt\u00fcst olu\u015flara sahne olacakt\u0131r).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bununla birlikte, ideolojik planda T\u0130P saflar\u0131nda da sosyalizm bir “milli kalk\u0131nma yolu”dur. Dahas\u0131 27 May\u0131s ve devlet konusunda Kemalist ideolojinin etkisi en az Y\u00d6N ve MDD \u00e7izgilerinde oldu\u011fu kadar T\u0130P i\u00e7in de s\u00f6zkonusudur. Hatta T\u0130P 27 May\u0131s Anayasas\u0131’mn “kapitalizme kapal\u0131, sosyalizme ise a\u00e7\u0131k” oldu\u011funu bile iddia etmekte, b\u00f6ylece kendini ve sosyalizmi “anayasal d\u00fczen”in en me\u015fru miras\u00e7\u0131s\u0131 olarak sunmaktad\u0131r.49<\/sup><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

B\u00f6ylece T\u0130P’in “stratejisi” \u00e7er\u00e7evesinde sosyalizme ge\u00e7i\u015f, par\u00adlamenter zeminde gerici iktidarlar\u0131 ala\u015fa\u011f\u0131 ederek 27 May\u0131s Anayasas\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc reformlar\u0131 “hayata ge\u00e7irmek” ten ibarettir; egemen g\u00fc\u00e7ler, 27 May\u0131s Anayasas\u0131n\u0131n zaten \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc “sosyalist kalk\u0131nma yolu” kar\u015f\u0131s\u0131nda engelleyici g\u00fc\u00e7lerdir ve iktidar\u0131 ellerinde tutmalar\u0131na ra\u011fmen “anayasal d\u00fczen” \u00e7er\u00e7evesinde gayr\u0131 me\u015frudurlar. \u015eu halde sorun bu “engeli” ortadan kald\u0131rmak \u00fczere parlamenter zeminde iktidar\u0131 almak ve anayasal reformlar\u0131 “uygulamaya koymakla kendili\u011finden \u00e7\u00f6z\u00fclecektir. S\u00f6ylemeye bile gerek yok; sosyalizm tedricen devlet sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131yla ve \u00f6zel sekt\u00f6re tan\u0131nan ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla in\u015fa edilecektir bu projede. Ve b\u00f6ylece “Sike”, T\u0130P iktidar\u0131yla “tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fan” TC Dev\u00adletinin \u00f6nderli\u011finde “sosyalist yoldan kalk\u0131nacakt\u0131r. Her iki kanatta da “milli mesele” hi\u00e7 ku\u015fku yok ki TC. Devletinin ABD emperyalizmi kar\u015f\u0131s\u0131ndaki “milli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k” sorunudur; “K\u00fcrt sorunu” diye bir sorun g\u00fcndemde bile de\u011fildir, olsa olsa “Do\u011funun kalk\u0131nmas\u0131ndan bahsedilmektedir \u00fcrkek\u00e7e.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

12 Mart sosyalist hareket \u00fczerindeki Kemalizmin fiili etkisine bir son verecektir. Sol cuntac\u0131l\u0131k bir daha dirilmemek \u00fczere sessizce tarihe kar\u0131\u015f\u0131rken, T\u0130P’in par\u00e7alanmas\u0131yla olu\u015fan kanatlar da parlementer alana giremeyeceklerdir bir daha.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bununla birlikte 71 sonras\u0131nda sosyalist hareket i\u00e7inde, T\u00ceP’in miras\u0131na sahip \u00e7\u0131kan kanatlar\u0131n yan\u0131s\u0131ra TS\u0130P’in olu\u015fumu ve TKP’nin legale \u00e7\u0131kmak do\u011frultusundaki “at\u0131l\u0131m”\u0131yla \u00e7e\u015fitlenen yeni bir refor\u00admist kanat olu\u015facakt\u0131r. (Aybar \u00f6nderli\u011findeki SDP d\u0131\u015f\u0131nda) hepsi Stalinist ve prosovyetik bir \u00e7izgiye oturan bu grup ve partiler, bir yan\u00addan sendika b\u00fcrokrasileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla i\u015f\u00e7i hareketi \u00fczerinde tepeden k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek bir etki kurarlarken, di\u011fer yandan, Stalinist a\u015famal\u0131 devrim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli versiyonlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde (\u0130leri Demokratik Devrim, Demokratik Halk devrimi, Ulusal Halk Cephesi vb.) 12 Mart sonras\u0131nda Ecevit \u00f6nderli\u011finde sosyal demokrat bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sa\u011flayarak burjuva reformist bir siyasal alternatif olu\u015fturmay\u0131 ba\u015faran CHP’nin kuyru\u011funa takacaklard\u0131r i\u015f\u00e7i kitlelerini. B\u00f6ylece sendika b\u00fcrokrasilerinin ve reformist ak\u0131mlar\u0131n katk\u0131lar\u0131yla i\u015f\u00e7i hareketinin siyasal ufku CHP iktidar\u0131yla s\u0131n\u0131rlanacakt\u0131r bu y\u0131llarda.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

12 Mart’ta en ciddi darbeyi alanlar ku\u015fkusuz darbe \u00f6ncesinde MDD gelene\u011finin \u00e7e\u015fitli t\u00fcrevleri olarak ayr\u0131\u015fan ve darbenin hemen arifesinde Stalinizmin, Kastrizm ve Maoizm gibi gerillac\u0131-pop\u00fclist versiyonlar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015fmenin e\u015fi\u011fine gelen militan sol gruplard\u0131r. Ama 12 Mart rejiminin sona ermesinden sonra en h\u0131zl\u0131 toparlanan ve geli\u015fen gruplar da gene bunlar olacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

12 Mart stratejik planda “ilerici-devrimci darbe” hayallerini y\u0131karak, sol Kemalizmin bu gruplar \u00fczerindeki fiili etkisine bir \u00e7\u0131rp\u0131da son vermi\u015ftir. Ama varolan devlete ili\u015fkin yan\u0131lsaman\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131, TC Devleti’nin tarihine ili\u015fkin, yani Kemalizmin s\u0131n\u0131fsal karakterine ili\u015fkin bir hesapla\u015fmayla tamamlanmam\u0131\u015f, bir iki f\u0131r\u00e7a darbesi d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 bir ciddi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu olmam\u0131\u015ft\u0131r ge\u00e7mi\u015fe bak\u0131\u015fta. Buna g\u00f6re s\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fc ilerici-devrimci bir g\u00fc\u00e7 olan Kemalist asker-sivil b\u00fcrokrasinin \u00f6nderli\u011fi alt\u0131nda kurulan TC. Devleti, gerici s\u0131n\u0131f ve g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 toplumu (Milli Kurtulu\u015f ve Bat\u0131l\u0131la\u015fma Do\u011frultusunda) ilerleten bir “\u00d6zne”\u00fbx gene. Ama bir tarihte (kimine g\u00f6re Milli M\u00fccadele’den k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, kimine g\u00f6re 1950’den itibaren, kimine g\u00f6re de 27 May\u0131s sonras\u0131nda tedricen) emperyalizmin i\u015fbirlik\u00e7isi gerici g\u00fc\u00e7ler devleti “ele ge\u00e7irmi\u015fler”dir. B\u00f6ylece Kemaliz\u00admin elinde bir \u00d6zne olan devlet, i\u015fbirlik\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n elinde emperyaliz\u00admin bir” kuklas\u0131na”, yani bir nesneye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ama bu arada yeni bir “\u00d6zne” de olu\u015fmaktad\u0131r: Ku\u015fkusuz her ak\u0131m\u0131n kendi tekelinde oldu\u011funu iddia etti\u011fi “do\u011fru devrimci teori” temelinde kurulmakta olan “Parti”dir bu. Ba\u015fka bir deyi\u015fle Stalinist-pop\u00fclist geleneklerde parti, Leninist parti teorisinde oldu\u011fu gibi, is\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendi alternatif iktidar organlar\u0131n\u0131 yaratmas\u0131 yolunda, devrimci bir bilince ula\u015fmas\u0131n\u0131n bir dolay\u0131m\u0131 olarak de\u011fil, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n “ideolojik \u00f6nderli\u011fini” temsil ederek, s\u0131n\u0131ftan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ve s\u0131n\u0131f\u0131 ikame ederek giri\u015fti\u011fi m\u00fccadeleyle proleteryay\u0131 “kurtaran” bir \u00f6nc\u00fc g\u00fc\u00e7, s\u0131n\u0131ftan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir siyasal \u00d6zne olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Dahas\u0131 gerek “halk sava\u015f\u0131 staretejisi”\u00a0 <\/span>gere\u011fi,\u00a0 <\/span>gerekse de Stalinist ideolojideki Parti-Devlet \u00f6zde\u015fle\u015ftirmesinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak “\u00d6zne-Parti”, gelecekteki devletin n\u00fcvesini de temsil etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla Kemalist ideolojinin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturan \u00d6zne-Devlet anlay\u0131\u015f\u0131 Kemalizmle tam olarak hesapla\u015famayan (Stalinist gelene\u011fi nedeniyle hesapla\u015fmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn olmayan) militan Stalinist-pop\u00fclist ak\u0131mlarda \u00d6zne-Parti-Devlet bi\u00e7imi alt\u0131nda s\u00fcrecektir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ortak ideolojik formasyonlar\u0131 en soyut felsefi d\u00fczeyde \u00d6zne-Parti-Devlet nosyonu \u00e7er\u00e7evesinde tan\u0131mlanabilecek olan bu gruplar, “toplumsal muhalefet” ile ilgili b\u00f6l\u00fcmde de belirlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi, 1970’lerin ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren, b\u00fcy\u00fck kentlere ve kimi ta\u015fra kent ve kasabalar\u0131na yeni g\u00f6\u00e7en ve buralarda tutunabilmek i\u00e7in her an fiilen devlet g\u00fc\u00e7leriyle m\u00fccadele i\u00e7inde olan marjinal sekt\u00f6rdeki yar\u0131 proleter kitleler i\u00e7inde k\u00fc\u00e7\u00fcmsenemeyecek siyasal g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131 olu\u015fturmaya ba\u015flayacaklard\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

B\u00f6ylece bu gruplar, fa\u015fist harekelin taktik gere\u011fi b\u00fcy\u00fck kon\u00adfederasyonlarda \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na do\u011frudan sald\u0131rmamas\u0131n\u0131n da et\u00adkisiyle, bir yandan anti-fa\u015fist m\u00fccadelenin b\u00fct\u00fcn militan g\u00f6revlerini \u00fcstlenirlerken, bir yandan da marjinal sekt\u00f6r\u00fcn yar\u0131 proleter ve proleter kitlelerinin olu\u015fturdu\u011fu gecekondu b\u00f6lgelerinde, dayan\u0131\u015fma ihtiyac\u0131yla akrabal\u0131k ve hem\u015fehrilik ili\u015fkileri \u00e7er\u00e7evesinde kendili\u011finden olu\u015fan, burjuva partilerinin hi\u00e7 bir bi\u00e7imde n\u00fcfuz edemedi\u011fi, yar\u0131 a\u00e7\u0131k toplumsal \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fcklerin militan bi\u00e7imde ve merkezi olarak kurumla\u015fmalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekeceklerdir. \u00d6yle ki, yeni yeni olu\u015fan bu b\u00f6lgelerin fa\u015fistlerin ya da devlet g\u00fc\u00e7lerinin sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 korunmas\u0131ndan militan y\u00f6ntemlerle (otob\u00fcs ka\u00e7\u0131rma, i\u015fgal etme vb.) belediye hizmetlerine kavu\u015fturulmas\u0131na, b\u00f6lgenin adil bi\u00e7imde parsellenip d\u00fczenlenmesinden el birli\u011fi i\u00e7inde gecekondular\u0131n yap\u0131m\u0131na, aileler ya da farkl\u0131 b\u00f6lgelerden gelen kesim\u00adler aras\u0131ndaki s\u00fcrt\u00fc\u015fmelerin giderilmesinden dayan\u0131\u015fma fonlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131na, hatta d\u00fc\u011f\u00fcnlerden sa\u011fl\u0131k hizmetlerine (bedeva ila\u00e7 ve muayene vb.) kadar bu b\u00f6lgelerin b\u00fct\u00fcn g\u00fcndelik sorunlar\u0131n\u0131n ve ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flan\u0131p d\u00fczenlenmesi, fiilen alternatif siyasal otorite durumuna gelen bu gruplar\u0131n tekeli alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilecektir.50<\/sup> \u0130\u015fin tuhaf\u0131, stratejileri gere\u011fi k\u0131rlardan dem vururlarken, k\u0131rlardan yeni kopan kitlelerin b\u00fcy\u00fck kentlerde olu\u015fturduklar\u0131 b\u00f6lgelerde k\u00f6k salmaktad\u0131rlar bu gruplar.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Sol i\u00e7inde Kemalist ideolojinin etkisinin k\u0131r\u0131lmas\u0131, daha 70 \u00f6ncesinde kimi dernekler \u00e7er\u00e7evesinde (Do\u011fu Devrimci K\u00fclt\u00fcr Ocaklar\u0131 vb.) geli\u015fmeye ba\u015flayan K\u00fcrt solunun ayr\u0131\u015fma s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131racakt\u0131r. Ne var ki, b\u00fct\u00fcn 70’li y\u0131llar boyunca h\u0131zlanarak devam eden bu ayr\u0131\u015fma, sol i\u00e7inde olduk\u00e7a gerilimli bir s\u00fcre\u00e7 olacakt\u0131r. Hatta denilebilir ki 60’lar\u0131n sonuna kadar T\u00fcrkiye soluna damgas\u0131n\u0131 vuran milliyet\u00e7i ideolojinin etkisinin k\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan temel dinamik K\u00fcrt solunun ayr\u0131\u015fma s\u00fcreci olmu\u015ftur. Bununla birlikte, T\u00fcrk solunu olu\u015fturan gruplar, K\u00fcrt hareketinin geli\u015fmesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 potansiyeli kendi b\u00fcnyelerinde massetmek \u00fczere milliyet\u00e7i gelene\u011fin etkisinden s\u0131yr\u0131l\u0131rlarken, bim bir gerek\u00e7eyle (“g\u00fc\u00e7leri b\u00f6lmemek” UKKTH’m “devrim sonras\u0131” bin hak olarak tan\u0131mlamak vb.) K\u00fcrt solunun ayr\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmesine kar\u015f\u0131 direneceklerdir.”1<\/sup><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan K\u00fcrt hareketinin h\u0131zla geli\u015fmesi, b\u00fcy\u00fck kentlerin gecekondu b\u00f6lgelerine benzer bir tablonun belirlemesine yol a\u00e7acakt\u0131r K\u00fcrtlerin yo\u011fun bi\u00e7imde ya\u015fad\u0131klar\u0131 y\u00f6relerde. \u00d6zellikle h\u0131z\u0131 bir geli\u015fime sahne olan y\u00f6relerde, militan K\u00fcrt gruplar, b\u00f6lgeye giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 bile denetleyen, devlet otoritesinin yerini almaya aday siyasal g\u00fc\u00e7 odaklar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fme dinamiklerini ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

K\u0131saca 12 Mart, k\u0131smi darbeler vurmakla birlikte, ne toplumsal m\u00fccadelecilikteki y\u00fckseli\u015fe, ne de sosyalist hareketin g\u00fc\u00e7lenmesine kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirebilmi\u015ftir. \u00d6te yandan 12 Mart 1969’dan itibaren kendini g\u00f6steren, burjuvazinin geleneksel sa\u011f g\u00fc\u00e7lerinin par\u00e7alanmas\u0131 s\u00fcrecine de bir \u00e7are olu\u015fturamam\u0131\u015ft\u0131r. Hatta bu konuda, ard\u0131nda daha k\u00f6t\u00fc bir tablo b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bile s\u00f6ylenebilir 12 Mart d\u00f6neminin. Yani bu a\u00e7\u0131dan da ba\u015far\u0131s\u0131z bir giri\u015fim olmu\u015ftur 12 Mart. Biraz daha yak\u0131ndan bakal\u0131m.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ba\u015far\u0131s\u0131z bir giri\u015fim: 12 Mart<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

12 Mart m\u00fcdahalesi, her\u015feyden \u00f6nce, ordunun s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesine bonapartist bi\u00e7imde m\u00fcdahale etme olanaklar\u0131n\u0131 t\u00fcketti\u011finin traji-komik bir itiraf\u0131 olmu\u015ftur. “Anayas\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc reformlar\u0131 yerine getirme” ad\u0131na yola \u00e7\u0131kan cunta, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra “Anayasan\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in bir l\u00fcks” oldu\u011funa h\u00fckmedecek, ama ne parlamentoyu, ne de siyasi partileri kapatabilecek bir g\u00fcce sahip oldu\u011fundan, varolan g\u00fc\u00e7 dengeleri i\u00e7inde kendine bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu arayacakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, sola ve i\u015f\u00e7i hareketine k\u0131smi darbeler vurmakla birlikte, ard\u0131nda -AP’nin d\u00fcmen suyunda 61 Anayasas\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir iki de\u011fi\u015fiklik d\u0131\u015f\u0131nda- hi\u00e7 bir kal\u0131c\u0131 iz b\u0131rakmadan \u00e7ekilecektir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ordunun ba\u011f\u0131ms\u0131z m\u00fcdahale ko\u015fullar\u0131n\u0131 kaybetmesinde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n m\u00fccadelecili\u011finin y\u00fckseli\u015f i\u00e7inde olmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir pay\u0131 vard\u0131r. Ama esas etken, 60 sonras\u0131nda \u00f6zellikle AP iktidarlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda ordunun \u00fcst kesimlerinin \u00e7e\u015fitli kurumsal ve ekonomik ba\u011flarla bur\u00adjuvaziye ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r (OYAK vb. kurulu\u015flar).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan 12 Mart darbesi, ordunun orta ve alt kademelerindeki sol darbe haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u015flevini de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Gizliden gizliye bir “cuntalar sava\u015f\u0131” olarak ya\u015fanan 12 Mart d\u00f6neminin sonun\u00adda ordu i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn sol kesimlerin tasfiyesi ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. 1973 sonras\u0131nda art\u0131k ordu, i\u00e7inde ancak k\u0131smen fa\u015fist g\u00fc\u00e7lerin bar\u0131nabildi\u011fi, b\u00fcy\u00fck burjuvaziye t\u00fcm\u00fcyle ba\u011fl\u0131 bir kurumdur.H\u00fcsranla biten m\u00fcdahale maceras\u0131, burjuvazinin geleneksel siyasal g\u00fc\u00e7lerinin par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131racakt\u0131r. \u0130\u00e7 pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131n\u0131n ilk bunal\u0131m sinyalleriyle birlikte sanayi ile tar\u0131m ve ticaret aras\u0131ndaki dengelerin \u00f6zellikle tar\u0131m aleyhine sars\u0131lmas\u0131, AP’nin toplumsal taban\u0131nda radikal sa\u011f ak\u0131mlara do\u011fru bir kaymaya yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi, kapitalist geli\u015fmenin olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 kimi Orta Anadolu kent ve kasabalar\u0131ndaki orta ve k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclk sahibi tabakalarla K\u00fcrt hareketinin geli\u015fmesini kendilerine y\u00f6nelik bir tehdit olarak g\u00f6ren Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu’nun kimi b\u00f6lgelerindeki T\u00fcrk m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar, sahte bir anti-kapitalist (ve Bat\u0131l\u0131la\u015fma kar\u015f\u0131t\u0131) s\u00f6ylemle \u0131rk\u00e7\u0131 bir milliyet\u00e7ilik temelinde geleneksel de\u011ferlere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devleti vaadeden fa\u015fist hareketin aktif ve vurucu kitlesel g\u00fcc\u00fc haline geleceklerdir. Metropollerdeki b\u00fcy\u00fck sanayi sermayesi kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 pazar\u0131n\u0131 koruyamayan Anadolu’nun kimi y\u00f6relerindeki -daha 1930’lu y\u0131llardan beri varolan- k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta sanayi sermayesinin tepkisi temelinde olu\u015fan islamc\u0131 hareket ise,” k\u0131sa bir s\u00fcre sonra bu s\u0131n\u0131fsal temelin \u00f6tesine ge\u00e7erek, \u00e7\u00f6kmekte olan resmi ideoloji kar\u015f\u0131s\u0131nda radikal bir ideolojik-toplumsal alternatif g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne b\u00fcr\u00fcnecektir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

B\u00f6ylece ge\u00e7mi\u015fte AP b\u00fcnyesinde yer alan burjuvazinin geleneksel toplumsal-siyasal g\u00fc\u00e7leri, 1970’li y\u0131llar\u0131n ikinci yaras\u0131ndan itibaren, her biri kendi do\u011frultusunda ayr\u0131\u015fma dinamikleri i\u00e7inde olan bir siyasal partiler koalisyonu (Milliyet\u00e7i Cephe H\u00fck\u00fcmetleri) alt\u0131nda bir araya gelebilmektedir art\u0131k.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bununla birlikte 12 Mart sonras\u0131nda, burjuvazinin geleneksel sa\u011f g\u00fc\u00e7lerindeki bu par\u00e7alanma s\u00fcrecine paralel olarak 60’lar\u0131n sonuna do\u011fru “ortan\u0131n solu”na kaymaya ba\u015flayan CHP, burjuva reformist temelde yeni bir alternatif haline gelecektir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

CHP, 1970’li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren Ecevit’in karizmatik \u00f6nderli\u011fi alt\u0131nda, Kemalist ideolojiye sosyal demokrat ve pop\u00fclist \u00f6\u011feler de katarak yeni bir siyasal kimlik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc vermeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Sendika b\u00fcrokrasilerinin ve sosyalist solun da “katk\u0131lar\u0131yla” k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde, yeni g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle parlamenter-demokratik planda toplumsal muhalefet i\u00e7in bir \u00e7ekim merkezi, bir “umut” haline gelecektir. B\u00f6ylece Ecevit’in y\u00f6netimi alt\u0131nda CHP bir yandan toplumsal m\u00fccadelecili\u011fin d\u00fczen s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde tutulmas\u0131 do\u011frultusunda d\u00fczenle kitleler aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 kay\u0131\u015f\u0131 i\u015flevini \u00fcstlenirken, bir yandan da bu g\u00fcc\u00fcne dayanarak, geleneksel sa\u011f g\u00fc\u00e7leri par\u00e7alanma i\u00e7indeki sanayi burjuvasine iktidar blokundaki di\u011fer hakim s\u0131n\u0131f kanatlar\u0131n\u0131 geriletmek y\u00f6n\u00fcnde kendini yeni bir alternatif olarak sunabilmektedir. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Dahas\u0131 CHP bir yandan \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flar \u00fczerinde toparlay\u0131c\u0131 bir g\u00fc\u00e7 haline gelerek kendini sanayi burjuvazisine,\u00a0 <\/span>di\u011fer m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n bas\u0131nc\u0131n\u0131 geriletecek yeni bir alternatif olarak dayat\u0131rken, bir yandan da sa\u011f ve sol siyasal g\u00fc\u00e7lerin etkisi alt\u0131nda toparlay\u0131c\u0131 i\u015flevini yitirerek par\u00e7alanman\u0131n e\u015fi\u011fine gelen Kemalist ideolojiye yeni ve kapsay\u0131c\u0131 bir i\u00e7erik getirmektedir: Kalk\u0131nmac\u0131 p\u00fcp\u00fclist \u00f6\u011felerle sosyal demokrasinin parlamenter demokratik bir zemin \u00fczerinde y\u00fckselen, toplumsal adaleti sa\u011flay\u0131c\u0131 hakem devlet ideolojisinin Kemalizme eklemlenmesiyle olu\u015fmaktad\u0131r bu yeni i\u00e7erik. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, TC Devleti’nin me\u015fruluk zeminini, Kemalizmin ideolojik miras\u0131 temelinde “kalk\u0131nma i\u00e7inde toplumsal adaleti ve bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131, s\u0131n\u0131flar \u00fczeri bir \u00f6zne” g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc kazand\u0131rarak yeniden bi\u00e7imlendirmeyi temsil etmektedir CHP.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki burjuvazisi i\u00e7in b\u00f6yle bir siyasal alternatif, \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flar\u0131n gelirlerinde az \u00e7ok bir art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayabilecek, pop\u00fclist-yeniden b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmc\u00fc \u00fccret politikalar\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan, h\u0131zl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme ve sanayile\u015fme d\u00f6neminde kal\u0131c\u0131 bi\u00e7imde ge\u00e7erli olabilir ancak. Oysa 1977’ye gelindi\u011finde T\u00fcrkiye, MC H\u00fck\u00fcmetleri alt\u0131nda ancak -D\u00c7M hesaplar\u0131, i\u015f\u00e7i d\u00f6vizi girdileri vb.- palyatif \u00f6nlemlerle ertelenebilen \u015fid\u00addetli bir ekonomik bunal\u0131m\u0131n e\u015fi\u011findedir ve bu d\u00f6nemde art\u0131k CHP’nin sundu\u011fu t\u00fcrden bir alternatifin ger\u00e7ekle\u015fme \u015fans\u0131 yoktur bur\u00adjuvazi i\u00e7in. Dolay\u0131s\u0131yla 70’li y\u0131llar boyunca h\u0131zl\u0131 bir at\u0131l\u0131m yaparak ken\u00addini yenileyen CHP, yaln\u0131zca kitlesel m\u00fccadelecili\u011fin d\u00fczen \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde tutulmas\u0131 ve giderek depolitize edilmesi yolunda s\u0131n\u0131rl\u0131 -ama ilerisi i\u00e7in belirleyici- bir i\u015flev g\u00f6recektir 1977\u201380 aras\u0131nda.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Birikim tarz\u0131n\u0131n bunal\u0131m\u0131 ve 24 Ocak Kararlar\u0131<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Devasa boyutlarda bir \u00f6demeler dengesi a\u00e7\u0131\u011f\u0131; temel ve ara mallar\u0131n ithalat\u0131n\u0131 durma noktas\u0131na getirerek sanayi \u00fcretimini fel\u00e7le\u015ftiren, “\u00fclkeyi 70 cent’e muhta\u00e7” hale getiren bir d\u00f6viz darbo\u011faz\u0131; \u00fc\u00e7 haneli rakkamlara t\u0131rmanan bir enflasyon oran\u0131; sanayi \u00fcretimini bile etkileyecek k\u0131s\u0131nt\u0131lara yola\u00e7an enerji darbo\u011faz\u0131… 70’lerin sonlar\u0131na do\u011fru ekonomiyi tam bir fel\u00e7le\u015fme i\u00e7ine sokan bunal\u0131m\u0131n yaln\u0131zca semptomlar\u0131d\u0131r bunlar. Bunal\u0131m\u0131n kendisi \u00e7ok daha derindedir; h\u00fck\u00fcmetlerin izledi\u011fi “iktisat politikalar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan” kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131 gibi kapitalist d\u00fcnya ekonomisinin 70’li y\u0131llar boyunca bir biri ard\u0131 s\u0131ra gelen resesyonlarla kendini g\u00f6steren bunal\u0131m\u0131ndan ciddi bi\u00e7imde etkilense de bu bunal\u0131m\u0131n basit\u00e7e “\u00fclkeye yans\u0131mas\u0131ndan ibaret de de\u011fildir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

1950’lerin ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren kendili\u011finden bi\u00e7imde geli\u015fen 196O’l\u0131 y\u0131llar boyunca ve 70’lerin ilk yar\u0131s\u0131nda h\u0131zl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme tem\u00adposuna ula\u015fan i\u00e7 pazara y\u00f6nelik sermaye birikim tarz\u0131n\u0131n, 1977’den itibaren kendini yeniden \u00fcretemez hale geli\u015finin damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir bunal\u0131md\u0131r s\u00f6zkonusu olan.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Yaln\u0131z bu kadar de\u011fil: Bunal\u0131m\u0131n \u015fiddetlendi\u011fi y\u0131llar, ayn\u0131 zaman\u00adda d\u00fcnya kapitalist pazar\u0131 i\u00e7inde uluslararas\u0131 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki ciddi de\u011fi\u015fme dinamiklerinin sundu\u011fu olanaklar \u00e7er\u00e7evesinde, yeni bir birikim tarz\u0131na (d\u0131\u015f pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131na) ge\u00e7i\u015f i\u00e7in ilk ip u\u00e7lar\u0131n\u0131 da vermektedir. \u015eu halde i\u00e7 pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131n\u0131n bunal\u0131m\u0131, T\u00fcrkiye burjuvazisi i\u00e7in d\u00fcnya ekonomisinin hiyerar\u015fik yap\u0131s\u0131nda Orta-Do\u011f\u0131\u0131 \u00e7ap\u0131nda \u00f6nem\/i ekonomik ve siyasal sonu\u00e7lar do\u011furabilecek, emperyalist sermaye ile \u00e7ok daha s\u0131k\u0131 bir i\u015fbirli\u011fini ve b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi gerektiren yeni bir konuma, yeni bir role ge\u00e7ip ge\u00e7ememenin sanc\u0131land\u0131r ayn\u0131 zamanda. D\u0131\u015f pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131na ge\u00e7i\u015f ise, sermayenin gerek i\u00e7 yap\u0131s\u0131nda, gerek \u00fccretli emekle ve di\u011fer s\u00f6m\u00fcr\u00fc bi\u00e7imleriyle ili\u015fkisinde, gerekse de emperyalist ser\u00admaye ile ili\u015fkilerinde \u00e7ok ciddi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri gerekli k\u0131lan bit yeniden yap\u0131lanma s\u00fcrecini dayatmaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte Ecevit h\u00fck\u00fcmetinin “kemerleri s\u0131kma” \u00f6nlemleriyle ba\u015flayan istikrar aray\u0131\u015flar\u0131, bu yeniden yap\u0131lanmaya y\u00f6nelik ilk zorunlu ad\u0131mlar olmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda 1980 ba\u015f\u0131nda g\u00fcndeme gelen 24 Ocak kararlar\u0131, bir\u00e7ok \u00fclkede herhangi bir bunal\u0131m d\u00f6neminde h\u00fck\u00fcmetlerin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyduklar\u0131 “istikrar paketlerinin \u00e7ok \u00f6tesinde, sermayenin yeni bir birikim tarz\u0131na ge\u00e7i\u015f do\u011frultusunda yeniden yap\u0131lanmas\u0131na y\u00f6nelik kapsaml\u0131 bir giri\u015fim olarak de\u011ferlendirilebilir. Daha da \u00f6nemlisi emperyalist sermayenin belli ba\u015fl\u0131 karar merkezlerinden yerli burjuvazinin b\u00fct\u00fcn belirleyici b\u00f6l\u00fcmlerine kadar \u00e7ok geni\u015f bir cephenin ortak r\u0131zas\u0131na dayanmaktad\u0131r 24 Ocak kararlar\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki, bu y\u00f6neli\u015fin ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in temel ko\u015ful, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n 6O’l\u0131 ve 70’li y\u0131llardaki ekonomik ve demokratik kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n ciddi bi\u00e7imde t\u0131rpanlanmas\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in ise i\u015f\u00e7i hareketinin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi toplumsal m\u00fccadelecili\u011fin durdurulmas\u0131 ve geriletilmesi gerekmektedir \u00f6ncelikle.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

1980’in arifesinde siyasal yap\u0131n\u0131n bunal\u0131m\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

1978’de i\u015f ba\u015f\u0131na gelen CHP h\u00fck\u00fcmetinin belli ba\u015fl\u0131 i\u015flevi bu olacakt\u0131r zaten: \u0130deolojik ve siyasal menzili, sendika b\u00fcrokrasilerinin ve sosyalist hareketin de simsarl\u0131\u011f\u0131yla CHP iktidar\u0131yla ba\u015ftan s\u0131n\u0131rlanan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n m\u00fccadelecili\u011fi, CHP h\u00fck\u00fcmetinin burjuvazinin dayatmalar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda “kemerleri s\u0131kma” do\u011frultusunda bir \u00e7izgi izlemesi, ve s\u0131k\u0131y\u00f6netim vb. bask\u0131 politikalar\u0131yla mitingleri, grevleri yasaklamas\u0131 sonucunda yerini h\u0131zla bir umutsuzlu\u011fa ve geri \u00e7ekilmeye b\u0131rakacakt\u0131r. B\u00f6ylece 1960’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren y\u00fckselen m\u00fccadelecilik bir-bir bu\u00e7uk y\u0131ll\u0131k bir d\u00f6nemde CHP iktidar\u0131 alt\u0131nda t\u00fcketiliverecektir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki, yeni birikim tarz\u0131na ge\u00e7i\u015f i\u00e7in yaln\u0131zca ilk ad\u0131md\u0131r i\u015f\u00e7i hareketinin m\u00fccadelecili\u011finin engellenmesi;\u00a0\u00a0 <\/span>sermayenin yeniden yap\u0131lanmas\u0131 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flar\u0131n belli ba\u015fl\u0131 kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcyle ve kal\u0131c\u0131 bi\u00e7imde geri al\u0131nmas\u0131n\u0131, siyasal yap\u0131n\u0131n bu \u00e7er\u00e7evede yeniden bi\u00e7imlendirilmesini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Oysa b\u00fct\u00fcn bu siyasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri ger\u00e7ekle\u015ftirmesi beklenen siyasal g\u00fc\u00e7lerin kendisi derin bir siyasal bunal\u0131m\u0131n girdab\u0131 i\u00e7indedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u2022\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/span><\/span>70’li y\u0131llar boyunca s\u00fcrekli par\u00e7alanan AP, oyunu alabildi\u011fi kitleler \u00fczerinde bile fiilen bir denetim olu\u015fturamamakta,\u00a0 <\/span>kendi sa\u011f\u0131ndaki islamc\u0131 ve fa\u015fist hareketlerin, elinde kalan taban\u0131n\u0131 bile fiilen y\u00f6nlendirmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda sa\u011fa do\u011fru s\u00fcr\u00fcklenmektedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u2022\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span>CHP ise, kitlelerin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in “umut” \u00f6lmekten \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r art\u0131k 80’in hemen arifesinde; 70’li y\u0131llarda Ecevit’in konu\u015fmalar\u0131n\u0131 dinlemek i\u00e7in meydanlar\u0131 dolduran kitlelerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc son se\u00e7imlerde sand\u0131\u011fa bile gitmemi\u015flerdir. \u00d6te yandan militan Stalinist-
\npop\u00fclist gruplar\u0131n etkin” oldu\u011fu b\u00f6lgelerdeki CHP taban \u00f6rg\u00fctleri, fiilen bu gruplar\u0131n bas\u0131nc\u0131, hatta yer yer denetimi alt\u0131ndad\u0131r, \u00f6zellikle fa\u015fist sald\u0131r\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda kitlesel direnmelerin g\u00fcndemde oldu\u011fu b\u00f6lgelerde CHP y\u00f6netiminin partinin taban \u00f6rg\u00fctleri’\u00fczerinde hi\u00e7 bir
\netkisi kalmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u2022\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/span><\/span>\u0130slamc\u0131 hareket, MSP’nin y\u00f6netimini bile zor durumda b\u0131rakan kitlesel g\u00f6vde g\u00f6sterileri d\u00fczenlemektedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u2022\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span>MHP ve yan kollar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi fa\u015fist harekete gelince; harekete ge\u00e7irebilece\u011fi toplumsal taban\u0131n orta vadede de\u011fi\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan yap\u0131sal s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n fark\u0131na varan fa\u015fist hareket, bir yandan kimi b\u00f6lgelerde (Mara\u015f, \u00c7orum vb.) provokatif kitlesel ter\u00f6r
\ngiri\u015fimleriyle fiilen islamc\u0131 ve hatta AP’ye oy veren kitleleri bile kendi do\u011frultusunda y\u00f6nlendirip i\u00e7 sava\u015f dinamiklerini zorlarken, bir yandan da bask\u0131c\u0131 \u00f6nlemleri kurumla\u015ft\u0131rma, toplumda “g\u00fc\u00e7l\u00fc devlet” beklen\u00adtisini yayma \u00e7abas\u0131 i\u00e7indedir. B\u00f6ylece, geni\u015f kitlelerin deste\u011fiyle iktidar olma yolunun kapal\u0131 olmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, fa\u015fist bir diktat\u00f6rl\u00fc\u011fe ge\u00e7i\u015f yolunda ara a\u015famalar olabilecek para militer ya da militer rejimleri g\u00fcndeme getirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.\u00a0\u00a0 <\/span>\u00d6zetle kendini burjuvaziye bunal\u0131mdan tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f alternatifi olarak dayatabilmek i\u00e7in i\u00e7 sava\u015f tak\u00adtikleri de dahil olmak \u00fczere bunal\u0131m\u0131 t\u0131rmand\u0131r\u0131c\u0131 bir \u00e7izgi izlemek\u00adtedir. Ne var ki di\u011fer olanaklar\u0131n\u0131 t\u00fcketmemi\u015f durumdaki b\u00fcy\u00fck bur\u00adjuvazi i\u00e7in fa\u015fist alternatif sonu belirsiz bir i\u00e7 sava\u015f riskini g\u00f6ze almak anlam\u0131na gelmektedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

K\u0131saca burjuvazinin temel parlamenter egemenlik-temsil ayg\u0131tlar\u0131 tam bir fel\u00e7le\u015fme i\u00e7indedir: Burjuvazi i\u00e7in her siyasal alternatif, alter\u00adnatif bir siyasal rejime ge\u00e7i\u015fi temsil etmektedir neredeyse.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan toplumsal\/siyasal kutupla\u015fma devletin di\u011fer ayg\u0131tlar\u0131n\u0131 da bir sarma\u015f\u0131k gibi sarm\u0131\u015f durumdad\u0131r: E\u011fitim kurumlan fa\u015fistler ve \u0130slamc\u0131larla militan sol gruplar aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n bir sahnesine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u00a0 <\/span>MC H\u00fck\u00fcmetleri d\u00f6neminde ellerine ge\u00e7irdikleri bakanl\u0131klar sayesinde \u00e7e\u015fitli devlet ayg\u0131tlar\u0131na s\u0131zan fa\u015fist ve islamc\u0131 hareketler, buralarda k\u0131l\u0131k k\u0131yafet yasaklar\u0131ndan zorunlu toplu namaz\u00adlara kadar kendi ideolojik y\u00f6nelimlerine uygun bir dizi alternatif me\u015fruluk pratiklerini kurumla\u015ft\u0131rmaktad\u0131rlar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k kimi resmi ve yar\u0131 resmi kurulu\u015f (halkevleri, meslek odalar\u0131 vb.) sosyalistlerin y\u00f6netimi alt\u0131ndad\u0131r. Polis ayg\u0131t\u0131 bile bu \u00e7ok ba\u015fl\u0131la\u015fma s\u00fcrecinin girdab\u0131na kap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6zetle parlamenter ayg\u0131tlar\u0131n yan\u0131s\u0131ra devletin idari, e\u011fitsel hatta bask\u0131 ayg\u0131tlar\u0131 bile toplumsal-siyasal kutupla\u015fmadan nasibini alm\u0131\u015f durumdad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Devlet ayg\u0131tlar\u0131 i\u00e7inde, (orta ve alt kademelerdeki fa\u015fist s\u0131zmalara ra\u011fmen) merkezi hiyerar\u015fik i\u015fleyi\u015fini ve i\u00e7 b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc koruyabilen tek kurum ordudur bu durumda.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

TC. Devleti’nin me\u015fruluk bunal\u0131m\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Bu s\u00f6ylenenler, TC. Devletinin her iki \u00f6\u011fesiyle de bir me\u015fruluk bunal\u0131m\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6stermektedir 198\u00dc’in arifesinde: Birincisi, devlet personelinin “bir b\u00fct\u00fcn olarak ulusun” \u00e7\u0131kar\u0131na hizmet etti\u011fi yan\u0131lsamas\u0131n\u0131n tadil edilmesi anlam\u0131na gelmektedir bu durum; devlet ayg\u0131t\u0131 i\u00e7inde birle\u015ftirici bir ideoloji olarak Kemalizm a\u00e7\u0131k\u00e7a iflas etmi\u015ftir; devletin \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmlerinde, bu b\u00f6l\u00fcmlerde mevzilenen siyasal g\u00fc\u00e7lerin ideolojileri do\u011frultusunda farkl\u0131 me\u015fruluk pratikleri olu\u015fturmakta, bir b\u00fct\u00fcn olarak devlet ayg\u0131t\u0131 bu farkl\u0131 ideolojilerin bir m\u00fccadele alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumdad\u0131r. \u0130kincisi, art\u0131k s\u00f6m\u00fcr\u00fclen kitlelerin g\u00f6z\u00fcnde de devlet herhangi bir “ortak \u00e7\u0131kar\u0131” temsil etmemektedir; her iktidar alt\u0131nda devletin me\u015frulu\u011fu farkl\u0131 toplumsal kesimler i\u00e7in ge\u00e7ersiz\/e\u015fmektedir. Her partinin burjuvaziye dayatt\u0131\u011f\u0131 siyasal d\u00fczen alternatifi, birbirini d\u0131\u015flayan bir ideolojik me\u015fru alternatifini de i\u00e7ermektedir. Dahas\u0131, anti-fa\u015fist m\u00fccadelenin en acil sorun oldu\u011fu b\u00f6lgelerde ya da K\u00fcrt hareketinin g\u00fc\u00e7lendi\u011fi y\u00f6relerde devlet fiilen yoktur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

…Ve 12 Eyl\u00fcl<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

\u0130\u015fte bu ko\u015fullarda temel burjuva parlamenter ayg\u0131tlar (yani CHP ve AP) i\u00e7inde, liderlerden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fan yeni ekiplerin olu\u015fmas\u0131 g\u00fcndemdedir.” Bu ekiplerden b\u00fcy\u00fck burjuva bas\u0131n\u0131n\u0131n belli ba\u015fl\u0131 k\u00f6\u015fe yazarlar\u0131na, devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n kilit mevkilerini ellerinde bulunduran y\u00fcksek b\u00fcrokratlardan kimi \u00f6\u011fretim \u00fcyelerine, b\u00fcy\u00fck sermayeyi temsil eden sermaye kurulu\u015flar\u0131ndan (TUS\u0130AD, Sanayi Odalar\u0131 vb.) emperyalist devletlerin T\u00fcrkiye sorumlular\u0131na kadar uzanan bir dizi “etkili ve yetkili” \u00e7evre, generallerin etraf\u0131nda k\u00fcmeleneceklerdir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte Demirel’in ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 ama sonu\u00e7ta bu \u00e7evrelerin bi\u00e7imlendirdi\u011fi bir yeni anayasa tart\u0131\u015fmas\u0131 toplumun g\u00fcndemine getirilebilecektir. B\u00f6ylece generallerin \u00e7evresinde olu\u015fan siyasal k\u00fcmelenmeye paralel olarak, yeni birikim tarz\u0131na y\u00f6nelik olarak temel ekonomik ve siyasal programlar\u0131n ana \u00e7er\u00e7evesi de belir\u00adlenmektedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

AP az\u0131nl\u0131k h\u00fck\u00fcmeti, b\u00f6ylece fiilen i\u00e7i bo\u015falm\u0131\u015f kof bir kabuktan ibarettir 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn arifesinde.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Parlamentonun erken se\u00e7im-cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7imi-yeni anayasa \u00fc\u00e7geninde kilitlendi\u011fi, toplumun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva kitlelerde gericilik e\u011filimlerinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve “umud”un yerini “istikrar” \u00f6zleminin ald\u0131\u011f\u0131 bir a\u015famada ordu “emir ve kumanda zinciri i\u00e7inde” y\u00f6netime el koyacakt\u0131r. Tipik bir askeri diktat\u00f6rl\u00fckt\u00fcr 12 Eyl\u00fcl’le ba\u015flayan yeni rejim. Ordu varolan uluslararas\u0131 konjonkt\u00fcrde ABD ve Nato gibi belli ba\u015fl\u0131 emperyalist merkezlerin bilgisi ve onay\u0131 dahilinde, b\u00fcy\u00fck burjuvazinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde inisiyatifi alt\u0131nda dar\u00adbeden \u00f6nce haz\u0131rlanan ekonomik ve siyasal programlar \u00e7er\u00e7evesinde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na, sosyalist harekete ve K\u00fcrt hareketine indirdi\u011fi a\u011f\u0131r dar\u00adbelerle yeni birikim tarz\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc yeni bir siyasal rejimi g\u00f6rece h\u0131zl\u0131 bir tempoda in\u015fa edecektir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Burada bir noktan\u0131n alt\u0131 kal\u0131n \u00e7izgilerle \u00e7izilmeli: 12 Eyl\u00fcl i\u015f\u00e7i hareketinin m\u00fccadelecili\u011finin don\u0131k noktas\u0131nda oldu\u011fu bir evrede de\u011fil, tersine CHP iktidar\u0131 alt\u0131nda ba\u015flayan bir perspektifsizlik, umutsuzluk, depolitizasyon ve d\u00fczensiz bi\u00e7imde gerileme d\u00f6neminin hemen ba\u015f\u0131nda g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Toplumun b\u00fct\u00fcn dinamik g\u00fc\u00e7lerinin \u00fczerine a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r \u00e7\u00f6kmekte olan bu gericilik d\u00f6neminin \u00fczerinde y\u00fckselerek hi\u00e7 bir ciddi kitlesel direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fmadan ad\u0131m ad\u0131m in\u015fa edebilmi\u015ftir yeni siyasal rejimin temel ayg\u0131tlar\u0131n\u0131.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Kimi b\u00f6lgelerde (fa\u015fist sald\u0131r\u0131lar\u0131n kitlesel direni\u015f ve m\u00fccedeleleri zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde, K\u00fcrt hareketinin b\u00fcy\u00fck metropollerdeki i\u015f\u00e7i hareketinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir tempoda geli\u015febildi\u011fi b\u00f6lgelerde) yer yer i\u00e7 sava\u015f dinamiklerinin g\u00fcndemde oldu\u011fu ku\u015fkusuz do\u011frudur. Ne var ki \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015f\u00e7i hareketinden kopuk bi\u00e7imde geli\u015fen radikal m\u00fccadelecilik fa\u015fist sald\u0131r\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda belli bir direni\u015f hatt\u0131 olu\u015ftur-duysa da, askeri diktat\u00f6rl\u00fck kar\u015f\u0131s\u0131nda hi\u00e7 bir ciddi direni\u015f mevzileri olu\u015fturamam\u0131\u015ft\u0131r; bu nedenle de askeri y\u00f6netimin hemen ba\u015f\u0131nda h\u0131zla \u00e7\u00f6keceklerdir bu b\u00f6lgelerdeki militan Stalinist-pop\u00fclist g\u00fc\u00e7 odaklan.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Ama bu s\u00f6ylenenlerden, “i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n zaten 12 Eyl\u00fcl \u00f6ncesinde yenilmi\u015f oldu\u011fu” gibi soyut ve yanl\u0131\u015f bir sonuca da varmamak gerek. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir soyut \u00e7\u0131karsama, \u00f6rne\u011fin bir fa\u015fist diktat\u00f6rl\u00fck giri\u015fimi kar\u015f\u0131s\u0131nda da i\u015f\u00e7i hareketinin hi\u00e7 bir ciddi tepki vermeyece\u011fi gibi bir anlam ta\u015f\u0131r. Ger\u00e7ekte ise, D\u0130SK b\u00fcrokrasisi ve reformist sol kesimlerin “i\u00e7 sava\u015f\u0131 t\u0131rmand\u0131rmamak” ya da “fa\u015fizme yol a\u00e7mamak” gibi kayg\u0131larla 12 Eyl\u00fcl darbesi kar\u015f\u0131s\u0131nda daha ba\u015ftan teslim bayra\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ekmeleri, buna kar\u015f\u0131l\u0131k militan gruplar\u0131n pop\u00fclist gelenekleri nedeniyle s\u0131n\u0131f hareketine yeni bir \u00f6nderlik alternatifi sunamamalar\u0131, i\u015f\u00e7i hareketinin CHP iktidar\u0131yla ba\u015flayan depolitizasyon ve d\u00fczensiz bi\u00e7imde h\u0131zla gerileme s\u00fcrecini \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131z bir yenilgiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan sola ve i\u015f\u00e7i hareketiyle K\u00fcrt hareketine indirilen dar\u00adbelerin yan\u0131 s\u0131ra islamc\u0131 hareketle fa\u015fist harekete de k\u0131smi de olsa vurmas\u0131, 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn art\u0131k “umut” de\u011fil “istikrar” \u00f6zlemi i\u00e7indeki kent ve k\u0131r k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva kitlelerinin aras\u0131nda ge\u00e7ici de olsa bir toplumsal taban bulmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

III) 12 Eyl\u00fcl d\u00f6nemi<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ilk s\u00f6ylenmesi gereken, 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn salt 1980-83 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda h\u00fck\u00fcm s\u00fcren askeri dikta rejimiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir d\u00f6nem olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Tersine, 12 Eyl\u00fcl d\u00f6nemi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve sosyalist hareketin 12 Eyl\u00fcl’de ald\u0131\u011f\u0131 yenilginin askeri dikta rejimi alt\u0131nda kun\u0131mlast\u0131r\u0131lmas\u0131 temelinde siyasal yap\u0131n\u0131n yeni birikim tarz\u0131n\u0131n gereklilikleri \u00e7er\u00e7evesinde yeniden d\u00fczenlenmesini anlam\u0131na gelmektedir. 12 Eyl\u00fcl 1960-80 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yer alan s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi d\u00f6nemin sona erdirilmesine bu d\u00f6nemden son derece gerekli farkl\u0131 ko\u015fullarla belirlenen yeni bir m\u00fccadele d\u00f6neminin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 ifade etmektedir; dolay\u0131s\u0131yla i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n tarihi boyunca ald\u0131\u011f\u0131 en ciddi yenilginin damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan s\u0131n\u0131flar aras\u0131 g\u00fc\u00e7ler dengesinde radikal bir de\u011fi\u015fme olmaks\u0131z\u0131n 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminin sona erdi\u011finden, ya da yaln\u0131zca bir “kal\u0131nt\u0131 olarak” s\u00fcrmekte oldu\u011fundan bahsetmek, e\u011fer son derece vahim bir yan\u0131lg\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011filse, ger\u00e7eklerin bilin\u00e7li olarak \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Askeri y\u00f6netim alt\u0131nda siyasal yap\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesi, yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi, ana hatlar\u0131 daha 12 Eyl\u00fcl \u00f6ncesinde b\u00fcy\u00fck burjuvazinin inisiyatifi dahilinde belirlenen ekonomik ve siyasal programlar \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu do\u011frultuda 12 Eyl\u00fcl \u00f6ncesinde generallerle ba\u011flant\u0131 i\u00e7inde gayr\u0131 resmi bir inisiyatif kazanan kesimler, 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda bu ekonomik, hukuki ve siyasal d\u00fczenlemelerin detayland\u0131r\u0131l\u0131p bi\u00e7imlendirilmesinde de resmi s\u0131fatlar alt\u0131nda g\u00f6revlerine devam etmi\u015flerdir. (Kurucu Meclis’in geri kalan\u0131 ise bu s\u00fcrecin ger\u00e7ek niteli\u011finin gizlenmesi i\u015flevini yerine getiren fig\u00fcranlard\u0131r yaln\u0131zca).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ku\u015fkusuz 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131na siyasal yap\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenme s\u00fcreci s\u00fcrt\u00fc\u015fmesiz bir s\u00fcre\u00e7 olmam\u0131\u015ftur. Hatta bir dizi i\u00e7 s\u00fcrt\u00fc\u015fmenin yan\u0131s\u0131ra ciddi ve \u00f6nceden tasarlanmayan geli\u015fmeler de g\u00fcndeme gelmi\u015ftir bu s\u00fcre\u00e7te. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki evrede de bu t\u00fcr geli\u015fmelerin olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bununla birlikte, siyasal yap\u0131daki yeni d\u00fczenlemelerin b\u00fcy\u00fck burjuvazi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kal\u0131c\u0131 \u00f6\u011feleri de s\u00f6zkonusudur; 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminin bug\u00fcn de devam etmekte olan siyasal rejiminin temel \u00f6\u011feleri de bunlard\u0131r zaten. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n, burjuva partileri aras\u0131ndaki m\u00fccadeleler de dahil t\u00fcm siyasal ve ideolojik m\u00fccadelelerin etki alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, bu anlamda tek tek burjuva siyasal g\u00fc\u00e7lerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z, etkin bir i\u00e7 i\u015flerli\u011fe ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe kavu\u015fturulmas\u0131 gelmek\u00adtedir. S\u0131k\u0131 bir g\u00fcvenlik soru\u015fturmas\u0131 ve s\u00fcrekli bir denetim \u00e7er\u00e7evesinde, t\u00fcm devlet ayg\u0131tlar\u0131, g\u00fcc\u00fc ve devlet i\u00e7indeki etki alan\u0131 olduk\u00e7a geni\u015fletilmi\u015f bir cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 mevkiinin merkezi y\u00f6netimine ba\u011flanm\u0131\u015f durumdad\u0131rTTarlatnenter g\u00fc\u00e7ler, hatta kimi durumlarda h\u00fck\u00fcmet bile ancak belli dolay\u0131mlarla (G\u00fcvenlik Kurulu vb.) devlet ayg\u0131t\u0131 \u00fczerinde bip tasarrufa sahiptirler. Ve hi\u00e7bir burjuva partisi bu yap\u0131n\u0131n delmesinden yana de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde-tmfjuva g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki m\u00fccadelelerin devlet ayg\u0131t\u0131 i\u00e7inde siyasal ya da ideoloji kutupla\u015fmalara yol a\u00e7mas\u0131, (hatta ciddi bir yank\u0131 bulmas\u0131 bile) s\u00f6zkonusu olmayacakt\u0131r. <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Buna ek olarak, devlet ayg\u0131tlar\u0131 i\u00e7ersinde belli, som\u00fcVbir politik i\u00e7eri\u011fi olmayan bir g\u00fc\u00e7l\u00fc devlet ideololojisi yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; j\u00fcm olduklar\u0131 her an “yukar\u0131dan” tespit edilebilecek “devlet d\u00fc\u015fmanlar\u0131na*” kar\u015f\u0131 devleti ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na “aktif bir taraf olarak sunan bu ideoloji, yaln\u0131zca askeri y\u00f6netim evresiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir olgu de\u011fildir; devletin bask\u0131 ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n uyumlu ve etkin bi\u00e7imde i\u00e7 i\u015flerli\u011fe sahip olmas\u0131 i\u00e7in gerekli bir \u00e7imento i\u015flevini b\u00fct\u00fcn bir 12 Eyl\u00fcl d\u00f6nemi i\u00e7inde s\u00fcrd\u00fcrmektedir. DGM savc\u0131lar\u0131ndan, mahalle karakolundaki bek\u00e7iye, belediyenin y\u0131k\u0131m ekiplerinden i\u015fkence uzmanlar\u0131na kadar b\u00fct\u00fcn dev\u00adlet personeli i\u00e7inde yayg\u0131n bir bi\u00e7imde i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015ftir bu totaliter ideoloji. “Toplumun genel \u00e7\u0131kan”n\u0131n g\u00f6zetilmesi yan\u0131lsamas\u0131 bile ikin\u00adcil kalmaktad\u0131r; “devlet d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, bunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda “bir taraf olarak” her t\u00fcrl\u00fc resmi giri\u015fimi (i\u015fkence dahil) me\u015fru k\u0131lmaya yeterli olmaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan e\u011fitim kurumlar\u0131 bir yandan do\u011frudan polis deneti\u00adminde tutulurken bir yandan da kapitalist rasyonalite \u00e7er\u00e7evesinde ye\u00adniden bi\u00e7imlendirilmi\u015flerdir. \u00d6zellikle y\u00fcksek okullara giri\u015f ancak m\u00fclksahibi s\u0131n\u0131flar ya da orta s\u0131n\u0131flara dahil gen\u00e7lerin ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 haline gelmi\u015ftir. B\u00f6ylece, 6O’l\u0131 ve esas olarak 70’li y\u0131llarda y\u00fcksek \u00f6\u011frenim gen\u00e7li\u011finin dinamizminin \u00f6nemli bir toplumsal kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan, k\u0131rsal ya da ta\u015fra k\u00f6kenli gen\u00e7lerin y\u00fcksek okullara giri\u015fi engel\u00adlenmi\u015ftir. Dahas\u0131 yeni \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n ta\u015fra kentlerine kayd\u0131\u00adr\u0131lmas\u0131 yoluyla bu kesimlerden y\u00fcksek \u00f6\u011frenim yapma hakk\u0131m elde edebilmi\u015f gen\u00e7lerin yerel bir \u00e7er\u00e7evede denetlenmesi sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bunlar\u0131n yan\u0131s\u0131ra 80 \u00f6ncesinde burjuvazinin parlamenter siyasal temsil egemenlik bunal\u0131m\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda parlamenter yap\u0131 da ciddi d\u00fczenlemelere tabi tutulmu\u015ftur. Her \u015feyden \u00f6nce par\u00e7alanmay\u0131 kolay\u00adla\u015ft\u0131ran bir etken olarak g\u00f6r\u00fclen, k\u00fc\u00e7\u00fck partilerin “anahtar” rol\u00fc oyna\u00adyabilme ko\u015fullar\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, b\u00f6ylece burjuvazinin siyasal par\u00adtileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u00f6m\u00fcr\u00fclen tabakalar \u00fczerinde geni\u015f ve sa\u011flam bir hegemonya olu\u015fturmamas\u0131na ra\u011fmen- parlamentoda etkin bir “temsili” g\u00fc\u00e7 haline gelebilmesi sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Dahas\u0131 yasal siyasal alan yaln\u0131zca siyasal partilerin faaliyetleriyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131larak burjuva partileri top\u00adlumun kar\u015f\u0131s\u0131na tek siyasal kanal olarak dayat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlik\u00adte, siyasal partilerin faaliyetleri ve toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmelerle ili\u015fki kurmalar\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131larak, muhtemel bir toplumsal radikalizasyonun parlamenter yap\u0131 \u00fczerinde bir bas\u0131n\u00e7 yaratmas\u0131 tehlikesine kar\u015f\u0131 \u00f6nlemler al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Hi\u00e7 bir burjuva partisi, siyasal rejimin bu temel \u00e7er\u00e7evesinin de a\u015f\u0131lmas\u0131 yanl\u0131s\u0131 de\u011fildir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle burjuvazinin b\u00fct\u00fcn siyasal g\u00fc\u00e7leri aras\u0131nda parlamenter yap\u0131n\u0131n bu bi\u00e7imiyle korunmas\u0131 konusunda tam bir konsans\u00fcs s\u00f6z konusudur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda burjuvazinin parlamenter egemenlik\/temsil sorunu ve ordu 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn bu temel siyasal d\u00fczenlemeleri konusunda burjuvazinin temel siyasal g\u00fc\u00e7leri aras\u0131nda tam bir mutabakat varsa da, parlementer gemenlik\/temsil sorununun tam olarak \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Daha siyasal partilerin kurulmas\u0131n\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131yla birlikte kendini g\u00f6steren bir sorundur bu; Avrupa Toplulu\u011funa y\u00f6neli\u015fle birlikte 12 Eyl\u00fcl”\u00fcn me\u015frulu\u011fu ve yeni anayasa sorunuyla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7erek yeni bir ve\u00e7he kazanacakt\u0131r. Ba\u015ftan alal\u0131m.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

AP az\u0131nl\u0131k h\u00fck\u00fcmeti s\u0131ras\u0131nda burjuvazinin kilit nitelikteki g\u00fc\u00e7lerinin generaller etraf\u0131nda k\u00fcmelenmeye ba\u015flamas\u0131 ve 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda bu kesimlerin Konsey’in g\u00f6zetimi alt\u0131nda yeni birikim tarz\u0131na y\u00f6nelik ekonomik ve siyasal d\u00fczenlemelere giri\u015fmeleri, generallerin b\u00fct\u00fcn iplerin kendi ellerinde oldu\u011fu zevab\u0131na kap\u0131lmalar\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. B\u00f6ylece generaller, b\u00fct\u00fcn siyasal par\u00adtilerin kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde, etraflar\u0131nda k\u00fcmelenen ekiplerin yan\u0131s\u0131ra eski partilerden kalan kadrolar\u0131 da i\u00e7erecek bir para militer bile\u015fim temelinde Silahl\u0131 Kuvvetleri burjuvazinin siyasal egemenlik\/temsil ayg\u0131t\u0131, yani bir t\u00fcr Askeri Parti i\u015flevi g\u00f6recek bi\u00e7imde6<\/sup> yeni olu\u015fturulan siyasal yap\u0131n\u0131n merkezine yerle\u015ftirmeye giri\u015feceklerdir. MDP giri\u015fimi, iki partiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bir “parlamenter vitrinin” ard\u0131nda Konsey’in bir Askeri Parti olarak kendini burjuvaziye dayatma giri\u015fimi olarak de\u011ferlendirilebilir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle Konsey’in y\u00f6netimi alt\u0131nda Silahl\u0131 Kuvvetlerin baz\u0131 burjuva sivil siyasal ekiplerle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7erek, bir yandan gizliden gizliye hakim s\u0131n\u0131flar aras\u0131 \u00e7\u0131kar farkl\u0131l\u0131klar\u0131m uzla\u015ft\u0131r\u0131p siyasal d\u00fczeyde form\u00fcle eden, bir yandan da burjuvazinin geleneksel sa\u011f oylar\u0131m alabilecek bi\u00e7imde bir toplumsal tabana oturan bir siyasal egemenlik\/temsil ayg\u0131t\u0131 i\u015flevini \u00fcstlenmesine y\u00f6nelik bir projedir bu. Ne var ki, bir dizi Latin Amerika ve Uzak Do\u011fu \u00fclkesinde de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Silahl\u0131 Kuvvetlerin \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmlerinin farkl\u0131 hakim s\u0131n\u0131f kesimlerinin \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda ordunun merkezi hiyerar\u015fik i\u00e7 i\u015fleyi\u015fini engelleyecek bi\u00e7imde farkl\u0131la\u015fabilece\u011fi, hakim s\u0131n\u0131flar aras\u0131 m\u00fccadele ve dengelerin birbirini izleyen cuntalar m\u00fccadelesi bi\u00e7imine b\u00fcr\u00fcnmesi kuvvetle muhtemel olan tehlikeli ve denetlenemez bir al\u00adternatiftir bu. Dolay\u0131s\u0131yla ne ABD y\u00f6netimi, ne Nato’nun siyasal kurmaylar\u0131 ne de y\u0131llard\u0131r kendi sorunlar\u0131n\u0131 sivil siyasal ekipler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla parlamenter bir \u00e7er\u00e7evede y\u00fcr\u00fctme gelene\u011fine sahip olan T\u00fcrkiye b\u00fcy\u00fck burjuvazisi, Konsey’in bu dayatmas\u0131n\u0131 kabul et\u00admeyeceklerdir.57<\/sup> ABD’nin aktif deste\u011fiyle MDP’nin kar\u015f\u0131s\u0131na dikilen ANAP’\u0131n h\u0131zla olu\u015fma s\u00fcreci, b\u00fcy\u00fck burjuvazinin Silahl\u0131 Kuvvetler’in yeni rejimde almas\u0131n\u0131 uygun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc yerin ne oldu\u011funu Konsey’e us\u00adturuplu bir bi\u00e7imde “anlat\u0131lmas\u0131” anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki, kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda ABD’nin de m\u00fcdahalesiyle Askeri Parti projesinin saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lma s\u00fcreci, bu s\u00fcrecin neden oldu\u011fu \u00e7atlaklardan yararlanarak yeniden \u00f6ne f\u0131rlama f\u0131rsat\u0131n\u0131 ele ge\u00e7iren “yasakl\u0131 politikac\u0131lar\u0131n da devreye -\u00f6ng\u00f6r\u00fclen ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinden \u00f6nce-girmesiyle birlikte, bir yandan ANAP’\u0131 yeni rejimde \u00f6nemli kilit mev\u00adkileri ellerinde tutan generallere ve 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn savunusuna do\u011fru s\u00fcr\u00fcklerken, bir yandan da TC. Devletinin ideolojik me\u015fruluk sorunu yeniden k\u0131z\u0131\u015ft\u0131racakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan 80’lerin ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren ATye y\u00f6neli\u015fin ba\u015flataca\u011f\u0131 siyasal toprak kaymas\u0131, burjuvazinin siyasal egemen\u00adlik\/temsil sorununa ve buna ba\u011fl\u0131 olarak siyasal rejimin me\u015fruluk sorununa yeni bir eksen kazand\u0131racakt\u0131r. Bug\u00fcn de cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7imi sorunuyla bir sarmal olu\u015fturan, DYP-ANAP rekabeti (bu rekabetten yararlanarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmak isteyen ara kadro ve ekiplerin g\u00fc\u00e7 dengesi hesaplar\u0131yla birlikte), 83’ten itibaren denetim d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan bu s\u00fcrecin yeni ko\u015fullarda bir devam\u0131 niteli\u011findedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Avrupa Toplulu\u011fu’nun e\u015fi\u011finde<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

D\u0131\u015f pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131n\u0131n g\u00fcndeme geldi\u011fi 1970’lerin sonunda, k\u00fc\u00e7\u00fcmsenemeyecek bir sanayi sekt\u00f6r\u00fcne ve uluslararas\u0131 ba\u011flant\u0131lara sahip olan T\u00fcrkiye’nin, Orta-Do\u011fu ve \u0130slam \u00fclkelerinin kapitalist d\u00fcnya pazarlar\u0131yla eklemlenmelerinde yeni bir kanal olu\u015fturmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir etken olu\u015fturmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

70’li y\u0131llarda petrol fiyatlar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fine ba\u011fl\u0131 olarak bu \u00fclkelerde olu\u015fmaya ba\u015flayan yeni “finans sermayesi”nin kapitalist pazara ak\u0131t\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik alternatif projeler,” bir dizi \u00e7ok uluslu \u015firketle birlikte T\u00fcrkiye burjuvazisinin de bu projelerde kilit bir rol alma \u00e7abas\u0131 i\u00e7ersine girmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. Yar\u0131 sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkeler grubuna girmenin e\u015fi\u011finde bulunan bir \u00fclke durumundaki T\u00fcrkiye, Bat\u0131 ittifak\u0131 i\u00e7inde yer alan, emperyalist siyasal ve askeri kurulu\u015flarla \u00f6nemli ba\u011flant\u0131lar\u0131 olan bir \u0130slam \u00fclkesi olarak, ekonomik planda oldu\u011fu kadar jeopolitik ve ideolojik planda da \u00f6nemli avantajlara sahiptir bu projelerde yer alabilmek i\u00e7in. (12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda askeri y\u00f6netim alt\u0131nda oldu\u011fu kadar ANAP iktidar\u0131 alt\u0131nda da devlete “islami” bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kazand\u0131rma \u00e7abalar\u0131n\u0131n ard\u0131nda, islamc\u0131 hareketin taban\u0131n\u0131 asimile etmek d\u00fcrt\u00fcs\u00fc kadar, hatta bundan \u00e7ok bu etkenin yatt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Ne var ki, 70’lerin sonundan itibaren emperyalist devletlerin m\u00fcdahalesi sonucunda petrol fiyatlar\u0131n\u0131n h\u0131zla d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ve bu \u00fclkelerin kapitalist pazarda 70lerde kazand\u0131klar\u0131 \u00f6nemi h\u0131zla yitirmeleri, T\u00fcrkiye burjuvazisi i\u00e7in bu \u00fclke pazarlar\u0131n\u0131n orta vadede yeni birikim tarz\u0131 i\u00e7in yeterli bir itici g\u00fc\u00e7 olmayaca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131 sonucunu do\u011furacakt\u0131r. Bu durumda burjuvazi, 199O’l\u0131 y\u0131llarda yeni bir evrenin e\u015fi\u011fine gelmesi beklenen Avrupa Toplulu\u011fu’nun kap\u0131lar\u0131n\u0131 zorlayacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla emperyalist yat\u0131r\u0131mlar\u0131n \u00fclkeye \u00e7ekilmesi sayesinde d\u0131\u015f pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki t\u0131kan\u0131kl\u0131klar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 bu alanda aramaktad\u0131r burjuvazi.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

80’lerin sonuna do\u011fru giderek belirginle\u015fen bu y\u00f6neli\u015f, siyasal planda da ciddi bir dizi de\u011fi\u015fikli\u011fi g\u00fcndeme getirmektedir ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak. Bu do\u011frultuda ilk belirti ba\u015fta Cumhurba\u015fkan\u0131 olmak \u00fczere devlet iktidar\u0131m elinde bulunduranlar\u0131n laikli\u011fi “yeniden hat\u0131rlamalar\u0131d\u0131r. Keza ANAP vitrininde “kutsal ittifak\u0131n” geriye itil\u00admesi de bu s\u00fcrecin yeni bir halkas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Milli Uzla\u015fma<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Ama AT’ye y\u00f6neli\u015fle birlikte ba\u015flayan siyasal toprak kaymas\u0131, burjuvazinin siyasal egemenlik\/temsilini ele ge\u00e7irme do\u011frultusundaki rekabet ve m\u00fccadelelerle de i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7erek, sal\u0131 “vitrin de\u011fi\u015fiklikleriyle” durdurulabilecek gibi g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Dahas\u0131 bu y\u00f6neli\u015f do\u011frultusunda g\u00fcndeme gelmesi kuvvetle muhtemel olan anayasal de\u011fi\u015fiklikler, ideolojik planda 12 Eyl\u00fcl’\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131na alma pahas\u0131na sola y\u00f6nelik olarak da belli siyasal ve hukuksal a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 i\u00e7ermek durumundad\u0131r. (\u00d6te yandan silahl\u0131 m\u00fccadele temelinde g\u00fc\u00e7lenen ve K\u00fcrt kitleler aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde taraftar kazanma imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 elde eden K\u00fcrt hareketinin yaratt\u0131\u011f\u0131 etki, burjuvazinin yeni y\u00f6neli\u015fi do\u011frultusunda TC. Devletinin d\u0131\u015f politik ili\u015fkilerinde bile ciddi sorunlara yol a\u00e7abilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla. K\u00fcrt hareketinin bast\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ordu i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn muhtemel tepkilere ra\u011fmen “K\u00fcrt sorunu”nun d\u00fczen s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmayacak bi\u00e7imde belli bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flanmas\u0131 da bu siyasal a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n bir ve\u00e7hesini olu\u015fturabilecektir).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u015eu halde, d\u0131\u015f pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7er\u00e7evede s\u0131n\u0131flararas\u0131 ger\u00e7ek g\u00fc\u00e7 dengelerinin titizlikle korunmas\u0131 temelinde, burjuva siyasal g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki rekabet ve s\u00fcrt\u00fc\u015fmeler yeni bir anayasal me\u015fruluk ekseni \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmaklad\u0131r. \u00d6te yandan, sola y\u00f6nelik a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n bu g\u00fc\u00e7ler dengesini sarsmayacak bi\u00e7imde ad\u0131m ad\u0131m, denetimli bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gereklili\u011fi, bir yandan bu a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n burjuva g\u00fc\u00e7leri aras\u0131nda bir rekabet konusu olmamas\u0131 konusunda bir konsans\u00fcs\u00fc i\u00e7irirken (ki ne SHP, ne DSP ne de DYP bu konuda ani \u00e7\u0131k\u0131\u015flar yapmamaya \u00f6zen g\u00f6stermektedirler) bir yandan da T\u00fcrkiye solunda s\u0131n\u0131f uzla\u015fmac\u0131-reformist gruplar\u0131n, uzla\u015fmal\u0131-s\u00fcrt\u00fc\u015fmeli bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yasala\u015fmalar\u0131na y\u00f6nelik politikalar\u0131 g\u00fcndeme getirmektedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

K\u0131saca \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminin yeni bir evresine ge\u00e7i\u015fin temel bir paradoksu s\u00f6zkonusudur: Bir yandan ATye y\u00f6neli\u015fin getirdi\u011fi, sola y\u00f6nelik a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 da i\u00e7eren, yasal siyasal alan\u0131n yeniden d\u00fczenlenme s\u00fcreci, temel burjuva siyasal g\u00fc\u00e7leri aras\u0131nda yer yer denetim d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma dinamikleri i\u00e7eren bir i\u00e7 m\u00fccadele ve rekabet temelinde kotar\u0131lmak durumundad\u0131r; di\u011fer yandan da bu siyasal s\u00fcre\u00e7 toplumda 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda sistemli bir bask\u0131 temelinde sa\u011flanan depolitizasyonu ihlal etmemelidir. Bu paradoks ise ister istemez \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki evreye ili\u015fkin olarak Milli Uzla\u015fma siyasetlerinin \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 dayatmaktad\u0131r. \u0130ki y\u00f6nl\u00fc bir Milli Uzla\u015fma evresidir g\u00fcndemde olan: Hem aralar\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn rekabet ve m\u00fccadelelere kar\u015f\u0131n burjuva siyasal g\u00fc\u00e7leri ATye ge\u00e7i\u015fin 12 Eyl\u00fcl d\u00f6neminin temel\u00adlerini dinamitlemeden sa\u011flanmas\u0131na y\u00f6nelik bir uzla\u015fmaya zorlanmaktad\u0131rlar. Hem de reformist sol gruplarla burjuva siyasal g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda bu gruplar\u0131n kademeli bi\u00e7imde yasalla\u015fmas\u0131na y\u00f6nelik olarak bir uzla\u015fman\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gerekmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla yeni evrede me\u015fru siyasal zeminin sol duvar\u0131n\u0131n daha \u015fimdiden uzla\u015fmal\u0131-s\u00fcrt\u00fc\u015fmeli bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde reformist gruplar\u0131n da \u00e7abalar\u0131yla in\u015fas\u0131 g\u00fcndemdedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve sosyalist sol<\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n yeni birikim tarz\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7er\u00e7eveye s\u0131\u011fd\u0131r\u0131lacak bi\u00e7imde geriletilmesi, \u00fccretlerde ge\u00e7mi\u015fe g\u00f6re \u00e7ok ciddi bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn yan\u0131s\u0131ra temel sendikal haklar\u0131n da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde budanmas\u0131n\u0131 gerektirmi\u015ftir. Bir bunun kadar \u00f6nemli husus, 80 \u00f6ncesinde b\u00fcy\u00fck konfederasyonlarda \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015f\u00e7ilerin \u00f6rg\u00fcts\u00fcz proleter ya da yar\u0131 proleter kitlelere g\u00f6re “ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir stat\u00fcye” sahip olduklar\u0131 izlenimini yaratan temel sosyal haklar\u0131n da 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131n\u0131n i\u015f yasalar\u0131yla t\u0131rpanlanmas\u0131d\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

K\u0131dem tazminat\u0131ndaki k\u0131s\u0131nt\u0131lara ek olarak, 80 \u00f6ncesinde emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yeniden \u00fcretiminde devletin dolays\u0131z bi\u00e7imde d\u00fczenleyici bir m\u00fcdahalesi anlam\u0131na gelen temel sosyal haklar da (sigorta hizmet\u00adlerindeki k\u0131s\u0131nt\u0131lar, emeklilik s\u00fcresinin k\u0131salt\u0131lmas\u0131, i\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fcn uzat\u0131lmas\u0131, emeklilik ikramiyelerinde belirgin d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler vb. yollarla) as\u00adgari bir d\u00fczeye indirilmi\u015ftir. Bu ise sendikalarda \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015f\u00e7ilerin dev\u00adlet hakk\u0131ndaki yan\u0131lsamalar\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir etken olu\u015fturmaktad\u0131r yeni d\u00f6nemde. Dahas\u0131, kendilerini yeni birikim tarz\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmayacak bi\u00e7imde ideolojik ve siyasal olarak yenileme zorunda olan SHP ve DSP de siyasal ideoloji d\u00fczeyinde eski CHP’nin pop\u00fclist \u00f6\u011felerinden uzak durmaya \u00f6zen g\u00f6stermektedirler. Her ikisi de gelece\u011fe y\u00f6nelik bir “umut s\u00f6yleminin yerine soyut bir “demokrasi” vaadini ge\u00e7irmi\u015f durumdad\u0131rlar.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan, i\u00e7 pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde temel i\u015flevi \u00f6zel sekt\u00f6re ucuz hammadde ve ara madde (ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn maliyetini d\u00fc\u015f\u00fcrmek \u00fczere ucuz i\u015f\u00e7i mallan) \u00fcretmek olan, dolay\u0131s\u0131yla \u00e7o\u011funlukla zarar etmekle birlikte, s\u00fcbvansiyon vb. yollarla b\u00fct\u00e7eden finanse edilen devlet sekt\u00f6r\u00fc, yeni birikim tarz\u0131n\u0131n gerekliliklerine g\u00f6re yeniden bi\u00e7imlendirilmi\u015ftir. Bu ise, her\u015feyden \u00f6nce bu sanayi kurulu\u015flar\u0131n\u0131n serbest piyasa ko\u015fullan \u00e7er\u00e7evesinde kar eden kurulu\u015flar haline getirilmesini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla 60-80 d\u00f6neminde T\u00fcrk-\u0130\u015f-D\u0130SK farkl\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan devlet sekt\u00f6r\u00fc-\u00f6zel sekt\u00f6r farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, yeni d\u00f6nemde sendikal m\u00fccadele a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7 bir \u00f6nemi kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Hatta yeni d\u00f6nemdeki grevlerin ba\u015f\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015ften farkl\u0131 olarak art\u0131k devlet sekt\u00f6r\u00fcnde istih\u00addam edilen i\u015f\u00e7iler \u00e7ekmektedir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Daha \u00f6nemlisi ge\u00e7mi\u015fle D\u0130SK’in taban\u0131n\u0131 olu\u015fturan kitlelerin 80 sonras\u0131nda T\u00fcrk-\u0130\u015f’in \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda toplanmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, kamu sekt\u00f6r\u00fcndeki bu yeniden yap\u0131lanma s\u00fcreci. T\u00fcrk-\u0130\u015f b\u00fcrokrasisinin geleneksel politikas\u0131n\u0131n nesnel ko\u015fullar\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131 sonucunu do\u011furmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle T\u00fcrk-\u0130\u015f b\u00fcrokrasisi i\u00e7in art\u0131k 1960’h ve 70’li y\u0131llarda oldu\u011fu gibi, \u00e7e\u015fitli burjuva partileri i\u00e7inden milletvekili ya da senat\u00f6r se\u00e7ilip, devlet b\u00fcrokrasisi ve h\u00fck\u00fcmetlerle yukar\u0131dan y\u00fcr\u00fct\u00fclen pazarl\u0131klar temelinde \u00fccretlerin ve sosyal haklar\u0131n genel d\u00fczeyini belirleme olanaklar\u0131 t\u00fckenmi\u015f durumdad\u0131r. Bu nedenle de T\u00fcrk-\u0130\u015f b\u00fcrokrasisi tabandan gelen m\u00fccadeleci e\u011filimler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcyeleri ve muhalefet \u00fczerinde ge\u00e7mi\u015fe oranla \u00e7ok daha bask\u0131c\u0131 politikalarla ayakta durmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00d6te yandan tabandan gelebilecek m\u00fccadelecilik e\u011filimlerinin “kendili\u011finden” anti-b\u00fcrokratik bir karakter ta\u015f\u0131malar\u0131, ge\u00e7mi\u015fe oran\u00adla \u00e7ok daha fazla bir olas\u0131l\u0131kt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Dahas\u0131, yeni d\u00f6nemde i\u015f\u00e7i harekelinin muhtemel bir y\u00fckseli\u015finin 60 sonras\u0131 d\u00f6nemde oldu\u011fu gibi ba\u015ftan bir “anayasal me\u015fruluk” zeminine sahip olmas\u0131 da s\u00f6zkonusu de\u011fildir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nem “anayasal haklar\u0131 hayata ge\u00e7irmek” gibi haz\u0131r bir me\u015fruluk zemininde de\u011fil, temel sendikal ve demokratik haklan elde etmek i\u00e7in mevcut “anayasal d\u00fczeni” kar\u015f\u0131s\u0131na alan bir do\u011frultuda s\u00fcrecektir; bu d\u00f6nem, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendi me\u015frulu\u011funu kendi m\u00fccadelecili\u011fiyle dayatt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem olacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan, 60-80 aras\u0131nda temel bir toplumsal-siyasal dinamik olan k\u0131rdan kente g\u00f6\u00e7 olgusu 80 sonras\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde durul\u00admu\u015ftur. Ku\u015fkusuz bu olgu, enformel sekt\u00f6r\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sona ermesi anlam\u0131na gelmemektedir. Tersine b\u00fcy\u00fcme ve sanayile\u015fme h\u0131z\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi ve i\u015fsizli\u011fin art\u0131\u015f\u0131 enformel sekt\u00f6r\u00fcn geni\u015flemesi \u00f6n\u00fcnde bir etken olu\u015fturmaktad\u0131r. Bununla birlikte i\u00e7 pazara y\u00f6nelik birkim tarz\u0131n\u0131n temel bir karakteristi\u011fini olu\u015fturan g\u00f6\u00e7 olgusunun h\u0131z\u0131n\u0131 kaybetmesi, enformel sekt\u00f6r\u00fcn geli\u015fmesinin ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir toplumsal-siyasal m\u00fccadele dinami\u011fi olmaktan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir etkendir. Buna ek olarak, bu kesimlerin bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131 gecekondu b\u00f6lgelerinde “devlet otoritesinin yeniden tesis edilmesi”, bu kesimlerin devletin sistemli bi\u00e7imde bask\u0131 ve denetim politikalar\u0131na maruz b\u0131rak\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Dahas\u0131, bu b\u00f6lgelerde 6O’l\u0131 ve 70’li y\u0131llarda militan m\u00fccadelecili\u011fin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eken kitlelerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, kent ya\u015fam\u0131n\u0131n sundu\u011fu f\u0131rsatlardan yararlanarak m\u00fclksahibi olabilmi\u015fler ya da en az\u0131ndan yasa! i\u015f g\u00fcvencelerini elde edebilmi\u015flerdir. \u00d6te yan\u00addan, ge\u00e7mi\u015fte akrabal\u0131k ya da hem\u015fehrilik ili\u015fkileri temelinde kendili\u011finden olu\u015fan gayr\u0131resmi toplumsal \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fcklerin yerini, militan Stalinist-pop\u00fclist gruplar\u0131n da da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131ndan sonra 80’li y\u0131llar\u0131n depolitizasyonu temelinde r\u00fc\u015fvet, tehtit vb. gayri me\u015fru y\u00f6ntemlerle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7en ticarile\u015fmi\u015f kurumsal ili\u015fkiler alm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta enformel sekt\u00f6rdeki “i\u015f ve ya\u015fam alanlar\u0131” yer yer “gecekondu mafyas\u0131” t\u00fcr\u00fcnden \u00e7etelerin denetimi alt\u0131ndad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla, en az\u0131ndan orta vadede, bu sekt\u00f6r\u00fc olu\u015fturan fabrikalardaki m\u00fccadelecili\u011fin yan\u0131s\u0131ra, ama ondan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir toplumsal m\u00fccedelecilik oda\u011f\u0131 haline gelmeleri beklenmemelidir. Bu saptama, yeni d\u00f6nemde militan Stalinist-pop\u00fclist gruplar\u0131n miras\u0131na sahip \u00e7\u0131kan \u00e7evrelerin, ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi h\u0131zla bir kitlesel g\u00fc\u00e7 haline gelmelerinin \u00e7ok uzak bir olas\u0131l\u0131k oldu\u011fu anlam\u0131na geliyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Toparlarsak, 80 sonras\u0131 d\u00f6nemde yeni m\u00fccadelecili\u011fin ekseni fabrikalara kaym\u0131\u015f durumdad\u0131r. \u00d6te yandan son Nisan eylemleri i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bu temelde yeni bir y\u00fckseli\u015fe her an haz\u0131r oldu\u011funu \u2022 g\u00f6stermi\u015ftir. Dahas\u0131 bu m\u00fccadeleci\u011fin daha ilk ad\u0131mda sendika b\u00fcrokrasilerini kar\u015f\u0131s\u0131na almak gibi bir dinamik ta\u015f\u0131mas\u0131 da kuvvetle muhtemel g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Art\u0131k sosyalist hareketin i\u015f\u00e7i hareketinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde geli\u015fme ve kitleselle\u015fme olanaklar\u0131 en az\u0131ndan orta vadede s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ge\u00e7mi\u015fteki militan Stalinist-pop\u00fclist gruplar\u0131n miras\u0131na sahip \u00e7\u0131kan kesimler aras\u0131nda art\u0131k s\u0131n\u0131f hareketine y\u00f6nelme e\u011filimlerinin giderek artan bi\u00e7imde a\u011f\u0131r basmaya ba\u015flamas\u0131 da bu kan\u0131y\u0131 do\u011frulamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki ‘d\u00f6nemde sosyalist hareket i\u00e7inde devrimcilik-reformizm ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ana ek\u00adsenini (silahl\u0131 m\u00fccadelenin temel al\u0131n\u0131p al\u0131nmamas\u0131 gibi art\u0131k afaki kalan \u00f6l\u00e7\u00fctler de\u011fil) s\u0131n\u0131f hareketine y\u00f6nelik politik\/programatik yakla\u015f\u0131mlar olu\u015fturacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde bu ayr\u0131\u015fma do\u011frultusunda ilk ad\u0131m\u0131n Milli Uzla\u015fma e\u011filimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda devrimci bir s\u0131n\u0131f kutbu olu\u015fturmaktan ge\u00e7mesi gerekiyor.”*9<\/sup><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

NOTLAR<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

1)\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>Bu senaryonun ger\u00e7ek i\u015flevi konusunda hkz. Sosyalist Birlik say\u0131 2, Nisan 1989<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

s. 8<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

2)\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>Sadece iki \u00f6rnek: Rag\u0131p Zarakplu. Toplumsal Kriz,ve Karar An\u0131”, T\u00fcrkiye
\nSorunlar\u0131 say\u0131 3. Haziran 1989 s.7: Ahmet \u0130nset. “Liberalizm, muhafazakarl\u0131k ve
\nT\u00fcrkiye’de toplumsal tahayy\u00fcl”. Birikim say\u0131 1. May\u0131s 1989 s 41-54,<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u0130) R. Zarakolu. agm. s 8-10<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

4)<\/span><\/span>P. Anderson. Gramsci. Alan yay\u0131nc\u0131l\u0131k. 1988 s 69-73<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

5)<\/span><\/span><\/span>N. Poulantzas. “Les transformations actuelles de l’Etat la crise politique et la
\ncrise de l’Etat”. La Crise de l’Elat. puf. 1970 i\u00e7inde, s 29-30 ve gene benzer bur
\ntan\u0131mlama i\u00e7in bkz. N. Poulantzas. Reperes. F. Maspero. 1980. s 151-152<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

6)<\/span><\/span>E.B. Pasukanis. La Theorie generale du droi\u0131 et le Mantisme E.D.I., 1976, s 128<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

7)<\/span><\/span><\/span>P. Salama. “Etat et Capital’L’Etat capitaliste comme abstraction reeile”, C.E.P
\nyeni seri. say\u0131 7-8.1979. s 224<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

8)<\/span><\/span><\/span>Mare’\u0131n “genel olarak sermaye” kategorisinin Kapitalin birinci cildinde salt
\nanlat\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u015fvurulan bir soyutlamadan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda
\nbkz. R. Rosdolsky. La Penese d\u0131\u0131 “Capitale” ehez Kari Marx. C.E.P. dizisi, F.
\nMaspero. 1976. s 79-80<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

9)<\/span><\/span>G. Savran. “Sivil Toplumun Ele\u015ftirisi”. Yap\u0131t, say\u0131 5-19 Haziran-Terhmuz 1984, s<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

3\u00abM0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

10)<\/span><\/span><\/span>E. Mandel. “Classessociales et crise politkjue en A\u0131nerique latine”, C.E.P. say\u0131
\n16-17-1974. s 9-10<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

11)<\/span><\/span>E. Mandel, agm.s 10.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

12)Ama tam bu noktada, burjuva toplumunun, yani sivil toplumun, Manc’\u0131n
\ndeyimiyle anatomisini sunan bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeden, bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemenin yer ald\u0131\u011f\u0131
\nsoyutlama d\u00fczeyine denk d\u00fc\u015fmeyen sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 tehlikesine kar\u015f\u0131
\npe\u015finen bir uyanda bulunmakla yarar var: \u00dcret i m-dola\u015f\u0131m ili\u015fkileri i\u00e7inde zorun
\ndolays\u0131zca yer almamas\u0131 olgusu, kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin bu \u00f6zg\u00fcl farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131,
\nkapitalist devletin bu \u00fcretim ili\u015fkilerinden kendili\u011finden t\u00fcreyen bir “g\u00f6lge
\nfenomen” oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez. Tersine m\u00fcbadele ili\u015fkisinin kurulabilmesi
\ni\u00e7in bile -ger\u00e7ekte bu bir e\u015fitsizlik ili\u015fkisi oldu\u011fu i\u00e7in (H. Lefebre, “le mode de
\nproduetion etatique”. De L’Etat. 10\/18. 1977. X cilt s. 22-33)- bu ili\u015fkiyi garanti
\nalt\u0131na alacak bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6\u011fenin, yani zor \u00f6\u011fesinin a priori aktif mevcudiyeti
\ngereklidir: bunu biraz daha a\u00e7\u0131mlarsak, ekonomik ili\u015fkilerin siyasal ili\u015fkiler
\nalan\u0131ndan ayr\u0131 bir alan olu\u015fturmas\u0131 ne mant\u0131ksal ne de tarihsel olarak ekonomik
\nili\u015fkilerin “otomatik bir sonucu” de\u011fildir: ekonomik ili\u015fkilerin ayr\u0131 bir alan
\nolu\u015fturmas\u0131,\u00a0\u00a0 <\/span>bunu\u00a0\u00a0 <\/span>sa\u011flamak\u00a0\u00a0 <\/span>ve\u00a0\u00a0 <\/span>garantiye\u00a0\u00a0 <\/span>almak\u00a0\u00a0 <\/span>\u00fczere\u00a0\u00a0 <\/span>devletin\u00a0\u00a0 <\/span>aktif
\nmevcudiyetini gerektirir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

13)<\/span><\/span>Gramsci. Ayd\u0131nlar ve Toplum. \u00d6rnek yay\u0131nlar\u0131. 1983. s 23<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

14)<\/span><\/span>Ihid. s 17<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

15)<\/span><\/span><\/span>Genel olarak burjuva toplumsal ili\u015fkiler ile mesleki uzmanla\u015fma aras\u0131ndaki
\nyabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f ili\u015fki konusunda\u00a0 <\/span>bkz.\u00a0 <\/span>P.\u00a0 <\/span>Naville. Theorie de L’orientation
\nprofessionelle. id\u011ee\/gallimard. 1972. s 307-327<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

16)<\/span><\/span>P. Salama ve G. Matias. L’Elat Surdevcloppe. F. Maspero. 1983. s. 9<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

17)<\/span><\/span>\u00c7. Keyder. Toplumsal Tarih \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131. Dost Kitabevi yay. 1983, s. 167-168<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

18)<\/span><\/span>18)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>P. Salama. L’Etat Surdevoleppe.. .s. 37<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>19)Bu\u00a0 <\/span>b\u00f6l\u00fcm\u00a0 <\/span>TC Devletinin\u00a0 <\/span>kurulu\u015f .s\u00fcrecini.\u00a0 <\/span>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun
\nemperyalizmle eklemlenme s\u00fcrecinin \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde ele alan daha
\ngeni\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. Elinizdeki yaz\u0131n\u0131n bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde
\nileri s\u00fcr\u00fclen sapmalar\u0131n teorik ve ampirik arg\u00fcmantasyonunu, S\u0131n\u0131f Bilinci’nin
\nilerki\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>say\u0131lar\u0131nda\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>yay\u0131nlanaca\u011f\u0131n\u0131\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>umdu\u011fum\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>s\u00f6zkonusu\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>\u00e7al\u0131\u015fmada
\nbulabilece\u011finizi vaad etmekle yetiniyorum.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

20)<\/span><\/span><\/span>T\u00fcrkiye’de burjuva devriminin tepeden karakteri ve bunun siyasal devrim ile
\nili\u015fkisi konusunda bkz. Sungur Savra\u0131\u0131. “Osmanl\u0131dan Cumhuriyete: T\u00fcrkiye’de
\nBurjuva Devrimi Sorunu”. 11. Tez Kitap Dizisi: 1. A\u011fustos 1986, s. 187-200<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

21)<\/span><\/span><\/span>Bu tan\u0131mlama da 19. notta vaadedilen yaz\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturacak.
\nBurada Kemalizmi bonapartist bir rejim olarak tan\u0131mlayan ilk marksist yazar\u0131n
\nDr. Hikmet K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131 oldu\u011funu belirtmekle yetinelim:\u00a0 <\/span>Dr. H. K\u0131v\u0131lc\u0131ml\u0131,
\nTKP’nin ele\u015ftirel Tarihi: Yol. K\u0131v\u0131lc\u0131m yay. 1977. s. 25-27<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

22)\u00a0 <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span>Daha\u00a0 <\/span>“Birinci\u00a0\u00a0 <\/span>Meclis’in\u00a0\u00a0 <\/span>kapat\u0131lmas\u0131\u00a0\u00a0 <\/span>s\u0131ras\u0131nda.\u00a0\u00a0 <\/span>Kemalist\u00a0\u00a0 <\/span>kadro\u00a0 <\/span>d\u0131\u015f\u0131nda
\nkalanlar\u0131n ordu ile ili\u015fkisini kesmek i\u00e7in. \u00e7\u0131kar\u0131lan bir kanunla ayn\u0131 ki\u015finin hem
\nordu mensubu olup hem de milletvekili olmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte
\nher nas\u0131lsa bu kanun M. Kemal ve ekibi i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fildir: Ordunun t\u00fcm\u00fcyle
\nM. Kemal’in denetimi alt\u0131na al\u0131nmas\u0131na kadar, yani yakla\u015f\u0131k 1927’ye kadar,
\nba\u015fta M. Kemal’in kendisi olmak \u00fczere belli ba\u015fl\u0131 Kemalist kadrolar ordu
\ni\u00e7indeki g\u00f6revlerine devam etmi\u015flerdir (bkz.\u00a0 <\/span>M. Tuncay, “Atat\u00fcrk’e nas\u0131l
\nbakmak”. Toplum ve Bilim, say\u0131 4. k\u0131\u015f 1978. s 87-88 -2. dipnot- ve Y. K\u00fc\u00e7\u00fck,
\nT\u00fcrkiye \u00dczerine Tezler. Tekin yay\u0131nevi. 1980. s. 226).<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

23)\u00a0 <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span>“Birinci\u00a0\u00a0 <\/span>Meclis’in\u00a0\u00a0 <\/span>da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131.\u00a0\u00a0 <\/span>Cumhuriyet\u00a0\u00a0 <\/span>Halk\u00a0 <\/span>F\u0131rkasrn\u0131n\u00a0\u00a0 <\/span>kurulmas\u0131,
\nTerakkiperver F\u0131rkan\u0131n kapat\u0131lmas\u0131. \u0130zmir Suikastinin bahane edilerek \u0130zmir
\nve \u0130stanbul b\u00fcy\u00fck ticaret burjuvazinin siyasal temsilcili\u011fine en yak\u0131n adaylar
\nolarak g\u00f6r\u00fclen eski ittihat\u00e7\u0131 kadrolar\u0131n (Cavit Bey. Kara Kemal Bey vb.)
\n“temizlenmesi”. Kemalist y\u00f6netimden \u00f6zerk olarak burjuva liberal ideolojinin
\nta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 konumunda olan \u00f6\u011fretim \u00fcyelerini hedef alan ve \u00fcniversiteyi do\u011frudan
\ndo\u011fruya Kemalist y\u00f6netici kadronun denetimine sokan “Dar\u00fclf\u00fcnun Reformu”,
\nbir yandan daha Lozan’dan itibaren \u00e7atlak sesler \u00e7\u0131karmaya ba\u015flayan K\u00fcrt
\nm\u00fclksahibi s\u0131n\u0131flara ve onlar\u0131n y\u00f6nlendiricili\u011fi alt\u0131ndaki K\u00fcrt hareketine a\u011f\u0131r bir
\ndarbe indirilmesine, di\u011fer yandan da i\u015f\u00e7i hareketinin ve sosyalistlerin y\u00fczy\u0131l\u0131n
\nba\u015f\u0131ndan beri ele ge\u00e7irdikleri sendikal ve siyasal mevzilerin geri al\u0131nmas\u0131na ve
\nyasal siyasal alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na s\u00fcr\u00fclmesine hizmet eden Takrir-i S\u00fckun kanunun
\n(sosyalistlerin de deste\u011fini alarak) y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesi:\u00a0 <\/span>bunlar ve bunlara
\neklenmesi\u00a0 <\/span>m\u00fcmk\u00fcn\u00a0 <\/span>bir dizi\u00a0 <\/span>ba\u015fka\u00a0 <\/span>olgu.\u00a0 <\/span>Kemalist\u00a0 <\/span>rejimin ikinci aya\u011f\u0131n\u0131n
\nbi\u00e7imlendirilmesine y\u00f6nelik kilometre ta\u015flar\u0131d\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

24)\u00a0 <\/span><\/span><\/span><\/span><\/span>24)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>\u00d6zne-Devlet kavram\u0131. Marksist yaz\u0131nda, sosyal demokrasinin II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131
\nsonras\u0131nda Keynes\u00e7i politikalarla peki\u015ftirilen siyasal ideolojisini tan\u0131mlamak
\ni\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r esas olarak (hk\/. N. Poulantzas. “Les transformations
\nactuelles de l’Etat..” La Crise de L’Etat puf. 1976. i\u00e7inde, s 37-40; gene N.
\nPoulantzas. Pouvoir Politiq\u0131\u0131e et Classes Sociales. F. Maspero, 1982, s. 286-293;
\nS. de Brunhoff. “Crise capitaliste et politkjue econon\u0131ique”. La Crise de L’Etat,
\ni\u00e7inde s 134-139: M. Belge. A. Aksoy. Kapitalist Devlet Sorunu (derleme)
\n\u00d6ns\u00f6z. Birikim yay.. 1977. s. 24-28). Devleti s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00fczerinde yer alan, aktif
\nm\u00fcdahaleleriyle “sivil toplumdaki” adaletsizlikleri gideren, yani sosyal adaleti ve
\nbar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayan bir hakem-\u00f6zne olarak sunar sosyal demokrat ideoloji. B\u00f6ylece
\nde devrimin yerine devleti ge\u00e7iriverir. Bununla birlikte, “i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kapitalist toplum i\u00e7indeki sendikal ve demokratik kurumlar\u0131yla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi ve burjuva parlamenter kurumlar zemininde varolabildi\u011fi i\u00e7in de. devlete “sivil toplum”daki e\u015fitsizlikleri giderici bir hakem-\u00f6zne rol\u00fc atfetmekle birlikte, devletin me\u015frulu\u011funu s\u0131n\u0131flar \u00fczeri “evrensel” hir demokrasi s\u00f6ylemi \u00e7er\u00e7evesinde “sivil toplum”da temellendirir. Oysa Kemalist ideolojide devlet, (zaten s\u0131n\u0131f farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ba\u015ftan inkar edildi\u011finden) s\u0131n\u0131flar aras\u0131 e\u015fitsizlikleri giderici bir hakem-\u00f6zne de\u011fil toplumu, toplumdan ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde “ilerletecek” bir \u00f6znedir. Me\u015frulu\u011funu varolan toplumsal ili\u015fkilerden de\u011fil toplum kar\u015f\u0131s\u0131ndaki misyonundan al\u0131r. Ancak l970’Ii y\u0131llarda Ecevit’in karizmatik liderli\u011fi alt\u0131nda, pop\u00fclist-kalk\u0131nmac\u0131 \u00f6\u011felerle de birle\u015ferek sosyal demokrasinin hakem-devlet nosyonu \u00e7er\u00e7evesinde yeni bir i\u00e7eri\u011fe h\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fclmek istenecektir Kemalist ideoloji. \u0130lerde buna de\u011finece\u011fim.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

25)<\/span><\/span>\u00c7. Keyder. Toplumsal Tarih \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131. Dost kitabevi yay.. 1983, s. 167<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

26)<\/span><\/span><\/span>\u015eeyh Sait isyan\u0131ndan sonra uzunca bir s\u00fcre. K\u00fcrtlerin yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131
\ny\u00f6relere yabanc\u0131lar\u0131n girmesi bile yasakt\u0131r. Dahas\u0131. 1939 y\u0131l\u0131nda bile K\u00fcrtlerin
\nn\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturdu\u011fu\u00a0 <\/span>iller olan A\u011fr\u0131.\u00a0 <\/span>Hakk\u00e2ri. Siirt, Mardin,
\nTunceli. Urfa. Van. Bing\u00f6l. Bitlis ve Diyarbak\u0131r’da CHP’nin il \u00f6rg\u00fctlenmeleri
\nyoktur (ama her nas\u0131lsa bu illerden “se\u00e7ilen” CHP’li milletvekilleri vard\u0131r). Bkz.
\nC. Ko\u00e7ak. T\u00fcrkiye’de Milli \u015eef D\u00f6nemi. Yurt yay.. 1986 s. 227<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

27)<\/span><\/span><\/span>Y. K\u00fc\u00e7\u00fck bir ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda (T\u00fcrkiye \u00dczerine Tezler, ikinci cilt Tekin yay.
\n1979. s. 42-85) Kemalizm kuyruk\u00e7ulu\u011funun ve MDD’eili\u011fin k\u00f6klerini ararken,
\nbunlar\u0131n\u00a0 <\/span>ard\u0131nda\u00a0 <\/span>tek\u00a0 <\/span>\u00fclkede\u00a0 <\/span>sosyalizmin\u00a0 <\/span>yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0 <\/span>seziyor.\u00a0 <\/span>Ve\u00a0 <\/span>bir “zihin
\nrefleksiyle” Tro\u00e7ki’ye sald\u0131r\u0131yor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

28)<\/span><\/span><\/span>T\u00fcrkiye’de bu d\u00f6nemden ba\u015fl\u0131yarak\u00a0\u00a0 <\/span>60l\u0131 ve 7O’!i y\u0131llar boyunca geli\u015fen i\u00e7
\npazara y\u00f6nelik birim tarz\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcl \u00e7izgilerini hu yaz\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ele
\nalmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil Ayr\u0131ca bu konuda son y\u0131llarda olduk\u00e7a anlaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar
\nda yap\u0131ld\u0131 T\u00fcrkiye’de. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6nemli buldu\u011fum bir ka\u00e7 kayna\u011f\u0131 \u00f6nermekle
\nyetinece\u011fim. H. G\u00fclalp Geli\u015fme Stratejileri ve Geli\u015fme \u0130deolojileri, Yurt Yay.,
\n1983. s. 39-61; \u00c7. Keyder. T\u00fcrkiye’de Devlet ve S\u0131n\u0131flar, ileti\u015fim yay., 1989, s.
\n117-133:\u00a0\u00a0 <\/span>T\u00fcrkiye’de\u00a0 <\/span>i\u00e7\u00a0 <\/span>pazara\u00a0 <\/span>y\u00f6nelik\u00a0 <\/span>birikim\u00a0 <\/span>tarz\u0131n\u0131n\u00a0 <\/span>toplumsal-s\u0131n\u0131fsal
\ns\u0131n\u0131rlar\u0131 konusunda bkz. S. Savran. “T\u00fcrkiye’de Darbeler”. 11. Tez say\u0131 6,1987,
\ns. 141-154.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

29)<\/span><\/span><\/span>Benzer bir yorum i\u00e7in bkz. S. Savran. “T\u00fcrkiye’de darbeler… “,s 137-138 ve \u00c7.
\nKeyder. T\u00fcrkiye’de Devlet ve S\u0131n\u0131flar…. s. 117-118<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

30)<\/span><\/span><\/span>Bkz. H. Bila. CHP Tarihi. DMS yay.. 1979. s 307-317: S. Kili. Cumhuriyet Halk
\nPartisinde Geli\u015fmeler. Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi yay.. 1976 s. 161-162<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

31)<\/span><\/span><\/span>MBK 1960 y\u0131lma kadar yaln\u0131zca CHP’nin tekelinde bulunan, \u00fcnl\u00fc “alt\u0131 ok”u
\nyeni anayasan\u0131n\u00a0 <\/span>ba\u015f\u0131na\u00a0 <\/span>ekliyerek yeni\u00a0 <\/span>d\u00f6nemde TC.\u00a0 <\/span>devletinin anayasal
\nme\u015frulu\u011funu yeniden Kemalist ideolojinin temel ilkeleri \u00fczerine oturtmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

32)<\/span><\/span><\/span>Bkz. S. Yerasimos. Azgeli\u015fmi\u015flik S\u00fcrecinde T\u00fcrkiye. G\u00f6zlem Yay., 1977,
\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc cilt. s. 1419<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

33)<\/span><\/span><\/span>Ger\u00e7ekte devlete s\u0131n\u0131flar \u00fcst\u00fc bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kazand\u0131rarak, geli\u015fmenin lokomotif
\ng\u00fcc\u00fcn\u00fc devlette g\u00f6rmek salt T\u00fcrkiye’de 60 sonras\u0131 Kemalist s\u00f6ylemlere \u00f6zg\u00fc
\nde\u011fil. Hatta i\u00e7 pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131n\u0131n g\u00fcndeme geldi\u011fi b\u00fct\u00fcn azgeli\u015fmi\u015f
\n\u00fclkelerde devlete benzer bir rol atfeden geli\u015fmeci pop\u00fclist ideolojilerin \u00f6ne
\n\u00e7\u0131karak egemen ideolojik paradigma haline geldi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Bu
\nkonuda \u015fu kaynaklara bak\u0131labilir: H. G\u00fclalp. Geli\u015fme Staratejileri. s. 119-138;
\nH. Hirata. “Vers un Etat capitalist “semiindustriel: le role du populisme au
\nBresil (1930-1960)”. Le populisme en Ameriq\u0131\u0131e I.atine. Cahiers d’etude et de ap\u0131t, say\u0131<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

recherche no: 6.1987 i\u00e7inde s. 23-28: S. Savn\u0131n. “Brezilya ‘Mucizes'” 3. mart 1984. s. 34-37 \u25a0<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

34)\u00a0 <\/span>Bu geli\u015fmenin ard\u0131nda, baz\u0131 Latin Amerika \u00fclkelerinin (Arjantin, Brezilya, Meksika) i\u00e7 pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131na ge\u00e7i!; s\u00fcre\u00e7leriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bi\u00e7imde. T\u00fcrkiye’de i\u00e7 pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131n\u0131n (bonapartist bir askeri darbeyle d\u00fczenlenmi\u015f olsa da), kentli k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva s\u0131n\u0131flar ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ile sanayi burjuvazisinin ittifak\u0131n\u0131 temsil eden bonapartist\/pop\u00fclist y\u00f6netimler alt\u0131nda de\u011fil, prekapitalist s\u0131n\u0131flarda da dahil sanayi burjuvazisinin t\u00fcm hakim s\u0131n\u0131flarla birlikte k\u0131rsal \u00e7o\u011funlu\u011fu dayal\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 bir burjuva parlamenter demokratik rejim alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f, olmas\u0131 olgusunun yatt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.
\nBa\u015fka bir deyi\u015fle siyasal yap\u0131n\u0131n ne sanayi burjuvazisinin stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 temelinde yap\u0131lanm\u0131\u015f olmas\u0131, ne bu yap\u0131n\u0131n kentli toplumsal hareketlerin bas\u0131nc\u0131na a\u00e7\u0131k olmas\u0131.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>ne de egemen ideolojik paradigman\u0131n kalk\u0131nmac\u0131-pop\u00fclist ideolojik \u00f6\u011felerin damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131 bu d\u00f6nemin bonapartist\/pop\u00fclist bir siyasal rejim olarak nitelenmesine yetmez. Bunlar kadar,\u00a0 <\/span>hatta bunlardan daha \u00f6nemli \u00f6ge.\u00a0 <\/span>M. L\u00f6vy\u2019in de belirtti\u011fi gibi (“Pop\u00fclisme. nationalisme et independance de elasse en Amerique Latine”, Le populisme\u00a0\u00a0 <\/span>en\u00a0\u00a0 <\/span>Amerigue\u00a0\u00a0 <\/span>Latine.\u00a0\u00a0 <\/span>Canine.\u00a0\u00a0 <\/span>C’al\u0131iers…\u00a0\u00a0 <\/span>s\u00a0\u00a0 <\/span>3-4)\u00a0\u00a0 <\/span>karizmatik bonapartist\/pop\u00fclist bir siyasal y\u00f6nelimin varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye’de ise, 1960\u201380 aras\u0131 siyasal s\u00fcre\u00e7te bir dizi pop\u00fclist \u00f6ge \u00f6n plana \u00e7\u0131ksa bile, bonapartist\/pop\u00fclist bir siyasal rejim olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

35)<\/span><\/span>Genel olarak 1950’li. 6\u00dc’l\u0131 hatta 701i y\u0131llarda bu kesimlerin yerle\u015fti\u011fi gecekondu semtleri bug\u00fcn\u00a0 <\/span>3-4\u00a0 <\/span>katl\u0131\u00a0 <\/span>betonarme\u00a0 <\/span>binalarla\u00a0 <\/span>donat\u0131lan ve\u00a0 <\/span>kentli\u00a0 <\/span>orta tabakalar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 semtlere d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

36)<\/span><\/span>Bununla birlikte 1970’lerin sonuna do\u011fru i\u00e7 pazara y\u00f6nelik birikim tarz\u0131n\u0131n can damarlar\u0131n\u0131n t\u0131kanmaya ba\u015flamas\u0131yla birlikte bu kesimlerde umudun yerini eldekilerini kaybetmemek kayg\u0131s\u0131yla “istikrar” \u00f6zlemi alacak ve 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn ge\u00e7ici de olsa toplumsal taban\u0131n\u0131 esas olarak bu kesimler olu\u015fturacakt\u0131r. 80 sonras\u0131n\u0131n ko\u015fullar\u0131nda art\u0131k bu kesimlerin iyiden iyiye i\u00e7ine kapand\u0131\u011f\u0131 ve islamc\u0131 hareketin kentlerdeki potansiyel taban\u0131 olmaya do\u011fru evrildikleri s\u00f6ylenebilir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

37)<\/span><\/span><\/span>Bu konuda 12 Eyl\u00fcl \u00f6ncesinde kaleme al\u0131nan daha kapsaml\u0131 bir de\u011ferlendirme i\u00e7in bkz. “T\u00fcrkiye Nereye Gidiyor”. Sosyalist M\u00fccadele defterleri: I, Ele\u015ftiri
\nyay..\u00a0 <\/span>1980.\u00a0 <\/span>s\u00a0 <\/span>31-32 ve\u00a0 <\/span>“Mara\u015f’tan\u00a0 <\/span>sonra…?”.\u00a0 <\/span>Birikim,\u00a0 <\/span>say\u0131 46\/47 Aral\u0131k
\n1978-Ocak 1979. s 39-44<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

38)\u00a0 <\/span>Benzer bir de\u011ferlendirme i\u00e7in bkz. \u00c7. Key’der T\u00fcrkiye’de Devlet…, s 142-144<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

39)\u00a0 <\/span>Enformel sekt\u00f6r\u00fcn teorik bir tan\u0131m\u0131 bu yaz\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda. Bu konuda biri Latin\u00a0 <\/span>Amerika\u00a0 <\/span>ile\u00a0\u00a0 <\/span>ilgili,\u00a0 <\/span>di\u011feri\u00a0\u00a0 <\/span>T\u00fcrkiye\u00a0 <\/span>ile\u00a0 <\/span>ilgili\u00a0\u00a0 <\/span>iki\u00a0 <\/span>kaynak \u00f6nermekle yetinece\u011fim: P. Salama. L’Etat Surdevelope… s. 61-69. \u00c7. Keyder, “Kriz ve \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131”. Birikim, say\u0131 2. Haziran 1989 s. 13-18. \u00d6te yandan T\u00fcrkiye’de enformel sekt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015fanlar \u00fczerine ampirik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da s\u00f6ylenemez. Bununla birlikte kimi \u00e7al\u0131\u015fmalarda bu kesimlere ili\u015fkin ilgin\u00e7 saptamalar da bulunabilir: \u00d6. \u015eenyap\u0131l\u0131. Kentlile\u015fen K\u00f6yl\u00fcler. Milliyet yay. 1978, s 49-60; \u00ee.Tekeli. Y. G\u00fcl\u00f6ks\u00fc. T. Okyay. Gecekond\u0131\u0131lu~Dolmu\u015flu. \u0130\u015fportal\u0131 \u015eehir, Cem yay.. 1976. s. 207-216: T. \u015eenyap\u0131l\u0131. “Gecekondu.\u00a0 <\/span>\u00c7evre’ i\u015f\u00e7ilerin Mekan\u0131”. O.D.T.\u00dc. Mimarl\u0131k Fak\u00fcltesi. 1981. s. 26-49<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

40)<\/span><\/span>\u00d6. \u015eenyap\u0131l\u0131, Kentlile\u015fen K\u00f6yl\u00fcler s. 52<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

41)<\/span><\/span>P. Salama L’Etat Surdeveloppe… s. 62<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

42)<\/span><\/span><\/span>Ger\u00e7ekte bu konuda biri 1984-85 y\u0131llar\u0131nda Yap\u0131t dergisinin sayfalar\u0131nda
\n“pop\u00fclizm”\u00a0\u00a0 <\/span>kavram\u0131\u00a0\u00a0 <\/span>\u00e7er\u00e7evesinde,\u00a0\u00a0 <\/span>di\u011feri\u00a0\u00a0 <\/span>ise\u00a0\u00a0 <\/span>1987-89\u00a0\u00a0 <\/span>aras\u0131nda\u00a0\u00a0 <\/span>11.\u00a0\u00a0 <\/span>Tez
\nsayfalar\u0131nda “i\u015f\u00e7i haklan” konusunda, son derece \u00f6nemli iki tart\u0131\u015fma ekseninin
\noldu\u011funu s\u00f6ylemek gerekiyor. Ne var ki yer darl\u0131\u011f\u0131ndan bu tart\u0131\u015fmalar\u0131 yaln\u0131zca
\nanarak ge\u00e7ece\u011fim: Yap\u0131t: 1.. 2.. 3.. 4. say\u0131larda K. Boratav. N. Karacan ve H.
\nG\u00fclalp aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fma ve 11. Tez dergisinin 5.. 6.. 7. say\u0131lar\u0131nda yer alan Y.
\nKo\u00e7.. G\u00fczel ve A. penis aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fma.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

43)<\/span><\/span><\/span>Bkz. D\u0130SK Kurulu\u015fBildirisi. Ana T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc. Disk yay. No: 2. 1968 (ikinci bask\u0131)
\ns. 33-36<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

44)<\/span><\/span><\/span>D. \u015ei\u015fmanov. T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i ve Sosyalist Hareketi. Belge yay. 1978. s 165-167; K.
\nS\u00fclker. D\u00fcnyada ve Bizde Sendikac\u0131l\u0131k. Varl\u0131k yay.. 1966. s. 152-157 ve 213-218;
\nY. Ko\u00e7. T\u00fcrkiye’de S\u0131n\u0131f M\u00fccadelesinin Geli\u015fimi. Birlik yay.. 1979, s. 102-103;
\n\u00c7. Keyder. “Kriz ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131…” s. 15<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

45)<\/span><\/span>Sosyalist M\u00fccadele Defterleri. 2. Kitap 19S0 s. 30-35<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

46)<\/span><\/span>H. Karadeniz. Olayl\u0131 Y\u0131llar ve Gen\u00e7lik. May yay. 1975. s. 20-21 ve 242-245<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

47)<\/span><\/span>\u0130bid. s. 35-54<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

48)<\/span><\/span>Bkz. H. \u00d6zdemir. Y\u00f6n Hareketi. Bilgi yay.. 1986. s 141-148 ve 237-261<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

49)<\/span><\/span><\/span>Bkz. M. A. Aybar. 12 Marttan Sonra. Meclis konu\u015fmalar\u0131. Sinan yay., 1973, s.
\n88-94: Anayasal me\u015fruluk ile ilgili olarak M. A. Aybar ve B. Boran’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri
\ni\u00e7in bkz. Dr. \u00c7. Yetkin. T\u00fcrkiye’de Soldaki B\u00f6l\u00fcnmeler Toplum yay., 1970, s. 97
\nve 119-120: B. Boran. Kemalizmin sistemle\u015ftirilmesiyle “sosyalizme varacak bir
\nideolojik \u00e7er\u00e7evenin \u00e7\u0131kabilece\u011fi” kanaatindedir bu y\u0131llarda. Bkz. B. Boran,
\nT\u00fcrkiye ve Sosyalizm Sorunlar\u0131. G\u00fcn yay., s. 21: ayr\u0131ca “Anayasan\u0131n kapitalizme
\nkapal\u0131 sosyalizme a\u00e7\u0131k” oldu\u011fu konusunda bkz. age. s. 219-221<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

50)<\/span><\/span><\/span>12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda bu gruplara \u00fcye oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nanlar\u0131n
\nya da tutuklananlar\u0131n “mesleki durumlan’na s\u00f6yle bir bakmak bile bu gruplar\u0131n
\nenformel sekt\u00f6rle ili\u015fkisini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterebilir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

51)<\/span><\/span><\/span>G\u00f6r\u00fcnen o ki. T\u00fcrkiye solunda cinsiyet\u00e7i erkek egemen anlay\u0131\u015flar\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131
\nda. t\u0131pki milliyet\u00e7i\/\u015foven gelene\u011fin k\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n K\u00fcrt hareketinin T\u00fcrk solundan
\nba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fmas\u0131 s\u00fcrecinin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olmas\u0131 gibi. kad\u0131n kurtulu\u015f hareketini
\nmassetme \u00e7abalar\u0131n\u0131n bir sonucu olacak.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

52)<\/span><\/span><\/span>Benzer bir saptama i\u00e7in bkz. \u00c7. Keyder. T\u00fcrkiye’de devlet ve s\u0131n\u0131flar… s.
\n142\u2013143 ve 170-171<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

53)<\/span><\/span><\/span>Tam bu noktada T\u00fcrkiye solunda yayg\u0131n olarak payla\u015f\u0131lan bir yan\u0131lg\u0131ya dikkat
\n\u00e7ekmek gerekiyor. Bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re 24 Ocak kararlar\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ekonomik
\nd\u00fczenlemeler zorunlu olarak 12 Eyl\u00fcle yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Oysa S. Savran’\u0131n da
\nbelirtti\u011fi gibi. 24 Ocak\u201312 Eyl\u00fcl ili\u015fkisi bir neden sonu\u00e7 ili\u015fkisi de\u011fildir; her ikisi
\nde ayn\u0131 nedenin, yani sermayenin \u00f6n\u00fcndeki engelleri a\u015fma do\u011frultusundaki
\nat\u0131l\u0131m\u0131n sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r. (S. Savran. T\u00fcrkiye’de darbeler… s. 153-154) Asl\u0131nda s\u00f6zkonusu yan\u0131lg\u0131n\u0131n nedeni daha derindir: sermaye birikimi ile s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi d\u0131\u015fsal bir ili\u015fki olarak g\u00f6ren, dolay\u0131s\u0131yla sermaye birikiminin, ancak sonu\u00e7lan itibar\u0131yla s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi \u00fczerinde bir etkide bulundu\u011funu varsayan bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Oysa Hirsch’in de dedi\u011fi gibi: “Sermayenin birikiminin ve yeniden \u00fcretiminin hareketini-kapitalist tarihsel geli\u015fim s\u00fcrecini-s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinin haraketi olarak kavramay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan bir teoridir gerekli olan: s\u0131n\u0131l m\u00fccadelesinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n, de\u011fer yasas\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi i\u00e7in yeni ko\u015fullar, kendini s\u0131n\u0131flar\u0131n ‘ard\u0131ndan’ dayatan, bu anlamda nesnel’ olan ko\u015fullar (\u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesinin \u00f6zg\u00fcl bi\u00e7imleri, \u00fcretim s\u00fcrecinde canl\u0131 emekle \u00f6l\u00fc emek aras\u0131ndaki ili\u015fki vb) yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131n kavranmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan h\u0131r teori. S\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi (\u00f6rne\u011fin bunal\u0131m d\u00f6neminde) san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi birikim s\u00fcrecinden hareketle geli\u015fmez, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi olan, s\u00f6m\u00fcr\u00fc aras\u0131nda s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkilerinin geni\u015fleyen yeniden \u00fcre\u0131imi olarak sermaye birikiminin kendisidir. Mars’\u0131n teorisinin ‘ekonomist’ yorumu devlet teorisini ka\u00e7\u0131n\u0131lma;’ olarak devasa \u00e7\u0131kmazlar i\u00e7ine hapseder. \u00c7\u00fcnk\u00fc birikim s\u00fcrecinde, s\u0131n\u0131flar\u0131n ancak .sonu\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bir tutum tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131, de\u011fer kitlelerinin ‘teknik’ bir birikim s\u00fcrecini g\u00f6r\u00fcr. Bu nedenle s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesini sermayenen harekeline d\u0131\u015fsal olarak de\u011ferlendirir” (vurgular asl\u0131nda) (J. Hirsch. agm. s. 115) Fin genel d\u00fczeyde sermaye birikimi i\u00e7in s\u00f6ylenen bu s\u00f6zler, nn\u0131laclis mulandis sermaye birikim iarz\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

54)\u00a0 <\/span>Liderliklerden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fan bu ekipler \u00f6nce. generallerin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kullanarak
\nbir AP-CHP\u00a0 <\/span>koalisyonu\u00a0 <\/span>do\u011frult usunda\u00a0\u00a0 <\/span>bir\u00a0 <\/span>faaliyet\u00a0 <\/span>g\u00f6stermi\u015flerdir.\u00a0 <\/span>Bu
\nger\u00e7ekle\u015fmeyince, askeri darbenin siyasal zeminini haz\u0131rlamaya giri\u015feceklerdir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

55)\u00a0 <\/span>Bkz. O. Balc\u0131gil. \u0130ki Seminer ve Mir Reform \u00d6nerisinde Tart\u0131\u015f\u0131lan Anayasa
\n(derleme). Birikim yay. 1980. Sunu\u015f yaz\u0131s\u0131 s. 27-39<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

56)Askeri\u00a0\u00a0 <\/span>Parti\u00a0\u00a0 <\/span>kavram\u0131n\u0131n\u00a0\u00a0 <\/span>Lalin\u00a0\u00a0 <\/span>Amerika’daki\u00a0\u00a0 <\/span>diktat\u00f6rl\u00fcklerin\u00a0\u00a0 <\/span>evrimi
\n\u00e7er\u00e7evesinde tan\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in bkz. A. Rouquie. Latin Amerika’da Askeri
\nDevlet Alan yay.. 1986. s. 284-Mt,.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

57)<\/span><\/span><\/span>ABD y\u00f6netiminin, cuntan\u0131n MDP giri\u015fimi kar\u015f\u0131s\u0131nda ANAP’m kurulu\u015funa
\nverdi\u011fi destek konusunda bkz. Y. Do\u011fan. Dar Sokakta Siyaset (1980-83^, Tekin
\nYay. 4. bas\u0131m. Kas\u0131m 1985. s. 11-19<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

58)<\/span><\/span><\/span>\u00c7o\u011funlu\u011funu “\u0130slam \u00fclkelerinin” olu\u015fturdu\u011fu OPEC’e ba\u011fl\u0131 \u00fclkelerde bu
\ny\u0131llarda biriken “\u00f6zerk l’inans kapital” konusunda bkz. L:<\/sup>. Mandel, “L’Emergencc<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

d’un nouveau capital financier Arabe el \u0130ranien” CEP\u00a0\u00a0 <\/span>say\u0131 22, Ekim-Aral\u0131k
\n1975. s. 41-54<\/p>\n

59)<\/span><\/span><\/span>Son 15-20 y\u0131l i\u00e7inde T\u00fcrkiye’de kapitalist piyasa ili\u015fkilerinin toplumsal ili\u015fki
\nbi\u00e7imlerinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne damgas\u0131n\u0131 vuracak bir bi\u00e7imde geli\u015fip
\nyayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Bunun yan\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6zellikle son on y\u0131l i\u00e7inde de reklamc\u0131\u00ad
\nl\u0131ktan ansiklopediciii\u011fe kadar bir dizi alanda entellekt\u00fcel faaliyetlerin piyasa
\nili\u015fkileri \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6z\u00fcmlenmesine y\u00f6nelik bir geli\u015fmenin oldu\u011fu da vurgu\u00ad
\nlanmal\u0131. Bu ise. ayd\u0131n kimli\u011fi piyasa ve “sivil toplum”dan dolay\u0131mlanarak
\nkurulan ve burjuvazinin “organik ayd\u0131nlar\u0131”n\u0131 olu\u015fturmaya aday yeni bir ayd\u0131n
\ntipinin varolu\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 anlam\u0131na geliyor. \u00d6te yandan, T\u00fcrkiye’de
\nyeni\u00a0 <\/span>birikim tarz\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde egemen\u00a0 <\/span>ideolojik paradigman\u0131n liberalizm
\noldu\u011fu a\u00e7\u0131k. Ge\u00e7mi\u015ften farkl\u0131 olarak devletin ne kalk\u0131nman\u0131n ne de sosyal ada\u00ad
\nletin aktif ger\u00e7ekle\u015ftirici g\u00fcc\u00fc olarak sunulmas\u0131na elvermeyen bir paradigma bu.
\nDolay\u0131s\u0131yla SHP ve DSP dahil b\u00fct\u00fcn burjuva partileri (ver yer c\u0131l\u0131z pop\u00fclist
\n\u00f6\u011felerle de s\u00fcslemekle birlikte) esas olarak piyasan\u0131n; “sivil toplumun” ve soyut
\nbir “demokrasinin” erdemleri \u00fczerini kuruyorlar siyasal s\u00f6ylemlerini. Tam bu noktada. 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda soldan gelen ilk at\u0131l\u0131m\u0131n Yeni G\u00fcndem \u00e7evresi taraf\u0131ndan sol liberal bir tonda ger\u00e7ekle\u015fti\u011finin hat\u0131rlanmas\u0131 gerek. T\u0131pk\u0131 1960’lar\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda yay\u0131nlanan Y\u00f6n Dergisi gibi. Yeni G\u00fcndem’in de. egemen idolojik paradigman\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, bu paradigman\u0131n belli ba\u015fl\u0131 \u00f6\u011felerini sola do\u011fru \u00e7eki\u015ftirerek sosyalizme yeni bir me\u015fruluk ve kimlik kazand\u0131rma i\u015flevi g\u00f6rmeyi hedefledi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Bundan sonra da. Milli Uzla\u015fma’n\u0131n sol duvar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaya aday her giri\u015fimin piyasa sosyalizminden gorba\u00e7ovculu\u011fa kadar-sol liberal ve sivil toplumcu s\u00f6ylemleri esas almas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dokuz y\u0131l sonra 12 Eyl\u00fcl, yeniden T\u00fcrkiye’nin siyasal g\u00fcndeminin ilk s\u0131ras\u0131nda. Darbeyi b\u00fcy\u00fck bir co\u015fkuyla kar\u015f\u0131layan burjuva bas\u0131n\u0131, dokuz y\u0131l sonra darbe ve darbe sonras\u0131 d\u00f6nemi k\u0131y\u0131s\u0131ndan k\u00f6\u015fesinden didik\u00adlemeye ba\u015flad\u0131. En \u00e7ok satan kitap listelerinde, 12 Eyl\u00fcl’\u00fcn ipli\u011fini pazara \u00e7\u0131karmay\u0131 ama\u00e7layan incelemeler ya da kurgu-an\u0131lar ba\u015f s\u0131ray\u0131 al\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[],"class_list":["post-80","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-4-5-say"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":458,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80\/revisions\/458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pgbsosyalizm.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}